ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.45

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશાખ્યે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે દુર્મરણે કાર્યાકાર્યક્રિયાદિનિરૂપણં નામ ચતુશ્ચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 45
શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ।
પ્રત્યબ્દં શ્રાદ્ધમેવં તે કથયામિ ખગેશ્વર ।
પ્રત્યબ્દં પાર્વણેનૈવ કુર્યાતાં ક્ષેત્રજોરસૌ

વિધિનાચેતરૈરેવમેકોદ્દિષ્ટં ન પાર્વણમ્

અનગ્નેશ્ચ સુતૌ સ્યાતામનગ્ની ક્ષેત્રજોરસૌ ।
એકોદ્દિષ્ટં ન કુર્યાતાં પ્રત્યબ્દં તૌ તુ પાર્વણમ્

યદા ત્વન્યતરઃ સાગ્નિઃ પુત્રો વાપ્યથવા પિતા ।
પ્રત્યબ્દં પાર્વણં તત્ર કુર્યાતાં ક્ષેત્રજૌરસૌ

અનગ્નયઃ સાગ્નયો વા પુત્રા વા પિતરો ઽપિ વા ।
એકોદ્દિષ્ટં સુતૈઃ કાર્યં ક્ષયાહ ઇતિ કેચન

દર્શકાલે ક્ષયો યસ્ય પ્રેતપક્ષે ઽથ વા પુનઃ ।
પ્રત્યબ્દં પાર્વણં કાર્યં તસ્ય સર્વૈઃ સુતૈરપિ

એકોદ્દિષ્ટમપુત્રાણાં પુંસાં સ્યાદ્યોપિતામપિ ।
એકોદ્દિષ્ટે કુશા ગ્રાહ્યાઃ સમૂલા યજ્ઞકર્મણિ ।
બહિર્લૂનાઃ સકૃલ્લનાઃ શ્રાદ્ધં વૃદ્ધિમૃતે સદા

કર્તવ્યે પાર્વણે શ્રાદ્ધે આશૌચં યદિ જાયતે ।
આશૌચાવગમે કુર્યાચ્છ્રાદ્ધં હિ તદનન્તરમ્

એકોદ્દિષ્ટે તુ સમ્પ્રાપ્તે યદિ વિઘ્નઃ પ્રજાયતે ।
માસેન્યસ્મિન્ તિથૌ તસ્યાં કુર્યાચ્છ્રાદ્ધં તદૈવ હિ

તૂષ્ણીં શ્રાદ્ધાન્તુ શૂદ્રસ્ય ભાર્યાયાસ્તત્સુતસ્ય ચ ।
કન્યાયાશ્ચ દ્વિજાતીનામનુપેતદ્વિજસ્ય ચ

એકકાલે ગતા સૂનાં બહૂનામથ વા દ્વયોઃ ।
તન્ત્રેણ શ્રપણં કુર્યાચ્છ્રાદ્ધં કુર્યાત્ પૃથક્પૃથક્

દદ્યાત્ પૂર્વં મૃતસ્યાદૌ દ્વિતીયસ્ય તતઃ પુનઃ ।
તૃતીયસ્ય તતઃ કુર્યાત્ સંનિપાતે ત્વયં વિધિઃ (ક્રમઃ)

પ્રત્યબ્દમેવં યઃ કુર્યાદ્યથાતથમતન્દ્રિતઃ ।
તારયિત્વા પિતૄન્ સર્વાન્ પ્રાપ્નોતિ પરમાં ગતિમ્

ન જ્ઞાયતે મૃતાહશ્ચેત્ પ્રસ્થાનદિનમેવ ચ ।
માસશ્ચેત્ સ્યાત્ પરિજ્ઞાતસ્તદ્દર્શે સ્યાન્મૃતાહિકમ્

યદા માસો ન વિજ્ઞાતો વિજ્ઞાતં દિનમેવ ચ ।
તદા માર્ગશિરે માસિ માઘે વા તદ્દિનં ભવેત્

દિનમાસાવવિજ્ઞાતૌ મરણસ્ય યદા પુનઃ ।
પ્રસ્થાનદિનમાસૌ તુ ગ્રાહ્યૌ શ્રાદ્ધે મયોદિતૌ

પ્રસ્થાનસ્યાપિ ન જ્ઞાતૌ દિનમાસૌ યદા પુનઃ ।
મૃતવાર્તાશ્રુતૌ ગ્રાહ્યૌ પૂર્વપ્રોક્તક્રમેણ તુ

