ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.21

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે પ્રેતાવાસતદ્બાધાપ્રકારનિરૂપણં નામ વિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 21
ગરુડ ઉવાચ ।
મુક્તિં યાન્તિ કથં પ્રેતાસ્તદહં પ્રષ્ટુમુત્સુકઃ ।
યન્મુક્તૌ ચ મનુષ્યાણાં ન પીડા જાયતે પુનઃ

એતૈશ્ચ લક્ષણૈર્દેવ પીડોક્તા પ્રેતજા ત્વયા ।
તેષાં કદા ભવેન્મુક્તિઃ પ્રેતત્વં ન કથં ભવેત્

પ્રેતત્વે હિ પ્રમાણં ચ કતિ વર્ષાણિ સંખ્યયા ।
ચિરં પ્રેતત્વમાપન્નઃ કથં મુક્તિમવાપ્નુયાત્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
મુક્તિં પ્રાયન્તિ તે પ્રેતાસ્તદહં કથયામિ તે ।
યદૈવ મનુજો ઽવૈતિ મમ પીડા કૃતા ત્વિયમ્

પૃચ્છાર્થં હિતમન્વિચ્છન્દૈ વજ્ઞે વિનિવદયેત્ ।
સ્વપ્ને દૃષ્ટઃ શુભો વૃક્ષઃ ફલિતશ્ચૂતચમ્પકઃ

વિપ્રો વા વૃષભો દેવો ભ્રમતે તીર્થગો યદિ ।
એવં દૃષ્ટો યદા સ્વપ્નો મૃતઃ કો ઽપિસ્વગોત્રજઃ

સ્વપ્ને સત્યં પરિજ્ઞાય દૃષ્ટં પ્રેતપ્રભાવતઃ ।
અદ્ભુતાનિ પ્રદૃશ્યન્તે પ્રેતદોષાદ્વિનિશ્ચિતમ્

તીર્થસ્નાને મતિર્યાવચ્ચિત્તં ધર્મપરાયણમ્ ।
ધર્માપાયં પ્રકુરુતે પ્રેતપીડા તદા વ્રજેત્

તદા તત્ર વિનાશાય ચિત્તભઙ્ગં કરોતિ સા ।
શ્રેયાંસિ બહુવિઘ્નાનિ સમ્ભવન્તિ પદેપદે

અશ્રેયસિ પ્રવૃત્તિ ચ પ્રેરયન્તિ પુનઃ પુનઃ ।
ઉચ્ચાટનં ચ ક્રૂરત્વં સર્વં પ્રેતકૃતં ખગ

સર્વવિઘ્નાનિ સન્ત્યજ્ય મુક્ત્યુપાયં કરોતિ યઃ ।
તસ્ય કર્મફલં સાધુ પ્રેતવૃત્તિશ્ચ શાશ્વતી

સ ભવેત્તેન મુક્તસ્તુ દત્તં શ્રેયસ્કરં પરમ્ ।
સ્વયં તૃપ્યતિ ભોઃ પક્ષિન્યસ્યોદ્દેશેન દીયતે

શૃણુ સત્યમિદં તાર્ક્ષ્ય યદ્દદાતિ ભુનક્તિ સઃ ।
આત્માનં શ્રેયસા યુઞ્જ્યાત્પ્રેતસ્તૃપ્તિં ચિરં વ્રજેત્

તે તૃપ્તાઃ શુભમિચ્છન્તિ નિજબન્ધુષુ સર્વદા ।
અજ્ઞાતયસ્તુ યે દુષ્ટાઃ પીડયન્તિ સ્વવંશજાન્

નિવારયન્તિ તૃપ્તાસ્તે જાયમાનાનુકમ્પકાઃ ।
પશ્ચાત્તે મુક્તિમાયન્તિ કાલે પ્રાપ્તે સ્વપુત્રતઃ ।
સદા બન્ધુષુ યચ્છન્તિ વૃદ્ધિમૃદ્ધિં ખગાધિપ

દર્શનાદ્ભાષણાદ્યસ્તુ ચેષ્ટાતઃ પીડનાદ્ગતિમ્ ।
ન પ્રાપયતિ મૂઢાત્મા પ્રેતશાપૈઃ સ લિપ્યતે

