ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.49

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે મનુષ્યસ્ય સુખદુઃ ખપ્રાપકધર્માધર્મનિરૂપણં નામાષ્ટચત્વારિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 49
ગરુડ ઉવાચ ।
શ્રુતા મયા દયાસિન્ધો હ્યજ્ઞાનાજ્જીવસંસૃતિઃ ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ મોક્ષોપાયં સનાતનમ્

ભગવન્દેવદેવેશ શરણાગતવત્સલ ।
અસારે ઘોરસંસારે સર્વદુઃ ખમલીમસે

નાનાવિધશરીરસ્થા અનન્તા જીવરાશયઃ ।
જાયન્તે ચ મ્રિયન્તે ચ તેષામન્તો ન વિદ્યતે

સદા દુઃ ખાતુરા એવ ન સખી વિદ્યતે ક્કચિત્ ।
કેનોપાયેન મોક્ષેશ મુચ્યન્તે વદ મે પ્રભો

શ્રીભગવાનુબાચ ।
શૃણુ તાર્ક્ષ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સંસારાન્મુચ્યતે નરઃ

અસ્તિ દેવઃ પરબ્રહ્મસ્વરૂપો નિષ્કલઃ શિવઃ ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વકર્તા ચ સર્વેશો નિર્મલો ઽદ્વયઃ

સ્વયઞ્જ્યોતિરનાદ્યન્તો નિર્વિકારઃ પરાત્પરઃ ।
નિર્ગુણઃ સચ્ચિદાનન્દસ્તદંશા જીવસંજ્ઞકાઃ

અનાદ્યવિદ્યોપહતા યથાગ્નૌ વિસ્ફુલિઙ્ગકાઃ ।
દેહાદ્યુપાધિસમ્ભિન્નાસ્તે કર્મભિરનાદિભિઃ

સુખદુઃ ખપ્રદૈઃ પુણ્યપારૂપૈર્નિયન્ત્રિતાઃ ।
તત્તજ્જાતિયુતં દેહમાયુર્ભોગઞ્ચ કર્મજમ્

પ્રતિજન્મ પ્રપદ્યન્તે તેષામપિ પરં પુનઃ ।
સસૂક્ષ્મલિઙ્ગશરીરમામોક્ષાદક્ષરં ખગ

સ્થાવરાઃ કૃમયશ્ચાજાઃ પક્ષિણઃ પશવો નગઃ ।
ધાર્મિકાસ્ત્રિદશાસ્તદ્વન્મોક્ષિણશ્ચ યથાક્રમમ્

ચતુર્વિધશરીરાણિ ધૃત્વા મુક્ત્વા સહસ્રશઃ ।
સુકૃતાન્મા નવો ભૂત્વા જ્ઞાની ચેન્મોક્ષમાપ્નુયાત્

ચતુરશીતિલક્ષેષુ શરીરેષુ શરીરિણામ્ ।
ન માનુષં વિનાન્યત્ર તત્ત્વજ્ઞાનન્તુ લભ્યતે

અત્ર જન્મસહસ્રાણાં સહસ્રૈરપિ કોટિભિઃ ।
કદાચિલ્લભતે જન્તુર્માનુષ્યં પુણ્યસઞ્ચયાત્

સોપાનભૂતં મોક્ષસ્ય માનુષ્યં પ્રાપ્ય દુર્લભમ્ ।
યસ્તાર યતિ નાત્માનં તસ્માત્પાપતરો ઽત્ર કઃ

નરઃ પ્રાપ્યેતરજ્જન્મ લબ્ધ્વા ચેન્દ્રિયસૌષ્ઠવમ્ ।
ન વેત્ત્યાત્મહિતં યસ્તુ સ ભવેદ્બ્રહ્મઘાતકઃ

વિના દેહેન કસ્યાપિ પુરુષાર્થો ન વિદ્યતે ।
તસ્માદ્દેહં ધનં રક્ષેત્પુણ્યકર્માણિ સાધયેત્

