ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.16

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મદૃપ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે યમલોકવિસ્તારતન્માહાત્મ્યતદ્યાનનિરૂપણં નામ પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 16
શ્રીભગવાનુવાચ ।
એવં વિલપતસ્તસ્ય પ્રેતસ્યૈવં ખગેશ્વર ।
ક્રન્દમાનસ્ય નિતરાં પીડિતસ્ય ચ કિઙ્કરૈઃ

સપ્તદશ દિનાન્યેકો વાયુમાર્ગે વિકૃષ્યતે ।
અષ્ટાદશે ત્વહોરાત્રે પૂર્વં યામ્યપુરં વ્રજેત્

તસ્મિન્પુરવરે રમ્યે પ્રેતાનાં ચ ગણો મહાન્ ।
પુષ્પભદ્રા નદી તત્રન્યગ્રોધઃ પ્રિયદર્શનઃ

પુરે સ તત્ર વિશ્રામં પ્રાપ્યતે યમકિઙ્કરૈઃ ।
જાયાપુત્રાદિકં સૌખ્યં સ્મરેત્તત્ર સુદુઃ ખિતઃ

રુદતે કરુણૈર્વાક્યૈ સ્તૃષાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ ।
સ્વધનં સ્વકલત્રાણિ ગૃહં પુત્રાઃ સુખાનિ ચ

ભૃત્યમિત્રાણિ ચાન્યચ્ચ સર્વં શોચતિ વૈ તદા ।
ક્ષુધાર્તસ્ય પુરે તસ્મિન્કિઙ્કરૈસ્તસ્ય ચોચ્યતે

કિઙ્કરા ઊચુઃ ।
ક્વ ધનં ક્વ સુતા જાયા ક્વ ગૃહં ક્વ ત્વમીદૃશઃ ।
સ્વકર્મોપાર્જિતં ભુઙ્ક્ષ્વ ચિરં ગચ્છ મહાપથે

જાનાસિ શંબલવશં બલમધ્વગાનાં નો શંબલઃ પ્રયતતે પરલોકપાન્થ ।
ગન્તવ્યમસ્તિ તવ નિશ્ચિતમેવ તેન માર્ગેણ યત્ર ભવતઃ ક્રયવિક્રયૌ ન

યમદૂતોદિતં વાક્યં પક્ષિન્નૈવં ત્વયા શ્રુતમ્ ।
એવમુક્તસ્તતઃ સર્વૈર્હન્યમાનઃ સ મુદ્ગરૈઃ

અત્ર દત્તં સુતૈઃ પાત્રે (ત્રૈઃ) સ્નેહાદ્વા કૃપયાથ વા ।
માસિકં પિણ્ડમશ્રાતિ તતઃ સૌરિપુરં વ્રજેત્

તત્ર નામ્ના તુ રાજા વૈ જઙ્ગમઃ કાલરૂપધૃક્ ।
તં દૃષ્ટ્વા ભયભીતસ્તુ વિશ્રામે કુરુતે મતિમ્

ઉદકં ચાન્નસંયુક્તં ભુઙ્ક્તે તસ્મિન્પુરે ગતઃ ।
ત્રૈપક્ષિકે તુ યદ્દત્તં તત્પુરં સ વ્યતિક્રમેત્

નગેન્દ્રનગરે રમ્યે પ્રેતો યાતિ દિવાનિશમ્ ।
ગચ્છન્વનાનિ રૌદ્રાણિ દૃષ્ટ્વા ક્રન્દતિ તત્ર સઃ

ભીષણૈઃ ક્લિશ્યમાનસ્તુ રુદતે ચ પુનઃ પુનઃ ।
માસદ્વયાવસાને તુ તત્પુરં સો ઽતિગચ્છતિ

ભુક્ત્વા ચાન્નં જલં પીત્વા યદ્દત્તં વાન્ધવૈરિહ ।
ક્લિશ્યમાનસ્તતઃ પાશૈર્નોયતે યમકિઙ્કરૈઃ

તૃતીયે માસિ સમ્પ્રાપ્તે ગન્ધર્વનગરં શુભમ્ ।
તૃતીયં માસિકં ભુક્ત્વા તત્ર ગચ્છત્યસૌ પુરઃ

શૈલાગમં ચતુર્થે સ માસે પ્રાપ્નોતિ વૈ પુરમ્ ।
પાષાણાસ્તત્ર વર્ષન્તિ પ્રેતસ્યોપરિ સંસ્થિતાઃ

