ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.83

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે ગયામાહાત્મ્યં નામ દ્વ્યશીતિતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 83
બ્રહ્મોવાચ ।
કીકટેષુ ગયા પુણ્યા પુણ્યં રાજગૃહં વનમ્ ।
વિષયશ્ચારણઃ પુણ્યો નદીનાં ચ પુનઃ પુના

મુણ્ડપૃષ્ઠં તુ પૂર્વસ્મિન્પશ્ચિમે દક્ષિણોત્તરે ।
સાર્ધક્રોશદ્વયં માનં ગયાયાં પરિકીર્તિતમ્

પઞ્ચક્રોશં ગયાક્ષેત્રં ક્રોશમેકં ગયાશિરઃ ।
તત્ર પિણ્ડપ્રદાનેન તૃપ્તિર્ભવતિ શાશ્વતી

નગાજ્જનાર્દનાચ્ચૈવ કૂપાચ્ચોત્તરમાનસાત્ ।
એતદ્ગયાશિરઃ પ્રોક્તં ફલ્ગુતીર્થં તદુચ્યતે

તત્ર પિણ્ડપ્રદાનેન પિતૄણા પરમા ગતિઃ ।
ગયાગમનમાત્રેણ પિતૄણામનૃણો ભવેત્

ગયાયાં પિતૃરૂપેણ દેવદેવો જનાર્દનઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા પુણ્ડરીકાક્ષં મુચ્યતે વૈ ઋણત્રયાત્

રથમાર્ગં ગયતીર્થે દૃષ્ટ્વા રુદ્રપદાદિકે ।
કાલેશ્વરં ચ કેદારં પિતૄણામનૃણો ભવેત્

દૃષ્ટ્વા પિતામહં દેવં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
લોકં ત્વનામયં યાતિ દૃષ્ટ્વા ચ પ્રપિતામહમ્

તથા ગદાધરં દેવં માધવં પુરુષોત્તમમ્ ।
તં પ્રણમ્ય પ્રયત્નેન ન ભૂયો જાયતે નરઃ

મૌનાદિત્યં મહાત્માનં કનકાર્કં વિશેષતઃ ।
દૃષ્ટ્વા મૌનેન વિપ્રર્ષે પિતૄણામનૃણો ભવેત્

બ્રહ્માણં પૂજયિત્વા ચ બ્રહ્મલોકમવાપ્નુયાત્ ।
ગાયત્ત્રીં પ્રતરુત્થાય યસ્તુ પશ્યતિ માનવઃ

સન્ધ્યાં કૃત્વા પ્રયત્નેન સર્વવેદફલં લભેત્ ।
સાવિત્રીં ચૈવ મધ્યાહ્ને દૃષ્ટ્વા યજ્ઞફલં લભેત્

સરસ્વતીં ચ સાયાહ્ને દૃષ્ટ્વા દાનફલં લભેત્ ।
નગસ્થમીશ્વરં દૃષ્ટ્વા પિતૄણામનૃણો ભવેત્

ધર્મારણ્યં ધર્મમીશં દૃષ્ટ્વા સ્યાદૃણનાશનમ્ ।
દેવં ગૃધ્રેશ્વરં દૃષ્ટ્વા કો ન મુચ્યેત બન્ધનાત્

ધેનું દૃષ્ટ્વા ધેનુવને બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્ ।
પ્રભાસેશં પ્રભાસે ચ દૃષ્ટ્વા યાતિ પરાં ગતિમ્

કોટીશ્વરં ચાશ્વમેધં દૃષ્ટ્વા સ્યાદૃણનાશનમ્ ।
સ્વર્ગદ્વારેશ્વરં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે ભવબન્ધનાત્

રામેશ્વરં ગદાલોલં દૃષ્ટ્વા સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્ ।
બ્રહ્મેશ્વરં તથા દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

મુણ્ડપૃષ્ઠે મહાચણ્ડીં દૃષ્ટ્વા કામાનવાપ્નુયાત્ ।
ફલ્ગ્વીશં ફલ્ગુચણ્ડીં ચ ગૌરીં દૃષ્ટ્વા ચ મઙ્ગલામ્

ગોમકં ગોપતિં દેવં પિતૄણામનૃણો ભવેત્ ।
અઙ્ગારેશં ચ સિદ્ધેશં ગયાદિત્યં ગજં તથા

માર્કણ્ડેયેશ્વરં દૃષ્ટ્વા પિતૄણામનૃણો ભવેત્ ।
ફલ્ગુતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા દેવં ગદાધરમ્

એતેન કિં ન પર્યાપ્તં નૄણાં સુકૃતકારિણામ્ ।
બ્રહ્મલોકં પ્રયાન્તીહ પુરુષા એકવિંશતિઃ

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાની યે સમુદ્રાઃ સરાંસિ ચ ।
ફલ્ગુતીર્થં ગમિષ્યન્તિ વારમેકં દિનેદિને

પૃથિવ્યાં ચ ગયા પુણ્યા ગયાયાં ચ ગયાશિરઃ ।
શ્રેષ્ઠં તથા ફલ્ગુતીર્થં તન્મુખં ચ સુરસ્ય હિ