રક્ષેચ્ચસર્વદાત્માનમાત્મા સર્બ્વસ્ય ભાજનમ્ ।
રક્ષણે યત્નમાતિષ્ઠેજ્જીવન્ ભદ્રાણિ પશ્યતિ

પુનર્ગ્રામઃ પુનઃ ક્ષેત્ર પુનર્વિત્તં પુનર્ગૃહમ્ ।
પુનઃ શુભાશુભં કર્મ ન શરીરં પુનઃ પુનઃ

શરીરરક્ષણોપાયાઃ ક્રિ યન્તે સર્વદા બુધૈઃ ।
નેચ્છન્તિ ચ પુનસ્ત્યાગમપિ કુષ્ઠાદિરોગિણઃ

તદ્ગોપિતં સ્યાદ્ધર્માર્થં ધર્મો જ્ઞાનાર્થમેવ ચ ।
જ્ઞાનં તુ ધ્યાનયોગાર્થમચિરાત્પ્રવિમુચ્યતે

આત્મૈવ યદિ નાત્માનમહીતેભ્યો નિવારયેત્ ।
કો ઽન્યો હિતકરસ્તસ્માદાત્માનં સુખયિષ્યતિ

ઇહૈવ નરકવ્યાધેશ્ચિકિત્સાં ન કરોતિ યઃ ।
ગત્વા નિરૌષધં દેશં વ્યાધિમ્થઃ કિં કરિષ્યતિ

વ્યાઘ્રીવાસ્તે જરા ચાયુર્યાતિ ભિન્નઘટામ્બુવત્ ।
નિઘ્નન્તિ રિપુવદ્રોગાસ્તસ્માચ્છ્રેયઃ સમભ્યસેત

યાવન્નાશ્રયતે દુઃ ખં યાવન્નાયાન્તિ ચાપદઃ ।
યાવન્નેન્દ્રિયવૈકલ્યં તાવચ્છ્રેયઃ સમભ્યસેત્

યાવત્તિષ્ઠતિ દેહો ઽયં તાવત્તત્ત્વં સમભ્યસેત્ ।
સન્દીપ્તકોશભવને કૂપં ખનતિ દુર્મતિઃ

કાલો ન જ્ઞાયતે નાનાકાર્યૈઃ સંસારસમ્ભવૈઃ ।
સુખં દુઃખં જનો હન્ત ન વેત્તિ હિતમાત્મનઃ

જાતાનાર્તાન્મૃતાનાપદ્ભષ્ટાન્દૃષ્ટ્વા ચ દુઃ ખિતાન્ ।
લોકો મોહસુરાં પીત્વા ન બિભેતિ કદાચન

સમ્પદઃ સ્વપ્નસંકાશા યૌવનં કુસુમોપમમ્ ।
તડિચ્ચપલમાયુષ્યં કસ્ય સ્યાજ્જાનતો ધૃતિઃ

શતં જીવિતમત્યલ્પં નિદ્રાલસ્યૈસ્તદર્ધકમ્ ।
બાલ્યરોગજરાદુઃ ખૈરલ્પં તદપિ નિષ્ફલમ્

પ્રારબ્ધવ્યે નિરુદ્યોગી જાગર્તવ્યે પ્રસુપ્તકઃ ।
વિશ્વસ્તશ્ચ ભયસ્થાને હા નરઃ કો ન હન્યતે

તોયફેનસમે દેહે જીવેનાક્રમ્ય સંસ્થિતે ।
અનિત્યાપ્રયસવાસે કથ તિષ્ઠતિ નિર્ભયઃ

અહિતે હિતસંજ્ઞઃ સ્યાદધ્રુવે ધ્રુવસંજ્ઞકઃ ।
અનર્થે ચાર્થવિજ્ઞાનઃ સ્વમર્થં યો ન વેત્તિ સઃ

