ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.27

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડેદ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે પ્રેતકલ્પે સપિણ્ડનનિરૂપણં નામ ષડ્વિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 27
તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ ।
કથં પ્રેતા વસન્ત્યત્ર કીદૃગ્રૂપા ભવન્તિ તે ।
મહાપ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ કૈઃકૈઃ કર્મફલૈર્વિભો ।
સર્વેષામનુકમ્પાર્થં બ્રૂહિ મે મધુસૂદન

પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે યેન દાનેન ચ શુભે ન ચ ।
તન્મે કથય દેવેશ મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા તાર્ક્ષ્ય માનુષાણાં હિતાય વૈ ।
શૃણુચાવહિતો ભૂત્વા યદ્વચ્મિ પ્રેતલક્ષણમ્

ગુહ્યદ્ગુહ્યતરં હ્યેતન્નાખ્યેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ।
ભક્તસ્ત્વં હિ મહાબાહો તેન તે કથયામ્યહમ્

પુરા ત્રેતાયુગે તાત રાજાસીદ્બભ્રુવાહનઃ ।
મહોદયપુરે રમ્યે ધર્મનિષ્ઠો મહાબલઃ

યજ્વા દાનપતિઃ શ્રીમાન્બ્રહ્મણ્યઃ સાધુસંમતઃ ।
શીલાચારગુણોપેતો દયાદાક્ષિણ્યસંયુતઃ

પ્રજાઃ પાલયતે નિત્યં પુત્રાનિવ મહાબલઃ ।
ક્ષત્ત્રધર્મરતો નિત્યં સ દણ્ડ્યાન્દણ્ડયન્નૃપઃ

સ કદાચિન્મહાબાહુઃ સસૈન્યોમૃગયાં ગતઃ ।
વનં વિવેશ ગહનં નાનાવૃક્ષસમન્વિતમ્

શાર્દૂલશતસંજુષ્ટં નાનાપક્ષિનિનાદિતમ્ ।
વનમધ્યે તદા રાજા મૃગં દૂરાદપશ્યત

તેન વિદ્ધો મૃગો ઽતીવ બાણેન સુદૃઢેન ચ ।
બાણમાદાય તં તસ્ય સ વને ઽદર્શનં યયૌ

કક્ષે તચ્છોણિતસ્ત્રાવાત્સ રાજાનુજગામ તમ્ ।
તતો મૃગપ્રસઙ્ગેન વનમન્યદ્વિવેશ સઃ

ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠો નૃપતિઃ શ્રમસન્તાપમૂર્છિતઃ ।
જલસ્થાનં સમાસાદ્ય સાશ્વ એવાવગાહત

પીત્વા તદુ દકં શીતં પદ્મગન્ધાધિવાસિતમ્ ।
તત ઉત્તીર્ય સલિલાદ્વિમલાદ્બભ્રુવાહનઃ

ન્યગ્રોધવૃક્ષમાસાદ્ય શીતચ્છાયં મનોહરમ્ ।
મહાવિટપિનં હૃદ્યં પક્ષિસઙ્ઘાતનાદિતમ્

વનસ્ય તસ્ય સર્વસ્ય કેતુભૂતમિવોચ્છ્રિતમ્ ।
તં મહાતરુમાસાદ્ય નિષસાદ મહીપતિઃ

અથ પ્રેતં દદર્શાસૌ ક્ષુત્તૃષ્ણાવ્યાકુલેન્દ્રિયમ્ ।
ઉત્કચં મલિનં કુબ્જં (રૂક્ષં) નિર્માંસં ભીમદર્શનમ્

સ્નાયુબદ્ધાસ્થિચરણં ધાવમાનમિતસ્તતઃ ।
અન્યૈશ્ચ બહુભિઃ પ્રેતૈઃ સમન્તાત્પરિવારિતમ્

તં દૃષ્ટ્વા વિકૃતં ઘોરં વિસ્મિતો બભ્રુવાહનઃ ।
પ્રેતો ઽપિ દૃષ્ટ્વા તાં ઘોરામટવીમાગતં નૃપમ્

તદા હૃષ્ટમના ભૂત્વા તસ્યાન્તિકમુપાગતઃ ।
અબ્રવીત્સ તદા તાર્ક્ષ્ય પ્રેતરાજો નૃપં વચઃ

પ્રેતભાવો મયા ત્યક્તઃ પ્રાપ્તો ઽસ્મિ પરમાં ગતિમ્ ।
ત્વત્સંયોગાન્મહાબાહો નાસ્તિધન્યતરો મમ

નૃપતિરુવાચ ।
કૃષ્ણવર્ણઃ કરાલાસ્યસ્ત્વં પ્રેત ઇવ લક્ષ્યસે ।
કથયસ્વ મમ પ્રીત્યા યથૈવં ચાસિ તત્ત્વતઃ

તથા પૃષ્ટઃ સ વૈ રાજ્ઞા પ્રોવાચ સકલં સ્વકમ્

પ્રેત ઉવાચ ।
કથયામિ નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વમેવાદિતસ્તવ ।
પ્રેતત્વે કારણં શ્રુત્વા દયાં કર્તું મમાર્હસિ

