ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.89

ઇતિ શ્રાગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે કર્મજ્ઞાનમા નામાષ્ટાશીતિતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 89
સૂત ઉવાચ ।
પૃષ્ટઃ ક્રૈઞ્ચુકિનોવાચ માર્કણ્ડેયઃ પુનશ્ચ તમ્ ।
સ તેન પિતૃવાક્યને ભૃશમુદ્વગ્નમાનસઃ

કન્યાભિલાષી વિપ્રર્ષિઃ પરિબભ્રામ મેદિનીમ્ ।
કન્યામલભમાનો ઽસૌ પિતૃવાક્યેન દીપિતઃ ।
ચિન્તામવાપ મહીતમતીવોદ્વગ્નમાનસઃ

કિં કરોમિ ક્ર ગચ્છામિ કથં મે દારસંગ્રહઃ ।
ક્ષિપ્રં ભવેન્મત્પિતૄણાં મમાભ્યુદયકારકઃ

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્યમતિર્જાતા મહાત્મનઃ ।
તપસારાધયામ્યેનં બ્રહ્માણં કમલોદ્ભવમ્

તતો વર્ષશતં દિવ્યં તપસ્તેપે મહામનાઃ ।
તત્ર સ્થિતશ્ચિરં કાલં વનેષુ નિયમસ્થિતઃ ।
આરાધનાય સ તદા પરં નિયમમાસ્થિતઃ

તતઃ પ્રદર્શયામાસ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
ઉવાચાથ પ્રસન્નો ઽસ્મીત્યુચ્યતામભિવાઞ્છિતમ્

તતો ઽસૌ પ્રણિપત્યાહ બ્રહ્માણં જગતો ગતિમ્ ।
પિતૄણાં વચનાત્તેન યત્કર્તુમભિવાઞ્છિતમ્

બ્રહ્મોવાચ ।
પ્રજાપતિસ્ત્વં ભવિતા સ્રષ્ટવ્યા ભવતા પ્રજાઃ ।
સૃષ્ટ્વા પ્રજાઃ સુતાન્વિપ્ર સમુત્પાદ્ય ક્રિયાસ્તથા

કૃત્વા કૃતાધિકારસ્ત્વં તતઃ સિદ્ધિમવાપ્યસિ ।
સત્વં યથોક્તં પિતૃભિઃ કુરુ દારપરિગ્રહમ્

કામં ચેમમભિધ્યાય ક્રિયતાં પિતૃપૂજનમ્ ।
ત એવ તુષ્ટાઃ પિતરઃ પ્રદાસ્યન્તિ તવેપ્સિતમ્ ।
પત્નીં સુતાંશ્ચ સન્તુષ્ટાઃ કિં ન દદ્યુઃ પિતામહાઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।
ઇત્યૃષિર્વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ ।
નદ્યા વિવિક્તે પુલિને ચકાર પિતૃતર્પણમ્

તુષ્ટાવ ચ પિતૄન્વિપ્રઃ સ્તવૈરેભિરથાદૃતઃ ।
એકાગ્રપ્રયતો ભૂત્વા ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ

રુચિરુવાચ ।
નમસ્યે ઽહં પિતૄન્ ભક્ત્યા યે વસન્ત્યધિદેવતમ્ ।
દેવૈરપિ હિ તર્પ્યન્તે યે શ્રાદ્ધેષુ સ્વધોત્તરૈઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄન્ સ્વર્ગે યે તર્પ્યન્તે મહર્ષિભિઃ ।
શ્રાદ્ધૈર્મનોમયૈર્ભક્ત્યા ભુક્તિમુક્તિમભીપ્સુભિઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄન્સ્વર્ગે સિદ્ધાઃ સન્તર્પયન્તિ યાન્ ।
શ્રાદ્ધેષુ દિવ્યૈઃ સકલૈરુપહારૈરનુત્તમૈઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄન્ ભક્ત્યા યેર્ઽચ્યન્તે ગુહ્યકૈર્દિવિ ।
તન્મયત્વેન વાધદ્ભિઃ ઋદ્ધિમાત્યન્તિકીં પરામ્