પશ્યન્નપિ પ્રસ્ખલતિ શૃણ્વન્નપિ ન બુધ્યતિ ।
પઠન્નપિ ન જાનાતિ દેવમાયાવિમોહિતઃ

તન્નિમજ્જજ્જગદિદં ગમ્ભીરે કાલસાગરે ।
મૃત્યુરોગજરાગ્રાહૈર્ન કશ્ચિદપિ બુધ્યતે

પ્રતિક્ષણભયં કાલઃ ક્ષીયમાણો ન લક્ષ્યતે ।
આમકુંભ ઇવાંભઃ સ્થો વિશીર્ણો ન વિભાવ્યતે

યુજ્યતે વેષ્ટનં વાયોરાકાશસ્ય ચ ખણ્ડનમ્ ।
ગ્રથનઞ્ચ તરઙ્ગાણામાસ્થા નાયુષિ યુજ્યતે

પૃથિવી દહ્યતે યેન મેરુશ્ચાપિ વિશીર્યતે ।
શુષ્યતે સાગરજલં શરીરસ્ય ચ કા કથા

અપત્યં મે કલત્રં મે ધનં મે બાન્ધવાશ્ચ મે ।
જલ્પન્તમિતિ મર્ત્યાજં હન્તિ કાલવૃકો બલાત્

ઇદં કૃતમિદં કાર્યમિદમન્યત્કૃતાકૃતમ્ ।
એવમીહાસમાયુક્તં કૃતાન્તઃ કુરુતે વશમ્

શ્વઃ કાર્યમદ્ય કુર્વીત પૂર્વાહ્ને ચાપરાહ્નિકમ્ ।
ન હિ મૃત્યુઃ પ્રતીક્ષેત કૃતં વાપ્યથ વાકૃતમ્

જરાદર્શિતપન્થાનં પ્રચણ્ડવ્યાધિસૈનિકમ્ ।
અધિષ્ઠિતો મૃત્યુશત્રું ત્રાતારં કિં ન પશ્યતિ

તૃષ્ણાસૂચીવિનિર્ભિન્નં સિક્તં વિષયસર્પિષા ।
રાગદ્વેષાનલે પક્વં મૃત્યુરશ્રાતિ માનવમ્

બાલાંશ્ચ યૌવનસ્થાંશ્ચ વૃદ્ધાન ગર્ભગતાનપિ ।
સર્વાનાવિશતે મૃત્યુરેવમ્ભૂમિદં જગત્

સ્વદેહમપિ જીવો ઽયં મુક્ત્વા યાતિ યમાલયમ્ ।
સ્ત્રીમાતૃપિતૃપુત્ત્રાદિસમ્બન્ધઃ કેન હેતુના

દુઃ ખમૂલં હિ સંસારઃ સ યસ્યાસ્તિ સ દુઃ ખિતઃ ।
તસ્ય ત્યાગઃ કૃતો યેન સ સુખી નાપરઃ ક્વચિત્

પ્રભવં સર્વદુઃ ખાનામાલયં સકલાપદામ્ ।
આશ્રયં સર્વપાપાનાં સંસારં વર્જયેત્ક્ષણાત્

લોહદારુમયૈઃ પાશૈઃ પુમાન્બદ્ધો વિમુચ્યતે ।
પુત્ત્રદારમયૈઃ પાશૈર્મુચ્યતે ન કદાચન

યાવતઃ કુરુતે જન્તુઃ સમ્બન્ધાન્મનસઃ પ્રિયાન્ ।
તાવન્તો ઽસ્ય નિખન્યન્તે હૃદયે શોકશઙ્કવઃ

વઞ્ચિતાશેષવિત્તૈસ્તૈર્નિત્યં લોકો વિનાશિતઃ ।
હા હન્ત વિષયાહારૈર્દેહસ્થોન્દ્રિયતસ્કરૈઃ

