ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.20

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે યમમન્દિરપ્રવેશતદાજ્ઞાલબ્ધમનુષ્યાદિ દેહાંન્તરપ્રાપ્તિનિરૂપણં નામૈકોનવિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 20
ગરુડ ઉવાચ ।
યે કેચિત્પ્રેતરૂપેણ કુત્ર વાસં લભન્તિ તે ।
પ્રેતલોકાદ્વિનિર્મુક્તાઃ કથં કુત્ર વ્રજન્તિ તે

ચતુર્યુક્તાશીતિ લક્ષૈર્નરકૈઃ પર્યુપાસિતાઃ ।
યમેન રક્ષિતાસ્તત્ર ભૂતૈશ્ચૈવ સહસ્રશઃ

વિચરન્તિ કથં લોકે નરકાચ્ચ વિનિર્ગતાઃ ।
ગરુડોદીરિતં શ્રુત્વા લક્ષ્મીનાથો ઽબ્રવીદિદમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
પક્ષિરાજ શૃણુષ્વ ત્વં યત્ર પ્રેતાશ્ચરન્તિ વૈ ।
પરાર્થદારગ્રહણાચ્છ (બ) લાદ્દ્રોહાન્નિશાચરાઃ

તથૈવ સર્વપાપિષ્ઠઃ સ્વાત્મજાન્વેષણે રતાઃ ।
વિચરન્ત્યશરીરાસ્તે ક્ષુપ્તિપાસાર્દિતા ભૃશમ્

બન્દીગૃહવિ નિર્મુક્તા યેભ્યો નશ્યન્તિ જન્તવઃ ।
તે વ્યવસ્યન્તિ ચ પ્રેતા વધોપાયં ચ બન્ધુષુ

પિતૃદ્વદારાણિ રુન્ધન્તિ તન્માર્ગોચ્છેદકાસ્તથા ।
પિતૃભા ગાન્વિગૃહ્ણન્તિ પાન્થેભ્યસ્તસ્કરા ઇવ

સ્વં વેશ્મ પુનરાગત્ય મિત્રસ્થાને વિશન્તિ તે ।
તત્ર સ્થિતા નિરીક્ષન્તે રોગશોકાદિબન્ધનાઃ

પીડયન્તિ જ્વરીભૂય એકાન્તરમિષેણ તુ ।
તૃતીયકજ્વરા ભૂત્વા શીતવાતાદિપીડયા

અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્રોગાઞ્છિરો ઽર્તિં ચ વિષૂચિકામ્ ।
ચિન્ત યન્તિ સદા તેષામુચ્છિષ્ટાદિસ્થલસ્થિતાઃ

આત્મજાનાં છલાલ્લોકા ભૂતસઙ્ઘૈશ્ચ રક્ષિતાઃ ।
પિબન્તિ તે ચ પાનીયં ભોજનોચ્છિષ્ટયોજિતમ્

એવં પ્રેતાઃ પ્રવર્તન્તે નાનાદોષૈર્વિકર્મિણઃ

ગરુડ ઉવાચ ।
કથં કુર્વન્તિ તે પ્રેતાઃ કેન રૂપેણ કસ્ય કિમ્ ।
જ્ઞાયતે કેન વિધિના જલ્પન્તિ ન વદન્તિ વા

એનં છિન્ધિ મનોમોહં મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ ।
કલિકાલે હૃષીકેશ પ્રેતત્વં જાયતે બહુ

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ।
સ્વકુલં પીડયેત્પેતઃ પરચ્છિદ્રેણ પીડયેત્ ।
જીવન્સ દૃશ્યતે સ્નેહી મૃતો દુષ્ટત્વમાપ્નુયાત્

રુદ્રજાપી ધર્મરતો દેવતાતિથિપૂજકઃ ।
સત્યવાક્ પ્રિયવાદી ચ ન પ્રેતૈઃ સ હિ પીડ્યતે

સર્વક્રિયાપરિભ્રષ્ટો નાસ્તિકો ધર્મનિન્દકઃ ।
અસત્યવાદનિરતો નરઃ પ્રેતૈઃ સ પીડ્યતે ।
કલૌ પ્રેતત્વમાપ્નોતિ તાર્ક્ષ્યાશુદ્ધક્રિયાપરઃ

કૃતાદૌ દ્વાપરાન્તે ચ ન પ્રેતો નૈવ પીડનમ્ ।
બહૂનામેકજાતાનામેકઃ સૌખ્યં સમશ્નુતે

એકો દુષ્કૃતકર્મા ચ એકઃ સન્તતિમાઞ્જનઃ ।
એકઃ સમ્પીડ્યતે પ્રેતૈરેકઃ સુતધનાન્વિતઃ

એકસ્ય પુત્રનાશઃ સ્યાદેકો દુહિતૃમાન્ ભવેત્ ।
વિરોધો બન્ધુભિઃ સાર્ધં પ્રેતદોષેણ કાશ્યપ

સન્તતિર્દૃશ્યતે નૈવ સમુત્પન્ના વિનશ્યતિ ।
પશુદ્રવ્યવિનાશશ્ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

પ્રકૃતેઃ પરિવર્તઃ સ્યાદ્વિદ્વેષઃ સહ બન્ધુભિઃ ।
અકસ્માદ્વ્યસનપ્રાપ્તિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

