ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.35

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે ઔર્ધ્વદેહિકાદિનિરૂપણં નામ ચતુસ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 35
તર્ક્ષ્ય ઉવાચ ।
અપરં મમ સન્દેહં કથયસ્વ જનાર્દન ।
પુરુષસ્ય ચ કસ્યાપિ મતા પઞ્ચત્વમાગતા

પિતામહી જીવતિ ચ તથા ચ પ્રપિતામહી ।
વૃદ્ધપ્રપિતામહી તદ્વન્માતૃસક્તઃ પિતા તથા

પ્રમાતામહશ્ચ તથા વૃદ્ધપ્રમાતામહસ્તથા ।
કેન સા મેલ્યતે માતા એતત્ કથય મે પ્રભો

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
પુનરુક્તં પ્રવક્ષ્યામિ સપિણ્ડીકરણં ખગ ।
ઉમા લક્ષ્મીશ્ચ સાવિત્રીત્યતાભિર્મેલયેદ્ધ્રુવમ્

ત્રયઃ પિણ્ડભુજો જ્ઞેયાસ્ત્યજાકાશ્ચ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ ।
ત્રયઃ પિણ્ડાનુલેપાશ્ચ દશમઃ પઙ્ક્તિસંન્નિધઃ

ઇત્યેતે પુરુષાઃ ખ્યાતાઃ પિતૃમાતૃકુલેષુ ચ ।
તારયેદ્યજમાનસ્તુ દશ પૂર્વાન્ દશાવરાન્

સપિણ્ડઃ સ ભવેદાદૌ સપિણ્ડીકરણે કૃતે ।
અન્ત્યસ્તુ ત્યાજકો જ્ઞેયો યો વૃદ્ધપ્રપિતામહઃ

અન્તિમસ્ત્યાજકો જ્ઞેયો લેપકઃ પ્રથમો ભવેત્ ।
લેપકસ્ત્વન્તિમો યસ્તુ સ ભવેત્ પઙ્ક્તિસન્નિધઃ

યજમાનો ભવેદેકો દશ પૃર્ત્વે દશાવરે ।
ઇત્યેતે પિતરો જ્ઞેયા એકવિંશતિ સંખ્યકાઃ

વિધિના કુરુતે યસ્તુ સંસારે શ્રાદ્ધમુત્તમમ્ ।
જાયતે ઽત્ર ન સન્દેહઃ શૃણુ તસ્યાપિ યત્ ફલમ્

પિતા દદાતિ પુત્ત્રાન્ વૈ વિચ્છિન્નસન્તતિઃ ખગ ।
હોમદાતા ભવેત્સોપિ યસ્તસ્ય પ્રપિતામહઃ

કૃતે શ્રાદ્ધે ગુણા હ્યેતે પિતૄણાં તપેણે સ્મૃતાઃ ।
દદ્યાદ્વિપુલમન્નાદ્યં વૃદ્ધસ્તુ પ્રપિતામહઃ

યસ્ય પુંસશ્ચ મર્ત્યે વૈ વિચ્છિન્ના સન્તતિઃ ખગ ।
સ વસેન્નરકે ઘોરે પઙ્કે મગ્નઃ કરી યથા

યોન્યન્તરેષુ જાયતે યત્ર વૃક્ષસરીસૃપાઃ ।
ન સન્તતિં વિના સો ઽત્ર મુચ્યતે નરકાદ્ધ્રુવમ્

આચાર્યસ્તસ્ય શિષ્યો વા યો દૂરે ઽપિ હિ ગાત્રેજઃ ।
નારાયણબલિં કુર્યાત્ તસ્યાદ્દેશેન ભક્તિતઃ

વિશુદ્ધઃ સર્વપાપેભ્યો મુક્તઃ સ નરકાદ્ધ્રુવમ્ ।
નિવસેન્નાકલોકે ચ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

આદૌ કૃત્વા ધનિષ્ઠાઞ્ચ એતન્નક્ષત્રપઞ્ચકમ્ ।
રેવત્યન્તં સદા દૂષ્યમશુભં સર્વદા ભવેત્

દાહ (બલિ) સ્તત્ર ન કર્તવ્યો વિપ્રદિસર્વજાતિષુ ।
દીયતે ન જલં તત્ર અશુભં જાયતે ધ્રુવમ્ ।
લોકયાત્રા ન કર્તવ્યા દુઃ ખાર્તઃ સ્વજનો યદિ

પઞ્ચકાનન્તરં તસ્ય કર્તવ્યં સર્વમન્યથા ।
પુત્રાણાં ગોત્રિણાં તસ્ય સન્તાપો ઽપ્યુપજાયતે

ગૃહે હાનિર્ભવેત્તસ્ય ઋક્ષેષ્વેષુ મૃતશ્ચ યઃ ।
અથવા ઋક્ષમધ્યે ઽપિ દાહસ્તસ્ય વિધીયતે

ક્રિયતે માનુષાણાન્તુ સદ્ય આહુતિકારણાત્ ।
સદ્યાહુતિકરં પુણ્યં તીર્થે તદ્દાહ ઉત્તમઃ

વિપ્રૈર્નિયમતઃ કાર્યઃ સમન્ત્રો વિધિપૂર્વકઃ ।
શવસ્ય ચ સમીપે તુ ક્ષિપ્યન્તે પુત્તલાસ્તતઃ

દર્ભમયાશ્ચ ચત્વારો વિપ્રા મન્ત્રાભિમન્ત્રિતાઃ ।
તતો દાહઃ પ્રકર્તવ્યઃ તૈશ્ચ પુત્તલકૈઃ સહ