માંસલુબ્ધો યથા મત્સ્યો લોહશઙ્કું ન પશ્યતિ ।
સુખલુબ્ધસ્તથા દેહી યમવાધાં ન પશ્યતિ

હિતાહિતં ન જાનન્તો નિત્યમુન્માર્ગગામિનઃ ।
કુક્ષિપૂરણનિષ્ઠા યે તે નરા નારકાઃ ખગ

નિદ્રાભીમૈથુનાહારાઃ સર્વેષાં પ્રાણિનાં સમાઃ ।
જ્ઞાનવાન્માનવઃ પ્રોક્તો જ્ઞાનહીનઃ પશુઃ સ્મૃતઃ

પ્રભાતે મલમૂત્ત્રાભ્યાં ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં મધ્યગે રવૌ ।
રાત્રૌ મદનનિદ્રાભ્યાં બાધ્યન્તે મૂઢમાનવાઃ

સ્વદેહધનદારાદિનિરતાઃ સર્વજન્તવઃ ।
જાયન્તે ચ મ્રિયન્તે ચ હા હન્તાજ્ઞાનમોહિતાઃ

તસ્માત્સઙ્ગઃ સદા ત્યાજ્યઃ સચેત્ત્યક્તું ન શક્યતે ।
મહદ્ભિઃ સહ કર્તવ્યઃ સન્તઃ સઙ્ગસ્ય ભેષજમ્

સત્સઙ્ગશ્ચ વિવેકશ્ચ નિર્મલં નયનદ્વયમ્ ।
યસ્ય નાસ્તિ નરઃ સો ઽન્ધઃ કથં ન સ્યાદમાર્ગગઃ

સ્વસ્વવર્ણાશ્રમાચારનિરતાઃ સર્વમાનવાઃ ।
ન જાનન્તિ પરં ધર્મં વૃથા નશ્યન્તિ દામ્ભિકાઃ

કિમાયાસપરાઃ કેચિદ્વ્રતચર્યાદિસંયુતાઃ ।
અજ્ઞાનસંવૃતાત્માનઃ સઞ્ચરન્તિ પ્રચારકાઃ

નામમાત્રેણ સન્તુષ્ટાઃ કર્મકાણ્ડરતા નરાઃ ।
મન્ત્રોચ્ચારણહોમાદ્યૈર્ભ્રામિતાઃ ક્રતુવિસ્તરૈઃ

એકભુક્તોપવાસાદ્યૈર્નિયમૈઃ કાયશોષણૈઃ ।
મૂઢાઃ પરોક્ષમિચ્છન્તિ મમ માયાવિમોહિતાઃ

દેહદણ્ડનમાત્રેણ કા મુક્તિરવિવેકિનામ્ ।
વલ્મીકતાડનાદેવ મૃતઃ કિન્નુ મહોરગઃ

જટાભારાજિનૈર્યુક્તા દામ્ભિકા વેષધારિણઃ ।
ભ્રમન્તિ જ્ઞાનિવલ્લોકે ભ્રામયન્તિ જનાનપિ

સંસારજસુખાસક્તં બ્રહ્મજ્ઞો ઽસ્મીતિવાદિનમ્ ।
કર્મબ્રહ્મોભયભ્રષ્ટં તં ત્યજેદન્ત્યજં યથા

ગૃહારણ્યસમા લોકે ગતવ્રીડા દિગમ્બરાઃ ।
ચરન્તિ ગર્દભાદ્યાશ્ચ વિરક્તાસ્તે ભવન્તિ કિમ્

મૃદ્ભસ્મોદ્ધૂલનાદેવ મુક્તાઃ સ્યુર્યદિ માનવાઃ ।
મૃદ્ભસ્મવાસી નિત્યં શ્વા સ કિં મુક્તો ભવિષ્યતિ

