ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.88

ઇતિ શ્રાગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે મનુતદ્વંશનિરૂપણં નામ સ્પતાશીતિતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 88
સૂત ઉવાચ ।
હરિર્મન્વન્તરાણ્યાહ બ્રહ્માદિભ્યો હરાય ચ ।
માર્કણ્ડેયઃ પિતૃસ્તો ત્રં ક્રૌઞ્ચુકિં પ્રાહ તચ્છૃણુ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।
રુચિઃ પ્રજાપતિઃ પૂર્વં નિર્મમો નિરહઙ્કૃતિઃ ।
અત્રસ્તો ઽમિતમાયી ચ ચચાર પૃથિવીમિમામ્

અનગ્નિમનિકેતં તમેકાહારમનાશ્રમમ્ ।
નિમુક્તસંગં તં દૃષ્ટ્વા પ્રોચુઃ સ્વપિતરો મુનિમ્

પિતર ઊચુઃ ।
વત્સ કસ્માત્ત્વયા પુણ્યો ન કૃતો દાર સંગ્રહઃ ।
સ્વર્ગાપવર્ગહે (સે)તુત્વાદ્વન્ધસ્તેનાનિશં (નિમિષં) વિના

ગૃહી સમસ્તદેવાનાં પિતૄણાં ચ તથાર્હણમ્ ।
ઋષીણામર્થિનાં ચૈવ કુર્વલ્લો કાનવાપ્નુયાત્

સ્વાહોચ્ચારણતો દેવાન્સ્વધોચ્ચારણતઃ પિતન્ ।
વિભજત્યન્નદાનેન ભૃત્યાદ્યાનતિથીનપિ

સ ત્ત્વં દૈવાદૃણાદ્વન્ધમિમમસ્મદૃણાદપિ ।
અવાપ્તો ઽસિ મનુષ્યર્ષે ભૂતેભ્યશ્ચ દિનેદિને

અનત્પાદ્ય સુતાન્દેવાનસન્તર્પ્ય પિતૄસ્તથા ।
અકૃત્વા ચ કથં માણ્ડ્યં સ્વર્ગતિં પ્રાપ્તુમિચ્છસિ

ક્લેશબોધૈકકં પુત્ર અન્યાયેન ભવેત્તવ ।
મૃતસ્ય નરકં ત્યક્ત્વા ક્લેશ એવાન્યજન્મનિ

રુચિરુવાચ ।
પરિગ્રહો ઽતિદુઃ ખાય પાપાયા ધોગતેસ્તથા ।
ભવત્યતો મયા પૂર્વંન કૃતો દારસંગ્રહઃ

આત્મનઃ સંશયોપાયઃ ક્રિયતે ક્ષણમન્ત્રણાત્ ।
સ્વમુક્તિહેતુર્ન ભવત્યસાવપિ પરિગ્રહાત્

પ્રક્ષાલ્યતે ઽનુદિવસં ય આત્મા નિષ્પરિગ્રહઃ ।
મમ ત્વપઙ્કદિગ્ધો ઽપિ વિદ્યામ્ભોભિર્વરં હિ તત્

અનેકભવસંભૂતકર્મપઙ્કાઙ્કિતો બુધૈઃ ।
આત્મા તત્ત્વજ્ઞાનતોયૈઃ પ્રક્ષાલ્યો નિયતેન્દ્રિયૈઃ

પિતર ઊચુઃ ।
યુક્તં પ્રક્ષાલનં કર્તુમાત્મનો ઽપિ યતેન્દ્રિયૈઃ ।
કિં તુ નોપાયમાર્ગો ઽયં યતસ્ત્વં પુત્ર વર્તસે

પઞ્ચયજ્ઞૈસ્તપોદાનૈરશુભં નુદતસ્તવ ।
ફલાભિસન્ધિરહિતૈઃ પૂર્વકમ શુભાશુભૈઃ

એવં ન બન્ધો ભવતિ કુર્વતઃ કારણાત્મકમ્ ।
ન ચ બન્ધાય તત્કર્મ ભવત્યનતિસન્નિભમ્

પૂર્વકર્મ કૃતં બોગૈઃ ક્ષીયતે હ્યનિશન્તથા ।
સુખદુઃ ખાત્મકૈર્વત્સ પુણ્યા પુણ્યાત્મકં નૃણામ્

એવં પ્રક્ષાલ્યતે પ્રાજ્ઞૈરાત્મા બન્ધાચ્ચ રક્ષ્યતે ।
રક્ષ્યશ્ચ સ્વવિવેકૈર્ન પાપપઙ્કેન દહ્યતે

રુચિરુવાચ ।
અવિદ્યા પચ્યતે વેદે કર્મમાર્ગાત્પિતામહાઃ ।
તત્કથં કર્મણો માર્ગે ભવન્તો યોજયન્તિ મામ્

પિતર ઉચુઃ ।
અવિદ્યા સર્વમેવૈતત્કર્મણૈતન્મૃષા વચઃ ।
કિં તુ વિદ્યાપરિપ્રાપ્તૌ હેતુઃ કર્મ ન સંશયઃ

વિહિતાકરણાનર્થો ન સદ્ભિઃ ક્રિયતે તુ યઃ ।
સંયમો મુક્તયે યો ઽન્યઃ પ્રત્યુતાધોગતિપ્રદઃ

પ્રક્ષાલયામીતિ ભવાન્યદેતન્મન્યતે વરમ્ ।
વિહિતાકરણોદ્ભૂતૈઃ પાપૈસ્ત્વમપિ દહ્યસે

અવિદ્યાપ્યુપકારાય વિષવજ્જાયતે નૃણામ્ ।
અનુષ્ઠાના ભ્યુપાયેન બન્ધયોગ્યાપિ નો હિ સા

તસ્માદ્વત્સ કુરુષ્વ ત્વં વિધિવદ્દારસંગ્રહમ્ ।
આજન્મ વિફલન્તે ઽસ્તુ અસમ્પ્રાપ્યાન્યલૌકિકમ્

રુચિરુવાચ ।
વૃદ્ધો ઽહં સામ્પ્રતં કો મે પિતરઃ સમ્પ્રિદાસ્યતિ ।
ભાર્યાન્તથા દરિદ્રસ્ય દુષ્કરો દારસંગ્રહઃ

પિતર ઊચુઃ ।
અસ્માકં પતનં વત્સ ભવતશ્ચાપ્યધોગતિઃ ।
નૂનં ભાવિ ભવિત્રી ચ નાભિનન્દસિ નો વચઃ

ઇત્યુક્ત્વા પિતરસ્તસ્ય પશ્યતો મુનિસત્તમ ।
બભૂવુઃ સહસાદૃશ્યા દીપા વાતહતા ઇવ

મુનિઃ ક્રૈઞ્ચુકયે પ્રાહ માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ ।
રુચિવૃત્તાન્તમખિલં પિતૃસંવાદલક્ષણમ્