અપુત્રકો ઽપશુશ્ચૈવ દરિદ્રો વ્યાધિતસ્તથા ।
વૃત્તિહીનશ્ચ હીનશ્ચ ભવેજ્જન્મનિજન્મનિ

એવં બ્રુવન્તિ તે પ્રેતાઃ પુનર્યાભ્યં સમાશ્રિતાઃ ।
તત્રસ્થાનાં ભવેન્મુક્તિઃ સ્વકાલે કર્મસંક્ષયે

ગરુડ ઉવાચ ।
નામ ગોત્રં ન દૃશ્યેત પ્રતીતિર્નૈવ જાયતે ।
કેચિદ્વદન્તિ દૈવજ્ઞાઃ પીડાં પ્રેતસમુદ્ભવામ્

ન સ્વપ્નશ્ચૈષ્ટિતં નૈવ દર્શનં ન કદાચન ।
કિં કર્તવ્યં સુરશ્રેષ્ઠ તત્ર મે બ્રૂહિ નિશ્ચિતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ ।
સત્યં વાપ્યનૃતં વાપિ વદન્તિ ક્ષિતિદેવતાઃ ।
તદા સઞ્ચિન્ત્ય હૃદયે સત્યમેતદ્દ્વિજેરિતમ્

ભાવભક્તિં પુરસ્કૃત્ય પિતૃભક્તિપરાયણઃ ।
કૃત્વા કૃષ્ણબલિં ચૈવ પુરશ્ચરણ પૂર્વકમ્

જપહોમૈસ્તથા દાનૈઃ પ્રકુર્યાદ્દેહસોધનમ્ ।
કૃતેન તેન વિઘ્નાનિ વિનશ્યન્તિ ખગેશ્વર

ભૂતપ્રેતપિશાચૈર્વા સ ચેદન્યૈઃ પ્રપીડ્યતે ।
પિત્રુદ્દેશેન વૈ કુર્યાન્નારાયણબલિં તદા ।
વિમુક્તઃ સર્વપીડાભ્ય ઇતિ સત્યં વચો મમ

પિતૃપીડા ભવેદ્યત્ર કૃત્યૈરન્યૈર્ન મુચ્યતે ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પિતૃભક્તિપરો ભવેત્

નવમે દશમે વર્ષે પિક્ષુદ્દેશેન વૈ પુમાન્ ।
ગાયત્ત્રીમયુતં જપ્ત્વા દશાંશેન ચ હોમયેત્

કૃત્વા કૃષ્ણબલિં પૂર્વં વૃષોત્સર્ગાદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
સર્વોપદ્રવહીનસ્તુ સર્વસૌખ્યમવાપ્નુયાત્ ।
ઉત્તમં લોકમાપ્નોતિ જ્ઞાતિપ્રાધાન્યમેવ ચ

પિતૃમા તૃસમં લોકે નાસ્ત્યન્યદ્દૈવતં પરમ્ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પૂજયેત્પિતરૌ સદા

હિતાનામુપદેષ્ટા હિ પ્રત્યક્ષં દૈવતં પિતા ।
અન્યા યા દેવતા લોકે ન દેહપ્રભવો હિ તાઃ

શરીરમેવ જન્તૂનાં સ્વર્ગમોક્ષૈકસાધનમ્ ।
દેહો દત્તો હિ યેનૈવં કો ઽન્યઃ પૂજ્યતમસ્તતઃ

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્યહૃદયે પક્ષિન્યદ્યત્પ્રયચ્છતિ ।
તત્સર્વમાત્મના ભુઙ્ક્તે દાનં વેદવિદો વિદુઃ

પુન્નામનરકાદ્યસ્માત્પિતરં ત્રાયતે સુતઃ ।
તસ્માત્પુત્ત્ર ઇતિ પ્રોક્ત ઇહ ચાપિ પરત્ર ચ

અપમૃત્યુમૃતૌ સ્યાતાં પિતરૌ કસ્યચિત્ખગ ।
વ્રતતીર્થાવિવાહાદિશ્રાદ્ધં સંવત્સરં ત્યજેત્

સ્વપ્નાધ્યાયમિમં યસ્તુ પ્રેત લિઙ્ગનિદર્શકમ્ ।
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ પ્રેતચિહ્નં ન પશ્યતિ