તૃણપર્ણોદકાહારાઃ સતતં વનવાસિનઃ ।
જમ્બૂકાખુમૃગાદ્યાશ્ચ તાપસાસ્તે ભવન્તિ કિમ્

આજન્મમરણાન્તઞ્ચ ગઙ્ગાદિતટિનીસ્થિતાઃ ।
મણ્ડૂકમત્સ્યપ્રમુખા યોગિનસ્તે ભવન્તિ કિમ્

પારાવતાઃ શિલાહારાઃ કદાચિદપિ ચાતકાઃ ।
ન પિબન્તિ મહીતોયં વ્રતિનસ્તે ભવન્તિ કિમ્

તસ્માન્નિત્યાદિકં કર્મ લોકરઞ્જનકારકમ્ ।
મોક્ષસ્ય કારણં સાક્ષાતત્ત્વજ્ઞાન ખગેશ્વર

ષર્ડ્શનમહાકૂપે પતિતાઃ પશવઃ ખગ ।
પરમાર્થં ન જાનન્તિ પશુપાશનિયન્ત્રિતાઃ

વેદશાસ્ત્રાર્ણવૈર્ઘેરૈરુહ્યમાના ઇતસ્તતઃ ।
ષડૂર્મિનિગ્રહગ્રસ્તાસ્તિષ્ઠન્તિ હિ કુતાર્કિકાઃ

વેદાગમપુરાણજ્ઞઃ પરમાર્થં ન વેત્તિ યઃ ।
વિડમ્બકસ્ય તસ્યૈવ તત્સર્વં કાકભાષિતમ્

ઇદં જ્ઞાનમિદં જ્ઞેયમિતિ ચિન્તાસમાકુલાઃ ।
પઠન્ત્યહર્નિશં શાસ્ત્રં પરતત્ત્વપરાઙ્મુખાઃ

વાક્યચ્છન્દોનિબન્ધેન કાવ્યાલઙ્કારશોભિતાઃ ।
ચિન્તયા દુઃખિતા મૂઢાસ્તિષ્ઠન્તિ વ્યાકુલેન્દ્રિયાઃ

અન્યથા પરમં તત્ત્વં જનાઃ ક્લિશ્યન્તિ ચાન્યથા ।
અન્યથા શાસ્ત્રસદ્ભાવો વ્યાખ્યાં કુર્વન્તિ ચાન્યથા

કથયન્ત્યુવન્મનીભાવં સ્વયં નાનુભવન્તિ ચ ।
અહઙ્કારસ્તાઃ કેચિદુપદેશાદિવાર્જિતાઃ

પઠન્તિ વેદશાસ્ત્રાણિ બોધયન્તિ પરસ્પરમ્ ।
ન જાનન્તિ પરં તત્ત્વં દર્વી પાકરસં યથા

શિરો વહતિ પુષ્પાણિ ગન્ધં જાનાતિ નાસિકા ।
પઠન્તિ વેદશાસ્ત્રાણિ દુર્લભો ભાવબોધકઃ

તત્ત્વમાત્મસ્થમજ્ઞાત્વા મૂઢઃ શાસ્ત્રેષુ મુહ્યતિ ।
ગોપઃ કક્ષાગતે ચ્છાગે કૂપં પશ્યતિ દુર્મતિઃ

સંસારમોહનાશાય શાબ્દબોધો ન હિ ક્ષમઃ ।
ન નિવર્તેત તિમિરં કદાચિદ્દીપવાર્તયા

પ્રજ્ઞાહીનસ્ય પઠનં યથાન્ધસ્ય ચ દર્પણમ્ ।
અતઃ પ્રજ્ઞાવતાં શાસ્ત્રં તત્ત્વજ્ઞાનસ્ય લક્ષણમ્

ઇદં જ્ઞાનમિદં જ્ઞેયં સર્વન્તુ શ્રોતુમિચ્છતિ ।
દિવ્યવર્ષસહસ્રાચ્ચ શાસ્ત્રાન્તં નૈવ ગચ્છતિ

અનેકાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ સ્વલ્પાયુર્વિઘ્નકોટયઃ ।
તસ્માત્સારં વિજાનીયાત્ક્ષીરં હંસ ઇવામ્ભસિ

અભ્યસ્ય વેદશાસ્ત્રાણિ તત્ત્વં જ્ઞાત્વાથ બુદ્ભિમાન્ ।
પલાલમિવ ધાન્યાર્થી સર્વશાસ્ત્રાણિ સન્ત્યજેત્