ચતુર્થમાસિકે શ્રાદ્ધં ભુક્તે તત્ર સુખી ભવેત્

તતો યાતિ પુરં પ્રેતઃ ક્રૂરં માસે તુ પઞ્ચમે ।
ઇહ દત્તં સુતૈર્ભુઙ્ક્તે પ્રેતો વૈ તત્પુરે સ્થિતઃ ।
ષષ્ઠે માસિ તતઃ પ્રેતો યાતિ ક્રૌઞ્ચાબિધં પુરમ્

તત્ર દત્તેન પિણ્ડેન શ્રાદ્ધેનાપ્યાયિતઃ પુરે ।
મુહૂર્તાર્ધં તુ વિશ્રમ્ય કમ્પમાનઃ સુદુઃ ખિતઃ

તત્પુરં સ વ્યતિક્રમ્ય તર્જિતો યમકિઙ્કરૈઃ ।
પ્રયાતિ ચિત્રનગરં વિચિત્રો યત્ર પાર્થિવઃ

યમસ્યૈવાનુજઃ સૌરિર્યત્ર રાજ્યં પ્રશાસ્તિ હિ ।
માસૈસ્તુ પઞ્ચભિઃ સાર્ધૈરૂપષાણ્માસિકં ભવેત્

ઊનષાણ્માસિકં તત્ર ભુઙ્ક્તે યામ્યસમાહતઃ ।
માર્ગે પુનઃ પુનસ્તસ્ય બુભુક્ષા પીડયત્યલમ્

સન્તિષ્ઠતે મૃતે કો ઽપિ મદીયઃ સુતબાન્ધવઃ ।
સૌખ્યં યો મે જનયતિ પતતઃ શોકસાગરે

એવં માર્ગે વિલપતિ વાર્યમાણશ્ચ કિઙ્કરૈઃ ।
આયાન્તિ સંમુખાસ્તત્ર કૈવર્તાસ્તુ સહસ્રશઃ

વયં તે તર્તુકામાય મહાવૈતરણીં નદીમ્ ।
શતયોજનવિસ્તીર્ણાં પૂયશોણિતસંકુલામ્

નાનાઝષસમાકીર્ણાં નાનાપક્ષિગણૈર્વૃતામ્ ।
વયં ત્વાં તારયિષ્યામઃ સુખેનેતિ વદન્તિ તે

અન્તરં દેહિ ભો પાન્થ બહુલા ચેદ્રુચિસ્તવ ।
તેન તત્ર પ્રદત્તા ગૌસ્તયા નાવા પ્રસર્પતિ ।
મનુજાનાં હિતં દાનમન્તે વૈતરણી સ્મૃતા

પરાપાપં દહેત્સર્વં વિષ્ણુલોકં ચ સા નયેત્ ।
ન દત્તા ચેત્ખગશ્રેષ્ઠ તાં સમેત્ય સમજ્જતિ

સ્વસ્થાવસ્થે શરીરે ઽત્ર વૈતરણ્યા વ્રતં ચરેત્ ।
દેયા ચ વિદુષે ધેનુસ્તાં નદીં તર્તુમિચ્છતા

અવદન્મજ્જમાનસ્તુ નિન્દત્યાત્માનમાત્મના ।
પાથેયાર્થં મયા કિઞ્ચિન્ન પ્રદત્તં દ્વિજાયચ

ન દત્તં ન હુતં જપ્તં ન સ્નાતં ન કૃતં સ્તુતમ્ ।
યાદૃશં કર્મ ચરિતં મૂઢ ભુઙ્ક્ષ્વેતિ તાદૃશમ્

તદૈવ હૃદિ સંમૂઢસ્તાડિતો ભાષતે ભટૈઃ ।
વૈતરણ્યાઃ પરતટે ભુઙ્ક્તે દત્તં ઘટાદિકમ્

ઊનષાણ્માસિકશ્રાદ્ધં ભુક્ત્વા ગચ્છતિ ચાગ્રતઃ ।
તાર્ક્ષ્ય તત્ર વિશેષેણ ભોજયીત દ્વિજાઞ્છુભાન્

ચત્વારિંશત્તથા સપ્ત યોજનાનિ શતદ્વયમ્ ।
પ્રયાતિ પ્રત્યહં તાર્ક્ષ્ય અહોરાત્રેણ કર્શિતઃ

સપ્તમે માસિ સમ્પ્રાપ્તે પુરં બહ્વાપદં વ્રજેત્ ।
તત્ર ભુક્ત્વ પ્રદત્તં યચ્છ્રાદ્ધં સપ્તમમાસિકમ્