પ્રવાસમન્તરેણાપિ સ્યાતાં તૌ વિસ્મૃતૌ યદા ।
તદાનીમપિ તૌ ગ્રાહ્યૌ પૂર્વવત્ તુ મૃતાહિકે

ગૃહસ્થે પ્રોષિતે યચ્ચ કશ્ચિત્તુ મ્રિયતે ગૃહે ।
આસૌચાપગમે યત્ર પ્રારબ્ધે શ્રાદ્ધકર્મણિ

પ્રત્યાગતશ્ચેજ્જાનાતિ તત્ર વૃત્તં ગૃહી તથા ।
આશૌચં ગૃહિણસ્તેષાં ન દ્રવ્યાદેસ્તદા ભવેત્

પુત્રાદિના યદારબ્ધં શ્રાદ્ધં તત્ત્વેન વાખિલમ્ ।
સમાપનીયં તત્રાપિ શ્રાદ્ધં ગૃહીતુ દૂરતઃ

દાત્રા બોક્ત્રા ચ ન જ્ઞાતં સૂતકં મૃતકં તથા ।
ઉભયોરપિ તદ્દોષં નારોપયતિ કર્હિચિત્

યદા ત્વન્યતરજ્ઞાતં સૂતકં મૃતકં તથા ।
ભોક્તુરેવ તદા દોષો નાન્યો દાતા પ્રદુષ્યતિ

ઇત્યુક્તેન પ્રકારેણ યઃ કુર્યાન્મૃતવાસરમ્ ।
અવિજ્ઞાતમૃતાહસ્ય સતતં તારયત્યસૌ

નિત્યશ્રાદ્ધે ઽથ ગન્ધાદ્યૈર્દ્વિજાનભ્યર્ચ્ય ભક્તિતઃ ।
સર્વાન્ પિતૃગણાન્ સમ્યક્ સહૈવોદ્દિશ્ય યોજયેત્

આવાહનં સ્વધાકારો પિણ્ડાગ્નૌકરણાદિકમ્ ।
બ્રહ્મચર્યાદિનિયમા વિશ્વદેવાસ્તથૈવ ચ

નિત્યશ્રાદ્ધે ત્યજેદેતાન્ ભોજ્યમન્નં પ્રકલ્પયેત્ ।
દત્ત્વા તુ દક્ષિણાં શક્ત્યા નમસ્કારૈર્વિસર્જયેત્

દેવાનુદ્દિશ્ય વિશ્વાદીન્ યદ્દદ્યાદ્દ્વિજભોજનમ્ ।
તન્નિત્યશ્રાદ્ધવત્ કાર્યં દેવશ્રાદ્ધં તદુચ્યતે

માતૃશ્રાદ્ધન્તુ પૂર્વેણ કર્માદૌ પૈતૃકં તથા ।
ઉત્તરે ઽહનિ વૃદ્ધૌ સ્યાન્માતામહગણસ્ય તુ

શ્રાદ્ધત્રયં પ્રકુર્ર્વીત વૈશ્વદેવન્તુતાન્ત્રિકમ્

માતૃભ્યઃ કલ્પયેત્પૂર્વં પિતૃભ્યસ્તદનન્તરમ્ ।
માતામહેભ્યશ્ચ તથા દદ્યાદિત્થં ક્રમેણ તુ

માતૃશ્રાદ્ધે તુ વિપ્રાણામભાવે સુકુલોદ્ગતાઃ ।
પતિપુત્રાન્વિતાઃ સાધ્વ્યો યોષિતો ઽષ્ટૌ ચ ભાવયેત્

ઇષ્ટાપૂર્તાદિકે શ્રાદ્ધં કુર્યાદાભ્યુદયં તથા ।
ઉત્પાતાદિનિમિત્તેષુ નિત્ય શ્રાદ્ધવદેવ તુ

નિત્યં દૈવઞ્ચ વૃદ્ધિઞ્ચ કામ્યં નૈમિત્તિકં તથા ।
શ્રાદ્ધાન્યુક્તપ્રકારેણ કુર્વન્ સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ।
ઇતિ તે કથિતં તાર્ક્ષ્ય કિમન્યત્પરિપૃચ્છસિ