યથામૃતેન તૃપ્તસ્ય નાહારેણ પ્રયોજનમ્ ।
તત્ત્વજ્ઞસ્ય તથા તાર્ક્ષ્ય ન શાસ્ત્રેણ પ્રયોજનમ્

ન વેદાધ્યયનાન્મુક્તિર્ન શાસ્ત્રપઠનાદપિ ।
જ્ઞાનાદેવ હિ કૈવલ્યં નાન્યથા વિનતાત્મજઃ

નાશ્રમઃ કારણં મુક્તેર્દર્શનાનિ ન કારણમ્ ।
તથૈવ સર્વકર્માણિ જ્ઞાનમેવ હિ કારણમ્

મુક્તિદા ગુરુવાગેકા વિદ્યાઃ સર્વા વિડમ્બિકાઃ ।
શાસ્ત્રભારસહસ્રેષુ હ્યેકં સઞ્જીવનં પરમ્

અદ્વૈતં હિ શિવં પ્રોક્તં ક્રિયયાપરિવર્જિતમ્ ।
ગુરુવક્ત્રેણ લભ્યેત નાધીતાગમકોટિભિઃ

આગમોક્તં વિવેકોત્થં દ્વિધા જ્ઞાનં પ્રચક્ષતે ।
શબ્દવ્રહ્માગમમયં પરં બ્રહ્મ વિવેકજમ્

અદ્વૈતં કેચિદિચ્છન્તિ દ્વૈતમિચ્છન્તિ ચાપરે ।
સમં તત્ત્વં ન જાનન્તિ દ્વૈતાદ્દ્વૈતવિવર્જિતમ્

દ્વે પદે બન્ધમોક્ષાય નમમેતિ મમેતિ ચ ।
મમેતિ બધ્યતે જન્તુર્નમમેતિ પ્રમુચ્યતે

તત્કર્મ યન્ન બન્ધાય સા વિદ્યા યા વિમુક્તિદા ।
આયાસાયાપરં કર્મ વિદ્યાન્યા શિલ્પનૈપુણમ્

યાવત્કર્માણિ દીપ્યન્તે યાવત્સંસારવાસના ।
યાવદિન્દ્રિયચાપલ્યં તાવત્તત્ત્વકથા કુતઃ

યાવદ્દેહાભિમાનશ્ચ મમતા યાવદેવ હિ ।
યાવત્પ્રયત્નવેગો ઽસ્તિ યાવત્સંકલ્પકલ્પના

યાવન્નો મનસઃ સ્થૈર્યં ન યાવચ્છાસ્ત્રચિન્તનમ્ ।
યાવન્ન ગુરુકારુણ્યં તાવત્તત્ત્વકથા કુતઃ

તાવત્તપો વ્રતં તીર્થં જપહોમાર્ચનાદિકમ્ ।
વેદશાસ્ત્રાગમકથા યાવત્તત્ત્વં ન વિન્દતિ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સર્વાવસ્થાસુ સર્વદા ।
તત્ત્વનિષ્ઠો ભવેત્તાર્ક્ષ્ય યદીચ્છેન્મોક્ષમાત્મનઃ

ધર્મજ્ઞાનપ્રસૂનસ્ય સ્વર્ગમોક્ષફલસ્ય ચ ।
તાપત્રયાદિસન્તપ્તશ્છાયાં મોક્ષતરોઃ શ્રયેત્

તસ્માજ્જ્ઞાનેનાત્મતત્ત્વં વિજ્ઞેયં શ્રીગુરોર્મુખાત્ ।
સુખેન મુચ્યતે જન્તુર્ઘોરસંસારબન્ધનાત્

તત્ત્વજ્ઞસ્યાન્તિમં કૃત્યં શૃણુ વક્ષ્યામિ તે ઽધુના ।
યેન મોક્ષમવાપ્નોતિ બ્રહ્મ નિર્વાણસંજ્ઞકમ્