નાસ્તિક્યં વૃત્તિલોપશ્ચ મહાલોભસ્તથૈવ ચ ।
સ્યાદ્ધન્તકલહો નિત્યં સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

પિતૃમાતૃનિહન્તા ચ દેવબ્રાહ્મણનિન્દકઃ ।
ઇત્યાદોષમવાપ્નોતિ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

નિત્યકર્મવિનિંમુક્તો જપહોમવિવર્જિતઃ ।
પરદ્રવ્યાણાં ચ હર્તા સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

સુવૃષ્ટૌ કૃષિનાશશ્ચ વ્યવહારો વિનશ્યતિ ।
લોકે કલહકારી ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

માર્ગે જઙ્ગમ્યમાનં તં પીડયેદ્વાતમણ્ડલી ।
પ્રેતપીડા તુ સા જ્ઞેયા સત્યંસત્યં ખગેશ્વર

હીનજાત્યા ચ સમ્બન્ધો હીનકર્મ કરોતિ યઃ ।
અધર્મે રમતે નિત્યં સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

વ્યસનૈર્દ્રવ્યનાશઃ સ્યાદુપક્રાન્તં વિનશ્યતિ ।
ચૌરાગ્નિરાજભિર્હાનિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

મહારોગોપલબ્ધિશ્ચ બાલકાનાં ચ પીડનમ્ ।
જાયા સંપીઢ્યતે યચ્ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણેષુ ધર્મશાસ્ત્રસમુદ્ભવે ।
અભાવો જાયતે ધર્મે સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

દેવતીર્થદ્વિજાનાં તુ નિન્દાંયઃ કુરુતે નરઃ ।
પ્રત્યક્ષં વા પરોક્ષં વા સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

સ્વવૃત્તિહરણં યચ્ચ સ્વપ્રતિષ્ઠાહતિસ્તથા ।
વંશચ્છેદઃ નદૃશ્યેત પ્રેતદોષાદ્વિનાન્યથા

સ્ત્રીણાં ગર્ભવિનાશઃ સ્યાન્ન પુષ્પં દૃશ્યતે તથા ।
બાલાનાં મરણં યત્ર સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

ભાવશુદ્ધ્યા ન કુરુતે શ્રાદ્ધં સાંવત્સરાદિકમ્ ।
સ્વયમેવ ન કુર્વીત સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

તીર્થે ગત્ત્વા પરાસક્તઃ સ્વકૃત્યં ચ પરિત્યજેત્ ।
ધર્મકાર્યે ન સમ્પત્તિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

દમ્પત્યોઃ કલહશ્ચૈવ ભોજને કોપસંયુતઃ ।
પરદ્રોહે મતિશ્ચૈવ સા પીડા પ્રેતસંભવા

પુષ્પં યત્ર ન દૃશ્યેન ફલં તથા ।
વિરહો ભાર્યયા યત્ર સા પીડા પ્રેતસગ્ભવા

યેષાં વૈ જાયતે ચિહ્નં સદોચ્ચાટપરં નૃણામ્ ।
સ્વક્ષેત્રે નિષ્ફલં તેજઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

સ્વગોત્રઘાતકશ્ચૈવ હન્તિ શત્રુમિવાત્મજમ્ ।
ન પ્રીતિર્નાપિ સૌખ્યં ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

પિતૃવાક્યં ન કુરુતે સ્વપત્નીં ચ ન સેવતે ।
સદા ક્રૂરમતિર્વ્યગ્રઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા

વિકર્મા જાયતે પ્રેતો હ્યવિધિક્રિયયા તથા ।
તત્કાલદુષ્ટસંસર્ગાદ્વૃષોત્સર્ગાદૃતે તથા

દૃષ્ટગૃત્યુવશાદ્વાપિ અદગ્ધવપુષસ્તથા ।
પ્રેતત્વં જાયતે તાર્ક્ષ્ય પીડ્યન્તે યેન જન્તવઃ

એવં જ્ઞાત્વા ખગશ્રેષ્ઠ પ્રેતમુક્તિં સમાચરેત્ ।
યો વૈ ન મન્યતે પ્રેતાન્મૃતઃ પ્રેતત્વમાપ્નુયાત્

પ્રેતદોષઃ કુલે યસ્ય સુખં તસ્ય ન વિદ્યતે ।
મતિઃ પ્રીતી રતિર્બુદ્ધિર્લક્ષ્મીઃ પઞ્ચવિનાશનમ્

તૃતીયે પઞ્ચમે પુંસિ વંશચ્છેદો હિ જાયતે ।
દરિદ્રો નિર્ધનશ્ચૈવ પાપકર્મા ભવેભવે

યે કેચિત્પેતરૂપા વિકૃતમુખદૃશો રૌદ્રરૂપાઃ કરાલા મન્યન્તે નૈવ ગોત્રં સુતદુહિતૃપિતૄન્ ભ્રાતૃજાયાં વધૂં વા ।
કૃત્વા કામ્યં ચ રૂપં સુખગતિરહિતા ભાષમાણા યથેષ્ટં હા કષ્ટં ભોક્તુકામા વિધિવશપતિતાઃ સંસ્મરન્તિ સ્વપાકમ્