નમસ્યે ઽહં પિતૄન્મર્ત્યૈરર્ચ્યન્તે ભુવિ યે સદા ।
શ્રાદ્ધેષુ શ્રદ્ધયાભીષ્ટલોકપુષ્ટિપ્રદાયિનઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄન્વિપ્રૈરર્ચ્યન્તે ભુવિ યે સદા ।
વાઞ્છિતાભીષ્ટલાભાય પ્રાજાપત્યપ્રદાયિનઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄન્યે વૈ તર્પ્યન્તે ઽરણ્યવાસિભિઃ ।
વન્યૈઃ શ્રાદ્ધૈર્યતાહારૈસ્તપોનિર્ધૂતકલ્મષૈઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄન્વિપ્રૈર્નૈષ્ઠિકૈર્ધર્મચારિભિઃ ।
યે સંયતાત્મભિર્નિત્યં સન્તર્પ્યન્તે સમાધિભિઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄઞ્છ્રાદ્ધૈ રાજન્યાસ્તર્પયન્તિ યાન્ ।
કવ્યૈરશેષૈવિધિવલ્લોકદ્વયફલપ્રદાન્

નમસ્યે ઽહં પિતૄન્વૈશ્યૈરર્ચ્યન્તે ભુવિ યે સદા ।
સ્વકર્માભિરતૈર્ન્નિત્યં પુષ્પધૂપાન્નવારિભિઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄઞ્છ્રાદ્ધે શૂદ્રૈરપિ ચ ભક્તિતઃ ।
સન્તર્પ્યતે જગત્કૃત્સ્નં નામ્ના ખ્યાતાઃ સુકાલિનઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄઞ્છ્રાદ્ધે પાતાલે યે મહાસુરૈઃ ।
સન્તર્પ્યન્તે સુધાહારાસ્ત્યક્તદમ્ભમદૈઃ સદા

નમસ્યે ઽહં પિતૄઞ્છ્રાદ્ધૈરર્ચ્યન્તે યે રસાતલે ।
ભોગૈરશેષૈર્વિધિવન્નાગૈઃ કામાનભીપ્સુભિઃ

નમસ્યે ઽહં પિતૄઞ્છ્રાદ્ધૈઃ સર્પૈઃ સન્તર્પિતાન્સદા ।
તત્રૈવ વિધિવન્મન્ત્રભોગસમ્પત્સમન્વિતૈઃ

પિતૄન્નમસ્યે નિવસન્તિ સાક્ષાદ્યે દેવલોકે ઽથ મહીતલે વા ।
તથાન્તરિક્ષે ચ સુરારિપૂજ્યાસ્તે વૈ પ્રતીચ્છન્તુ મયોપનીતમ્

પિતૄન્નમસ્યે પરમાર્થભૂતા યે વૈ વિમાને નિવસન્ત્યમૂર્તાઃ ।
યજન્તિ યાનસ્તમલૈર્મનોભિર્યોગીશ્વરાઃ ક્લેશવિમુક્તિહેતૂન્

પિતૄન્નમસ્યે દિવિ યે ચ મૂર્તાઃ સ્વધાભુજઃ કામ્યફલાભિસન્ધૌ ।
પ્રદાનશક્તાઃ સકલેપ્સિતાનાં વિમુક્તિદા યે ઽનભિસંહિતેષુ

તૃપ્યન્તુ તે ઽસ્મિન્પિતરઃ સમસ્તા ઇચ્છાવતાં યે પ્રદિશન્તિ કામાન્ ।
સુરત્વમિન્દ્રત્વમિતો ઽધિકં વા ગજાશ્વરત્નાનિ મહાગૃહાણિ

સોમસ્ય યે રશ્મિષુ યેર્ઽકબિમ્બે શુક્લે વિમાને ચ સદા વસન્તિ ।
તૃપ્યન્તુ તે ઽસ્મિન્પિતરો ઽન્નતોયૈર્ગન્ધાદિના પુષ્ટિમિતો વ્રજન્તુ

યેષાં હુતે ઽગ્નૌ હવિષા ચ તૃપ્તિર્યે ભુઞ્જતે વિપ્રશરીરસંસ્થાઃ ।
યે પિણ્ડદાનેન મુદં પ્રયાન્તિ તૃપ્યન્તુ તે ઽસ્મિન્પિતરો ઽન્નતોયૈઃ