ઉદીચિ કનકાનદ્યો નાભિતીર્થં તુ મધ્યતઃ ।
પુણ્યં બ્રહ્મસદસ્તીર્થં સ્નાનાત્સ્યાદ્બ્રહ્મલોકદમ્

કૂપે પિણ્ડાદિકં કૃત્વા પિતૄણામનૃણો ભવેમ્ ।
તથાક્ષયવટે શ્રાદ્ધી બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્

હંસતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
કોટિતીથ ગયાલોલે વૈતરણ્યાં ચ ગોમકે

બ્રહ્મલોકં નયેચ્છ્રાદ્ધી પુરુષાનેકવિંશતિમ્ ।
બ્રહ્મતીર્થે રામતીર્થે આગ્નેયે સોમતીર્થકે

શ્રાદ્ધી રામહ્રદે બ્રહ્મલોકં પિતૃકુલં નયેત્ ।
ઉત્તરે માનસે શ્રાદ્ધી ન ભૂયો જાયતે નરઃ

દક્ષિણે માનસે શ્રાદ્ધી બ્રહ્મલોકં પિતૄન્નયેત્ ।
સ્વગદ્વારે નરઃ શ્રાદ્ધી બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્ ।
ભીષ્મતર્પણકૃત્તસ્ય કૂટે તારયતે પિતૄન્ ।
ગૃધ્રેશ્વરે તથા શ્રાદ્ધી પિતૄણામનૃણો ભવેત્

શ્રાદ્ધી ચ ધેનુકારણ્યે બ્રિહ્મલોકં પિતૄન્નયેત્ ।
તિલધેનુપ્રદઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા ધેનું ન સંશયઃ

ઐન્દ્રે વા નરતીર્થે ચ વાસવે વૈષ્ણવે તથા ।
મહાનદ્યાં કૃતશ્રાદ્ધો બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્

ગાયત્ત્રે ચૈવ સાવિત્રે તીર્થે સારસ્વતે તથા ।
સ્નાનસ ન્ધ્યાતર્પણકૃચ્છ્રાદ્ધી ચૈકોત્તરં શતમ્

પિતૄણાં તુ કુલં બ્રહ્મલોકં નયતિ માનવઃ ।
બ્રહ્મયોનિં વિનિર્ગચ્છેત્પ્રયતઃ પિતૃમાનસઃ

તર્પયિત્વા પિતૄન્દેવાન્ન વિશેદ્યોનિસઙ્કટે ।
તર્પણે કાકજઙ્ઘાર્યા પિતૄણાં તૃપ્તિરક્ષયા

ધર્મારણ્યે મતઙ્ગસ્ય વાપ્યાં શ્રાદ્ધાદ્દિવં વ્રજેત્ ।
ધર્મયૂપે ચ કૂપે ત પિતૄણામનૃણો ભવેત્

પ્રમાણં દેવતાઃ સન્તુ લોકપાલાશ્ચ સાક્ષિણઃ ।
મયાગત્ય મતઙ્ગે ઽસ્મિન્પિતૄણાં નિષ્કૃતિઃ કૃતા

રામતીર્થે નરાઃ સ્નાત્વા શ્રાદ્ધં કૃત્વા પ્રભાસકે ।
શિલાયાં પ્રેતભાવાત્સ્યુર્મુક્તાઃ પિતૃગણાઃ કિલ

શ્રાદ્ધકૃચ્છ સ્વપુષ્ટાયાં ત્રિઃ સફ્તકુંલમુદ્ધરેત્ ।
શ્રાદ્ધકૃન્મુણ્ડપૃષ્ઠાદૌ બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્

ગયાયાં ન હિ તત્સ્થાનં યત્ર તીર્થં ન વિદ્યતે ।
પઞ્ચક્રોશે ગયાક્ષેત્રે યત્ર તત્ર તુ પિણ્ડદઃ

અક્ષયં ફલમાપ્નોતિ બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્ ।
જનાર્દનસ્ય હસ્તે તુ પિણ્ડં દદ્યાત્સ્વકં નરઃ

એષ પિણ્ડે મયા દત્તસ્તવ હસ્તે જનાર્દન ! ।
પરલોકં ગતે મોક્ષમક્ષય્યમુપતિષ્ઠતામ્

બ્રહ્મલોકમવાપ્નોતિ પિતૃભિઃ સહ નિશ્ચિતમ્ ।
ગયાયાં ધર્મપૃષ્ઠે ચ સરસિ બ્રહ્મણસ્તથા

ગયાશીર્ષે ઽક્ષયવટે પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્ ।
ધર્મારણ્યં ધર્મપૃષ્ઠં ધેનુકારણ્યમેવ ચ

દૃષ્ટ્વૈતાનિ પિતૄંશ્ચાર્યવંશ્યાન્વિંશતિમુદ્ધરેત્ ।
બ્રહ્મારણ્યં મહાનદ્યાઃ પશ્ચિમો ભાગ ઉચ્યતે