સૂતકાન્તે તતઃ પુત્રઃ કુર્યાચ્છાન્તિકમુત્તમમ્

પઞ્ચકેષુ મૃતો યો ઽસૌ ન ગતિં લભતે નરઃ ।
તિલાન્ ગાશ્ચ સુવર્ણં ચ તમુદ્દિશ્ય ઘૃતં દદેત્

વિપ્રાણાં દીયતે દાનં સર્વોપદ્રવનાશનમ્ ।
સૂતકાન્તે ચ સત્પુત્રૈઃ સ પ્રેતો લભતે ગતિમ્

ભાજનોપાનહૌ ચ્છત્રં હેમમુદ્રાચ વાસસી ।
દક્ષિણા દીયતે વિપ્ર સર્વપાતકમોચની

બાલવૃદ્ધાતુરાણાઞ્ચ મૃતાનાં પઞ્ચકેષુ હિ ।
વિધાનં યો ન કુર્વીત વિઘ્નસ્તસ્ય પ્રજાયતે

અષ્ટાદશૈવ વસ્તૂનિ પ્રેતશ્રાદ્ધે વિવર્જયેત્ ।
આશિષો દ્વિગુણાન્ દર્ભાન્ પ્રણવાન્ નૈકપિણ્ડતામ્

અગ્નૌકરણમુચ્છિષ્ટં શ્રાદ્ધં વૈ વૈશ્વદૈવિકમ્ ।
વિકિરં ચ સ્વધાકારં પિતૃશબ્દં ન ચોચ્ચરેત્

અનુશબ્દં ન કુર્વીત નાવાહનમથોલ્મુકમ્ ।
આસીમાન્તં ન કુર્વીત પ્રદક્ષિણવિસર્જનમ્

ન કુર્યાત્ તિલહોમઞ્ચ દ્વિજઃ પૂર્ણાહુતિં તથા ।
ન કુર્યાદ્વૈશ્વદેવં ચેત્કર્તા ગચ્છત્યધોગતિમ્

મલિનશ્રાદ્ધસંજ્ઞાનં પૂર્વષોડશકં તથા ।
સ્થાને દ્વારે ચાર્ધમાર્ગે ચિતાયાં શવહસ્તકે

શ્મશાનવાસિભૂતેભ્યઃ પઞ્ચમં પ્રતિવેશ્યકમ્ ।
ષષ્ઠં સઞ્ચયને પ્રોક્તં દશ પિણ્ડા દશાહિકાઃ ।
શ્રાદ્ધષોડષકઞ્ચૈતત્ પ્રથમં પરિકીર્તિતમ્

અન્યચ્ચ ષોડશં મધ્યે દ્વિતીયં તાર્ક્ષ્ય મે શૃણુ ।
કર્તવ્યાનીહ વિધિના શ્રાદ્ધાન્યેકાદશૈવ તુ

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદ્યઞ્ચ તથાન્યચ્છ્રાદ્ધપઞ્ચકમ્ ।
એવં ષોડશકં પ્રાહુરેતત્ તત્ત્વવિદો જનાઃ

દ્વાદશ પ્રતિમાસ્યાનિ શ્રાદ્ધમેકાદશે તથા ।
ત્રિપક્ષસમ્ભવઞ્ચૈવ દ્વે રિક્તે ખગ ષોડશ

આદ્યં શવવિશુદ્ધ્યર્થં કૃત્વાન્યચ્ચ ત્રિષોડશમ્ ।
પિતૃપાઙ્ક્તિવિશુદ્ધ્યર્થં શતાદ્ધૈંન તુ યોજયેત્

શતાર્ધેન વિહીનો યો મિલિતઃ પઙ્ક્તિભાઙ્ન હિ ।
ચત્વારિંશત્ તથૈવાષ્ટશ્રાદ્ધં પ્રેતત્વનાશનમ્

સકૃદૂનશતાર્ધેન સમ્ભવેત્ પઙ્ક્તિસન્નિધઃ ।
મેલનીયઃ શતાર્ધેન સન્ધિઃ શ્રાદ્ધેન તત્ત્વતઃ

(અથ શવાવિધિઃ) ।
શવસ્ય શિબિકાયાં કરચરણબન્ધનં તત્ર કર્તવ્યમ્ ।
એવં ચેન્ન વિધાનં વિધીયતે તત્પિશાચપરિભવનમ્

સંજાયતે રજન્યાઞ્ચ શવનિર્ગમને રાષ્ટ્રં ભયશૂન્યમ્ ।
શવં ન મુઞ્ચેત મુચ્યતે ચેત્ દુઃ સ્પર્શાદ્દુર્ગતિર્ભવેત્

ગ્રામમધ્યે સ્થિતે પ્રેતે શ્રુતે ભુઙ્ક્તે યદૃચ્છયા ।
તદન્નં માંસવજ્જ્ઞેયં તત્તોયં રુધિરોપમમ્

તામ્બૂલં દન્તકાષ્ઠઞ્ચ ભોજનં ઋતુસેવનમ્ ।
ગ્રામમધ્યે સ્થિતે પ્રેતે વર્જયેત્ પિણ્ડપાતનમ્

(35.44)
સ્નાનં દાનં જપો હોમસ્તર્પણં સુરપૂજનમ્ ।
ગ્રામમધ્યે સ્થિતે પ્રેતે શુદ્ધ્યર્થં જ્ઞાતિધર્મતઃ

(35.45)
જ્ઞાતિસમ્બન્ધિનામેવં વ્યવહારઃ ખગેશ્વર ।
વિલુપ્ય જ્ઞાતિધર્મઞ્ચ પ્રેતપાપેન લિપ્યતે