યે ખડ્ગમાંસેન સુરૈરભીષ્ટૈઃ કૃષ્ણૈસ્તિલૈર્દિવ્ય મનોહરૈશ્ચ ।
કાલેન શાકેન મહર્ષિવર્યૈઃ સંપ્રીણિતાસ્તે મુદમત્ર યાન્તુ

કવ્યાન્યશેષાણિ ચ યાન્યભીષ્ટાન્યતીવ તેષાં મમ પૂજિતાનામ્ ।
તેષાઞ્ચ સાન્નિધ્યમિહાસ્તુ પુષ્પગન્ધામ્બુભોજ્યેષુ મયા કૃતેષુ

દિનેદિને યે પ્રતિગૃહ્ણતેર્ઽચાં માસાન્તપૂજ્યા ભુવિ યે ઽષ્ટકાસુ ।
યે વત્સરાન્તે ઽભ્યુદયે ચ પૂજ્યાઃ પ્રયાન્તુ તે મે પિતરો ઽત્ર તુષ્ટિમ્

પૂજ્યા દ્વિજાનાં કુમુદેન્દુભાસો યે ક્ષત્ત્રિયાણાં જ્વલનાર્કવર્ણાઃ ।
તથા વિશાં યે કનકાવદાતા નીલીપ્રભાઃ શૂદ્રજનસ્ય યે ચ

તે ઽસ્મિન્સમસ્તા મમ પુષ્પગન્ધધૂપામ્બુભોજ્યાદિનિવેદનેન ।
તથાગ્નિહોમેન ચ યાન્તિ તૃપ્તિં સદા પિતૃભ્યઃ પ્રણતો ઽસ્મિ તેભ્યઃ

યે દેવપૂર્વાણ્યભિતૃપ્તિહેતોર શ્રન્તિ કવ્યાનિ શુભાહૃતાનિ ।
તૃપ્તાશ્ચ યે ભૂતિસૃજો ભવન્તિ તૃપ્યન્તુ તે ઽસ્મિન્પ્રણતો ઽસ્મિ તેભ્યઃ

રક્ષાંસિ ભૂતાન્યસુરાંસ્તથોગ્રાત્રિર્ણાશયન્તુ ત્વશિવં પ્રજાનામ્ ।
આદ્યાઃ સુરાણામમરેશપૂજ્યાસ્તૃપ્યન્તુ તે ઽસ્મિન્પ્રણતો ઽસ્મિતેભ્યઃ

અગ્નિષ્વાત્તા બર્હિષદ આજ્યપાઃ સોમપાસ્તથા ।
વ્રજન્તુ તૃપ્તિં શ્રાદ્ધે ઽસ્મિન્પિતરસ્તર્પિતા મયા

અગ્નિષ્વાત્તાઃ પિતૃગણાઃ પ્રાચીં રક્ષન્તુ મે દિશમ્ ।
તથા બર્હિષદઃ પાન્તુ યામ્યાં મે પિતરઃ સદા ।
પ્રતીચીમાજ્યપાસ્તદ્વદુદીચીમપિ સોમપાઃ

રક્ષોભૂતપિશાચેભ્યસ્તથૈવાસુરદોષતઃ ।
સર્વતઃ પિતરો રક્ષાં કુર્વન્તુ મમ નિત્યશઃ

વિશ્વો વિશ્વભુગારાધ્યો ધર્મો ધન્યઃ શુભાનનઃ ।
ભૂતિદો ભૂતિકૃદ્ ભૂતિઃ પિતૄણાં યે ગણા નવ

કલ્યાણઃ કલ્યદઃ કર્તા કલ્યઃ કલ્યતરાશ્રયઃ ।
કલ્યતાહેતુરન્ઘઃ ષડિમે તે ગણાઃ સ્મૃતાઃ

વરો વરેણ્યો વરદસ્તુષ્ટિદઃ પુષ્ટિદસ્તથા ।
વિશ્વપાતા તથા ધાતા સપ્તૈતે ચ ગણાઃ સ્મૃતાઃ

મહાન્મહાત્મા મહિતો મહિમાવાન્મહાબલઃ ।
ગણાઃ પઞ્ચ તથૈવૈતે પિતૄણાં પાપનાશનાઃ

સુખદો ધનદશ્ચાન્યો ધર્મદો ઽન્યશ્ચ ભૂતિદઃ ।
પિતૄણાં કથ્યતે ચૈવ તથા ગણચતુષ્ટયમ્

એકત્રિંશત્પિતૃગણા યૈર્વ્યાપ્તમખિલં જગત્ ।
ત એવાત્ર પિતૃગણાસ્તુષ્યન્તુ ચ મદાહિતાત્