વૈદિશં નામ નગરં સર્વસમ્પત્સમન્વિતમ્ ।
નાનાજનપદાકીર્ણં નાનારત્નસમાકુલમ્ ।
નાનાપુણ્યસમાયુક્તં નાનાવૃક્ષસમાકુલમ્

તત્રાહં ન્યવસં ભૂયો દેવાર્ચનરતઃ સદા ।
વૈશ્યો જાત્યા સુદેવો ઽહં નામ્ના વિદિતમસ્તુ તે

હવ્યેન તર્પિતા દેવાઃ કવ્યેન પિતરસ્તથા ।
વિવિધૈર્દાનયોગૈશ્ચ વિપ્રાઃ સન્તર્પિતા મયા

આવાહાશ્ચ વિવાહાશ્ચ મયા વૈ સુનિવેશિતાઃ ।
દીનાનાથવિશિષ્ટેભ્યો મયા દત્તમનેકધા

તત્સર્વં વિફલં તાત મમ દૈવાદુપાગતમ્ ।
યથા મે નિષ્ફલં જાતં સુકૃતં તદ્વદામિ તે

ન મે ઽસ્તિ સન્તતિસ્તાત ન સુહૃન્ન ચ બાન્ધવઃ ।
ન ચ મિત્રં હિ મે તાદૃગ્યઃ કુર્યાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્

પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તેન મમ જાતં નૃપોત્તમ ।
એકાદશં ત્રિપક્ષં ચ ષાણ્માસિકમથાબ્દિકમ્ ।
પ્રતિમાસ્યાનિ ચાન્યાનિ એવં શ્રાદ્ધાનિ ષોડશ

યસ્યૈતાનિ ન દીયન્તે પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ભૂપતે ।
પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તસ્ય દત્તૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ

એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ પ્રેતત્વાદુદ્ધરસ્વ મામ્ ।
વર્ણાનાં ચાપિ સર્વેષાં રાજા બન્ધુરિહોચ્યતે

તન્માં તારય રાજેન્દ્ર મણિરત્નં દદામિ તે ।
યથા મમ શુભાવાપ્તિર્ભવેન્નૃપવરોત્તમ

તથા કાર્યં મહાબાહો કૃપા યદિ મયીષ્યતે ।
આત્મનશ્ચ કુરુ ક્ષિપ્રં સર્વમેવૌર્ધ્વેદૈહિકમ્

નૃપતિરુવાચ ।
કથં પ્રેતા ભવન્તીહ કૃતૈરપ્યૌર્ધ્વદૈહિકૈઃ ।
પિશાચાશ્ચ ભવન્તીહ કર્મભિઃ કૈશ્ચ તદ્વદ

પ્રેત ઉવાચ ।
દેવદ્રવ્યં ચ બ્રહ્મસ્વં સ્ત્રીબાલધનસઞ્ચયમ્ ।
યે હરન્તિ નૃપશ્રેષ્ઠ પ્રેતયોનિં વ્રજન્તિ તે

તાપસીં ચ સગોત્રાં ચ અગમ્યાં યે ભજન્તિ હિ ।
ભવન્તિ તે મહાપ્રેતા અમ્બુજાનિ હરન્તિ યે

પ્રવાલવજ્રહર્તારો યે ચ વસ્ત્રાપહારકાઃ ।
તથા હિરણ્યહર્તારઃ સંયુગે ઽસન્મુખાગતાઃ

કૃતઘ્ના નાસ્તિકા રૌદ્રાસ્તથા સાહસિકા નરાઃ ।
પઞ્ચયજ્ઞવિનિર્મુક્તા મહાદાનરતાશ્ચ યે

સ્વામિદ્રોહકરા મિત્રબ્રાહ્મદ્રોહકરાશ્ચ યે ।
તીર્થપાપકરા રાજઞ્જાયન્તે પ્રેતયોનયઃ ।
એવમાદ્યા મહારાજ જાયન્તે પ્રેતયોનયઃ

રાજોવાચ ।
કથં મુક્તા ભવન્તીહ પ્રેતત્વાત્ત્વં ચ તે ઽપિ ચ ।
કથં ચાપિ મયા કાર્યમૌર્ધ્વદૈહિકમાત્મનઃ ।
વિધિના કેન તત્કાર્યં સર્વમેતદ્વદસ્વ મે

પ્રેત ઉવાચ ।
શૃણુ રાજેન્દ્ર સંક્ષેપાદ્વિધિં નારાયણાત્મકમ્ ।
સચ્છાસ્ત્રશ્રવણં વિષ્ણોઃ પૂજા સજ્જનસંગતિઃ

પ્રેતયોનિવિનાશાય ભવન્તીતિ મયા શ્રુતમ્ ।
અતો વક્ષ્યામિ તે વિષ્ણુપૂજાં પ્રેતત્વનાશિનીમ્