અન્તકાલે તુ પુરુષ આગતે ગતસાધ્વસઃ ।
છિન્દ્યાદસંગશસ્ત્રેણ સ્પૃહાં દેહે ઽનુ યા ચ તમ્

ગૃહાત્પ્રવ્રાજિતો ધીરઃ પુણ્યતીર્થજલાપ્લુતઃ ।
શુચૌ વિવિક્ત આસીનો વિધિવત્કલ્પિતાસને

અભ્યસેન્મનસા શુદ્ધં ત્રિવૃદ્બ્રહ્માક્ષરં પરમ્ ।
મનો યષ્છેજ્જિતશ્વાસો બ્રહ્મ બીજમવિસ્મરન્

નિયચ્છેદ્વિષયેભ્યો ઽક્ષાન્મનસા બુદ્ધિ સારથિઃ ।
મનઃ કર્મભિરાક્ષિપ્તં શુભાર્થે ધારયેદ્ધિયા

અહં બ્રહ્મ પરં ધામ બ્રહ્માહં પરમં પદમ્ ।
એવં સમીક્ષ્ય ચાત્માનમાત્મન્યાધાય નિષ્કલે

ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ વ્યાહરન્મામનુસ્મરન્ ।
યઃ પ્રયાતિ ત્યજન્દેહં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

ન યત્ર દામ્ભિકા યાન્તિ જ્ઞાનવૈરાગ્યવર્જિતાઃ ।
સુધિયસ્તાં ગતિં યાન્તિ તાનહં કથયામિ તે

નિર્માનમોહા જિતસંગદોષા અધ્યાત્મનિત્યા વિનિવૃત્તકામાઃ ।
દ્વન્દ્વૈર્વિમુક્તાઃ સુખદુઃ ખસંજ્ઞૈર્ગચ્છન્ત્યમૂઢાઃ પદમવ્યયં તત્

જ્ઞાનહ્રદે સત્યજલે રાગદ્વેષમલાપહે ।
યઃ સ્નાતિ માનસે તીર્થે સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્

પ્રૌઢવૈરાગ્યમાસ્થાય ભજતે મામનન્યભાક્ ।
પૂર્ણદૃષ્ટિઃ પ્રસન્નાત્મા સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્

ત્યક્ત્વા ગૃહં ચ યસ્તીર્થે નિવસેન્મરણોત્સુકઃ ।
મુક્તિક્ષેત્રેષુ મ્રિયતે સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્

અયોધ્યા મથુરા માયા કાશી કાઞ્ચી અવન્તિક ।
પુરી દ્વારવતી જ્ઞેયાઃ સપ્તૈતા મોક્ષદાયિકાઃ

ઇતિ તે કથિતં તાર્ક્ષ્ય મોક્ષધર્મં સનાતનમ્ ।
જ્ઞાનવૈરાગ્યસહિતં શ્રુત્વા મોક્ષમવાપ્નુયાત્

મોક્ષં ગચ્છન્તિ તત્ત્વજ્ઞા ધાર્મિકાઃ સ્વર્ગતિં નરાઃ ।
પાપિનો દુર્ગતિં યાન્તિ સંસરન્તિ ખગાદયઃ

સૂત ઉવાચ ।
સ્વપ્રશ્રોત્તરરાદ્ધાન્તમેવં ભગવતો મુખાત્ ।
શ્રુત્વા હૃષ્ટતનુસ્તાર્ક્ષ્યો નનામ જગદીશ્વરમ્

સન્દેહો મે મહાન્નષ્ટો ભવદ્વાક્યવિરોચનાત્ ।
ઇત્યુક્ત્વા વિષ્ણુમામન્ત્ર્ય સ ગતઃ કશ્યપાશ્રમમ્

સદ્યો દેહાન્તરં યાતિ યથા યાતિ વિલમ્બતઃ ।
અનયોરુભયોશ્ચૈવ ન વિરોધસ્તથૈવ વઃ

સર્વમાખ્યાતવાંસ્તાત શ્રુતો ભગવતો યથા ।
મારીચો ઽપિ મુદં લેભે શ્રુત્વા વાક્યં રમાપતેઃ