માક્રણ્ડેય ઉવાચ ।
એવં તુ સ્તુવતસ્તસ્ય તેજસોરાશિરુચ્છ્રિતઃ ।
પ્રાદુર્બભૂવ સહસા ગગનવ્યાપ્તિકારકઃ

તદ્દૃષ્ટ્વા સુમહત્તેજઃ સમાચ્છાદ્ય સ્થિતં જગત્ ।
જાનુભ્યામવનીં ગત્વા રુચિઃ સ્તોત્રમિદઞ્જગૌ

રુચિરુવાચ ।
અર્ચિતાનામમૂર્તાનાં પિતૄણાં દીપ્તતેજસામ્ ।
નમસ્યામિ સદા તેષાં ધ્યાનિનાં દિવ્યચક્ષુષામ્

ઇન્દ્રાદીનાં ચ નેતારો દક્ષમારીચયોસ્તથા ।
સપ્તર્ષોણાં તથાન્યેષાં તાન્નમસ્યામિ કામદાન્

મન્વાદીનાં ચ નેતારઃ સૂર્યાચન્દ્રમસોસ્તથા ।
તાન્નમસ્યામ્યહં સર્વાન્પિતૄનપ્યુદધાવપિ

નક્ષત્રાણાં ગ્રહાણાં ચ વાય્વગ્ન્યોર્નભસસ્તથા ।
દ્યાવાપૃથિવ્યોશ્ચ તથા નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ

પ્રજાપતેઃ કશ્યપાય સોમાય વરુણાય ચ ।
યોગેશ્વરેભ્યશ્ચ સદા નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ

નમો ગણેભ્યઃ સપ્તભ્યસ્તથા લોકેષુ સપ્તસુ ।
સ્વાયમ્ભુવે નમસ્યામિ બ્રહ્મણે યોગચક્ષુષે

સોમાધારાન્પિતૃગણાન્યોગમૂર્તિધરાંસ્તથા ।
નમસ્યામિ તથા સોમં પિતરં જગતામહમ્

અગ્નિરૂપાંસ્તથૈવાન્યાન્નમસ્યામિ પિતૄનહમ્ ।
અગ્નિસોમમયં વિશ્વં યત એતદશેષતઃ

યે ચ તેજસિ યે ચૈતે સોમસૂર્યાગ્નિમૂર્તયઃ ।
જગત્સ્વરૂપિણશ્ચૈવ તથા બ્રહ્મસ્વરૂપિણઃ

તેભ્યો ઽખિલેભ્યો યોગિભ્યઃ પિતૃભ્યો યતમાનસઃ ।
નમોનમો નમસ્તે ઽસ્તુ પ્રસીદન્તુ સ્વધાભુજઃ

માક્રણ્ડેય ઉવાચ ।
એવં સ્તુતાસ્તતસ્તેન તજસો મુનિસત્તમાઃ ।
નિશ્ચક્રમુસ્તે પિતરો ભાસયન્તો દિશાદશ

નિવેદનઞ્ચ યત્તેન પુષ્પગન્ધાનુલેપનમ્ ।
તદ્ભૂષિતાનથ સ તાન્દદૃશે પુરતઃ સ્થિતાન્

પ્રણિપત્ય રુચિર્ભક્ત્યા પુનરેવ કૃતાઞ્જલિઃ ।
નમસ્તુભ્યં નમસ્તુભ્યમિત્યાહ પૃથગાદૃતઃ

તતઃ પ્રસન્નાઃ પિતરસ્તમૂચુર્મુનિસત્તમમ્ ।
વરં વૃણીષ્વેતિ સ તાનુવાચાનતકન્ધરઃ

રુચિરુવાચ ।
પ્રજાનાં સર્ગકર્તૃત્વમાદિષ્ટં બ્રહ્મણા મમ ।
સો ઽહં પત્નીમભીપ્સામિ ધન્યાં દિવ્યાં પ્રજાવતીમ્

પિતર ઊચુઃ ।
અત્રૈવ સદ્યઃ પત્ની તે ભવત્વતિમનોરમા ।
તસ્યાઞ્ચ પુત્રો ભવિતા ભવતો મુનિસત્તમ !