સુવર્ણદ્વયમાહૃત્ય મૂર્તિં ભૂપ પ્રકલ્પયેત્ ।
નારાયણસ્ય દેવસ્ય સર્વાભરણભૂષિતામ્

પીતવસ્ત્રયુગાચ્છન્નાં ચન્દનાગુરુચર્ચિતામ્ ।
સ્નાપયેદ્વિવિધૈસ્તોયૈરધિવાસ્ય યજેત્તતઃ

પૂર્વે તુ શ્રીધરં દેવં દક્ષિણે મધુસૂદનમ્ ।
પશ્ચિમે વાનમં દેવમુત્તરે ચ ગદાધરમ્

મધ્યે પિતામહં પૂજ્ય તથા દેવં મહેશ્વરમ્ ।
પૂજયેચ્ચ વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૃથક્

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય અગ્નૌ સન્તર્પ્ય દેવતાઃ ।
ઘૃતેન દધ્ના ક્ષીરેણ વિશ્વાન્દેવાંસ્તથા નૃપ

તતઃ સ્નાતો વિનીતાત્મા યજમાનઃ સમાહિતઃ ।
નારાયણાગ્રે વિધિવત્સ્વક્રિયામૌર્ધ્વદૈહિકીમ્

આરભેત વિનીતાત્મા ક્રોધલોભવિવર્જિતઃ ।
શ્રાદ્ધાનિ કુર્યાત્સર્વાણિ વૃષસ્યોત્સર્જનં તથા

ત્રયોદશાનાં વિપ્રાણાં વસ્ત્રચ્છત્રાણ્યુપાનહૌ ।
અઙ્ગુલીયકમુક્તાનિ ભાજનાસનભોજનૈઃ

સાન્નાશ્ચ સોદકા દેયા ઘટાઃ પ્રેતહિતાય વૈ ।
શય્યાદાનમથો દત્ત્વા ઘટં પ્રેતસ્ય નિર્વપેત્

નારાયણેતિ સન્નામ સંપુટસ્થં સમર્ચયેત્ ।
એવં કૃત્વાથ વિધિવચ્છુભાશુભફલં લભેત્

રાજોવાચ ।
કથં પ્રેતઘટં કુર્યાદ્દદ્યાત્કેન વિધાનતઃ ।
બ્રૂહિ સર્વાનુકમ્પાર્થં ઘટં પ્રેતવિમુક્તિદમ્

પ્રેત ઉવાચ ।
સાધુ પૃષ્ટં મહારાજ કથયામિ નિબોધ તે ।
પ્રેતત્વં ન ભવેદ્યેન દાનેન સુદૃઢેન ચ

દાનં પ્રેતઘટં નામ સર્વાશુભવિનાશનમ્ ।
દુર્લભં સર્વલોકાનાં દુર્ગતિક્ષયકારકમ્

સન્તપ્તહાટકમયં તુ ઘટં વિધાય બ્રહ્મોશકેશવયુતં સહ લોકપાલૈઃ ।
ક્ષીરાજ્યપૂર્ણવિવરં પ્રણિપત્ય ભક્ત્યા વિપ્રાય દેહિ તવ દાનશતૈઃ કિમન્યૈઃ

બ્રહ્મા મધ્યે તથા વિષ્ણુઃ શઙ્કરઃ શઙ્કરો ઽવ્યયઃ ।
પ્રાચ્યાદિષુ ચ તત્કણ્ઠે લોકપાલાન્ક્રમેણ તુ

સમ્પૂજ્ય વિધિવદ્રાજન્ધૂપૈઃ કુસુમચન્દનૈઃ ।
તતો દુગ્ધાજ્યસહિતં ઘટં દેયં હિરણ્મયમ્

સર્વદાનાધિકઞ્ચૈતન્મહાપાતકનાશનમ્ ।
કર્તવ્યં શ્રદ્ધયા રાજન્પ્રેતત્વવિનિવૃત્તયે

શ્રીભાગવાનુવાચ ।
એવં સંજલ્ષતસ્તસ્ય પ્રેતેન નિયતાત્મનઃ ।
સેનાજગામાનુપદં હસ્ત્યશ્વરથસંકુલા

તતો બલે સમાયાતે દત્ત્વા રાજ્ઞે મહામણિમ્ ।
નમસ્કૃત્ય પુનઃ પ્રાર્થ્ય પ્રેતો ઽદર્શનમીયિવાન્

તસ્માદ્વનાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય રાજાપિ સ્વપુરં યયૌ ।
સ્વપુરં સ સમાસાદ્ય સર્વં તત્પ્રેતભાષિતમ્

ચકાર વિધિવત્પક્ષિન્નૌર્ધ્વદેહાદિકં વિધિમ્ ।
તસ્ય પુણ્યપ્રદાનેન પ્રેતો મુક્તો દિવં યયૌ

શ્રાદ્ધેન પરદત્તેન ગતઃ પ્રેતો ઽપિ સદ્ગતિમ્ ।
કિં પુનઃ પુત્રદત્તેન પિતા યાતીતિ ચાત્ભુતમ્

ઇતિહાસમિમં પુણ્યં શૃણોતિ શ્રાવયેચ્ચ યઃ ।
ન તૌ પ્રેતત્વમાયાતઃ પાપાચારયુતાવપિ