અપાકૃતસ્તુ સન્દેહો બ્રાહ્મણા ભવતાં મયા ।
ઉક્તં સુપર્ણસંજ્ઞન્તુ પુરાણં પરમાદ્ભુતમ્

ઇદમાપ હરેસ્તાર્ક્ષ્યસ્તાર્ક્ષ્યાદાપ તતો ભૃગુઃ ।
ભૃગોર્વસિષ્ઠઃ સંપ્રાપ વામદેવસ્તતઃ પુનઃ

પરાશરમુનિઃ પ્રાપ તસ્માદ્વ્યાસસ્તતો હ્યહમ્ ।
મયા તુ ભવતાં પ્રોક્તં પરં ગુહ્યં હરેરિદમ્

ય ઇદં શૃણુયાન્મર્ત્યો યો વાપ્યભિદધાતિ ચ ।
ઇહામુત્ર ચ લોકે સ સર્વત્ર સુખમાપ્નુયાત્

વ્રજતઃ સંયમન્યાં યદ્દુઃ ખમત્ર નિરૂપિતમ્ ।
અસ્ય શ્રવણતઃ પુણ્યં તન્મુક્તો જાયતે તતઃ

અત્રોક્તકર્મપાકાદિશ્રવણાચ્ચ નૃણામિહ ।
વૈરાગ્યમાવહેદ્યસ્માત્તસ્માચ્છ્રોતવ્યમેવ ચ

ભજત જિતહૃષીકાઃ કૃષ્ણમેનં મુનીશં સમજનિ બત યસ્માદ્ગીઃ સુધાસારધારા ।
પૃષતમપિ યદીયં વર્ણરૂપં નિપીય શ્રુતિપુટચુલુકેન પ્રાપ્નુયાદાત્મનૈક્યમ્

વ્યાસ ઉવાચ ।
ઇતિ સૂતમુખોદ્ગીર્ણાંસર્વશાસ્ત્રાર્થમણ્ડિતામ્ ।
વૈષ્ણવીં વાક્સુધાં પીત્વા ઋષયસ્તુષ્ટિમાયયુઃ

પ્રશશંસુસ્તથાન્યોન્યં સૂતં સર્વાર્થદર્શિનમ્ ।
પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપુર્મુનયઃ શૌનકાદયઃ

ઇતિ હરિવચનાનિ સૂતવાચા ખગપતિસંશયભેદકાનિ યાનિ ।
સ મુનિરપિ નિશમ્ય શૌનકેન્દ્રો બહુતરમાનયતિ સ્મ ચાત્મનિ સ્વમ્

અપૂજયંસ્તે મુનયસ્તદાનીમુદાખાગ્ભિર્મુહુરેવ સૂતમ્ ।
ધન્યો ઽસિ સૂત ત્વમિહેત્યુદૈરયન્વ્યસર્જયંસ્તં ચ નિવર્તિતે ઽધ્વરે

પુરાણં ગારુડં પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ॥
શૃણ્વતાં કામનાપૂરં શ્રોતવ્યં સર્વદૈવ હિ

શ્રુત્વા દાનાનિ દેયાનિ વાચકાયાખિલાનિ ચ ।
પૂર્વોક્તશયનાદીનિ નાન્યથા સફલં ભવેત્

પુરાણં પૂજયેત્પૂર્વં વાચકં તદનન્તરમ્ ।
વસ્ત્રાલઙ્કારગોદાનૈર્દક્ષિણાભિશ્ચ સાદરમ્

અન્નદાનૈર્હેમદાનૈર્ભમિદાનૈશ્ચ ભૂરિભિઃ ।
પૂજયેદ્વાચકં ભક્ત્યા બહુપુણ્યફલાપ્તયે

યશ્ચેદં શૃણુયાન્મર્ત્યો યથાપિ પરિકીર્તયેત્ ।
વિહાય યાતનાં ઘોરાં ધૂતપાપો દિવં વ્રજેત્