અષ્ટમે માસિ સમ્પ્રાપ્તે નાનાક્રન્દપુરં વ્રજેત્ ।
નાનાક્રન્દગણાન્દૃષ્ટ્વા ક્રન્દમાનાન્સુદારુણમ્

સ્વયં ચ શૂન્યહૃદયઃ સમાક્રન્દતિ દુઃ ખિતઃ ।
તન્માસિકં ચ યચ્છ્રાદ્ધં ભુક્ત્વા તત્ર સુખી ભવેત્

વિહાય તત્પુરં પ્રેતો યાતિ તપ્તપુરં પ્રતિ ।
સુતપ્તનગરં પ્રાપ્ય નવમે માસિ સો ઽશ્નુતે ।
દ્વિજભોજ્યં પિણ્ડદાનં કૃતં શ્રાદ્ધં સુતેન યત્

માસિ વૈ દશમે પ્રાપ્તે રૌદ્રં સ્થાનં સ ગચ્છતિ ।
દશમે માસિ યદ્દત્તં તદ્ભુક્ત્વા ચ પ્રયાતિ સઃ

દશૈકમાસિકં ભુક્ત્વા પયોવર્ષણમૃચ્છતિ ।
મેઘાસ્તત્ર પ્રવર્ષન્તિ પ્રેતાનાં દુઃ ખદાયકાઃ

(તતઃ પ્રચલિતો પોતો બહુર્ઘમતૃષાર્દિતઃ) ।
દ્વાદશે માસિ યચ્છ્રાદ્ધં તત્ર ભુઙ્ક્તે સુદુઃ શિતઃ

કિઞ્ચિન્ન્યૂને તતો વર્ષે સાર્ધે ચૈકાદશે ઽથ વા ।
યાતિ શીતપુરં તત્ર શીતં યત્રાતિદુઃ ખદમ્

શીતાર્તઃ ક્ષુધિતઃ સો ઽથ વીક્ષતે હિ દિશો દશ ।
તિષ્ઠેત્તુ બાન્ધવઃ કો ઽપિ યો મે દુઃખં વ્યપોહતિ

કિઙ્કરાસ્તં વદન્ત્યેવં ક્વ તે પુણ્યં હિ તાદૃશમ્ ।
શ્રુત્વા તેષાં તુ તદ્વાક્યં હા દૈવ ઇતિ ભાષતે

દૈવં હિ પૂર્વસુકૃતં તન્મયા નૈવ સઞ્ચિતમ્ ।
એવં સઞ્ચિન્ત્ય બહુશો ધૈર્યમાલમ્બતે પુનઃ

ચત્વારિંશદ્યોજનાનિ ચતુર્યુક્તાનિ વૈ તતઃ ।
ધર્મરાજપુરં રમ્યં ગન્ધર્વાપ્સરાકુલમ્

ચતુરશીતિલક્ષૈશ્ચ મૂર્તામૂર્તૈરધિષ્ઠિતમ્ ।
ત્રયોદશ પ્રતીહારા ધર્મરાજપુરે સ્થિતાઃ

શુભાશુભં તુ યત્કર્મ તે વિચાર્ય પુનઃ પુનઃ ।
શ્રવણા બ્રહ્મણઃ પુત્રા મનુષ્યાણાં ચ ચેષ્ટિતમ્ ।
કથયન્તિ તદા લોકે પૂજિતાઃ પૂજિતાઃ સ્વયમ્

નરૈસ્તુષ્ટૈશ્ચ પુષ્ટૈશ્ચ યત્પ્રોક્તં ચ કૃતં ચ યત્ ।
સર્વમાવેદયન્તિ સ્મ ચિત્રગુપ્તે યમે ચ તત્

દૂરાચ્છ્રવણવિજ્ઞાના દૂરાદ્દર્શનગોચરાઃ ।
એવઞ્ચેષ્ટાસ્તુ તે હ્યષ્ટૌ સ્વર્ભૂપાતાલચારિણઃ

તેષાં પત્ન્યસ્તથૈ વોગ્રા શ્રવણ્યઃ પૃથગાહ્વયાઃ ।
એવં તેષાં શક્તિરસ્તિ યર્ત્યે મર્ત્યાધિકારિણઃ

વ્રતૈર્દાનૈસ્તવૈર્યશ્ચ પૂજયેદિહ માનવઃ ।
જાયન્તે તસ્ય તે સૌમ્યાઃ સુખમૃત્યુપ્રદાયિનઃ