મન્વન્તરાધિપો ધીમાંસ્ત્વન્નામ્નૈવોપલક્ષિતઃ ।
રુચે ! રૌચ્ય ઇતિ ખ્યાતિં પ્રયાસ્યતિ જગત્ત્રયે

તસ્યાપિ બહવઃ પુત્રા મહાબલપરાક્રમાઃ ।
ભવિષ્યન્તિ મહાત્માનઃ પૃથિવીપરિપાલકાઃ

ત્વં ચ પ્રિજાપતિર્ભૂત્વા પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા ચતુર્વિધાઃ ।
ક્ષીણાધિકારો ધર્મજ્ઞસ્તતઃ સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ

સ્તોત્રેણાનેન ચ નરો યો ઽસ્માંસ્તોષ્યતિ ભક્તિતઃ ।
તસ્ય તુષ્ટા વયં ભોગાનાત્મજં ધ્યાનમુત્તમમ્

આયુરારોગ્યમર્થં ચ પુત્રપૌત્રાદિકં તથા ।
વાઞ્છદ્ભિઃ સતતં સ્તવ્યાઃ સ્તોત્રેણાનેન વૈ યતઃ

શ્રાદ્ધેષુ ય ઇમં ભક્ત્યા ત્વસ્મત્પ્રીતિકરં સ્તવમ્ ।
પઠિષ્યતિ દ્વિજાગ્ર્યાણાં ભુઞ્જતાં પુરતઃ સ્થિતઃ

સ્તોત્રશ્રવણસંપ્રીત્યા સન્નિધાને પરે કૃતે ।
અસ્માભિરક્ષયં શ્રાદ્ધં તદ્ભવિષ્યત્યસંશયમ્

યદ્યપ્યશ્રોત્રિયં શ્રાદ્ધં યદ્યપ્યુપહતં ભવેત્ ।
અન્યાયોપાત્તવિત્તેન યદિ વા કૃતમન્યથા

અશ્રાદ્ધાર્હૈરુપતૈરુપહારૈસ્તથા કૃતૈઃ ।
અકાલે ઽપ્યથ વા દેશે વિધિહીનમથાપિ વા

અશ્રદ્ધયા વા પુરુષૈર્દમ્ભમાશ્રિત્ય યત્કૃતમ્ ।
અસ્માકં તૃપ્તયે શ્રાદ્ધન્તથાપ્યેતદુદીરણાત્

યત્રૈતત્પઠ્યતે શ્રાદ્ધે સ્તોત્રમસ્તત્સુખાવહમ્ ।
અસ્માકં જાયતે તૃપ્તિસ્તત્ર દ્વાદશાવર્ષિકી

હેમન્તે દ્વાદશાબ્દાનિ તૃપ્તિમેતત્પ્રયચ્છતિ ।
શિશિરે દ્વિગુણાબ્દાનિ તૃપ્તિં સ્તોત્રમિદં શુભમ્

વસન્તે ષોડશ સમાસ્તૃપ્તયે શ્રાદ્ધકર્મણિ ।
ગ્રીષ્મે ચ ષોડશૈવૈતત્પઠિતં તૃપ્તિકારકમ્

વિકલે ઽપિ કૃતે શ્રાદ્ધે સ્તોત્રેણાનેન સાધિતે ।
વર્ષાસુ તૃપ્તિરસ્માકમક્ષય્યા જાયતે રુચે

શરત્કાલે ઽપિ પઠિતં શ્રાદ્ધકાલે પ્રયચ્છતિ ।
અસ્માકમેતત્પુરુષૈસ્તૃપ્તિં પઞ્ચદશાબ્દિકીમ્

યસ્મિન્ ગેહે ચ લિખિતમેતત્તિષ્ઠતિ નિત્યદા ।
સન્નિધાનં કૃતે શ્રાદ્ધે તત્રાસ્માકં ભવિષ્યતિ

તસ્માદેતત્ત્વયા શ્રાદ્ધે વિપ્રાણાં ભુઞ્જતાં પુરઃ ।
શ્રાવણીયં મહાભાગ અસ્માકં પુષ્ટિકારકમ્