પૂર્વો બ્રહ્મસદો ભાગો નાગાદ્રિર્ભરતાશ્રમઃ ।
ભરતસ્યાશ્રમે શ્રાદ્ધી મતઙ્ગસ્ય પદે ભવેત્

ગયાશીર્ષાદ્દક્ષિણતો મહાનદ્યાશ્ચ પશ્ચિમે ।
તત્સ્મૃતં ચમ્પકવનં તત્ર પાણ્ડુશિલાસ્તિ હિ

શ્રાદ્ધી તત્ર તૃતીયાયાં નિશ્ચિરાયાશ્ચ મણ્ડલે ।
મહાહ્રદે ચ કૌશિક્યામક્ષયં ફલમાપ્નુયાત્

વૈતરણ્યા શ્ચોત્તરતસ્તૃતીયાખ્યો જલાશયઃ ।
પદાનિ તત્ર ક્રૌઞ્ચસ્ય શ્રાદ્ધી સ્વર્ગં નયેત્પિતૄન્

ક્રૌઞ્ચપાદાદુત્તરતો નિશ્ચિરાખ્યો જલાશયઃ ।
સકૃદ્યત્રાભિગમનં સકૃત્પિંણ્ડપ્રપાતનમ્

દુર્લભં કિં પુનર્નિત્યમસ્મિન્નેવ વ્યવસ્થિતિઃ ।
મહાનદ્યામુપસ્પૃશ્ય તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ

અક્ષયાન્પ્રાપ્નુયાલ્લોકાન્કુલં ચાપિ સમુદ્ધરેત્ ।
સાવિત્રે પઠ્યતે સન્ધ્યા કૃતા સ્યાદ્દ્વાદશાબ્દિકી

શુક્લકૃષ્ણાવુભૌ પક્ષૌ ગયાયાં યો વસેન્નરઃ પુનાત્યાસપ્તમં ચૈવ કુલં નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

ગયાયાં મુણાડપૃષ્ઠં ચ અરવિન્દં ચ પર્વતમ્ ।
તૃતીયં ક્રૈઞ્ચપાદં ચ દૃષ્ટ્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

મકરે વર્તમાને ચ ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ।
દુર્લભં ત્રિષુ લોકેષુ ગયાયાં પિણ્ડપાતનમ્

મહાહ્રદે ચ કૌશિક્યાં મૂલક્ષેત્રે વિશેષતઃ ।
ગુહાયાં ગૃધ્રકૂટસ્ય શ્રાદ્ધં દત્તં (સપ્ત) મહાફલમ્

યત્ર માહેશ્વરી ધારા શ્રાદ્ધી તત્રાનૃણો ભવેત્ ।
પુણ્યાં વિશાલામાસાદ્ય નદીં ત્રૈલોક્ય વિશ્રુતામ્

અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ શ્રાદ્ધી પ્રાયાદ્દિવં નરઃ ।
શ્રાદ્ધી માસપદે સ્નાત્વા વાજપેયફલં લભેત્

રવિપાદે પિણ્ડદાનાત્પતિતોદ્ધારણં ભવેત્ ।
ગયાસ્થો યો દદાત્યન્નં પિતરસ્તેન પુત્રિણઃ

કાઙ્ક્ષન્તે પિતરઃ પુત્રાન્નરકાદ્ભયભીરવઃ ।
ગયાં યાસ્યતિ યઃ કશ્ચિત્સો ઽસ્માન્સન્તરયિષ્યતિ

ગયાપ્રાપ્તં સુતં દૃષ્ટ્વા પિતૄણામુત્સવો ભવેત્ ।
પભ્દ્યામપિ જલં સ્પૃષ્ટ્વા અસ્મભ્યં કિલ દાસ્યતિ

આત્મજો વા તથાન્યો વા ગયાકૂપે યદા તદા ।
યન્નામ્ના પાતયેત્પિણ્ડં તં નયેદ્બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

પુણ્ડરીકં વિષ્ણુલોકં પ્રાપ્નુયાત્કોટિતીર્થગઃ ।
યા સા વૈતરણી નામ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા

સાવતીર્ણા ગયાક્ષેત્રે પિતૄણાં તારણાય હિ ।
શ્રાદ્ધદઃ પિણ્ડદસ્તત્ર ગોપ્રદાનં કરોતિયઃ

એકવિંશતિવંશ્યાન્સ તારયેન્નાત્ર સંશયઃ ।
યદિ પુત્રો ગયાં ગચ્છેત્કદાચિત્કાલપર્યયે

તાનેવ ભોજયેદ્વિપ્રાન્બ્રહ્મણા યે પ્રકલ્પિતાઃ ।
તેષાં બ્રહ્મસદઃ સ્થાનં સોમપાનં તથૈવ ચ

બ્રહ્મપ્રકલ્પિતં સ્થાનં વિપ્રા બ્રહ્મપ્રકલ્પપિતાઃ ।
પૂજિતૈઃ પૂજિતાઃ સર્વે પિતૃભિઃ સહ દેવતાઃ

તર્પયેત્તુ ગયાવિપ્રાન્હવ્યકવ્યૈર્વિધાનતઃ ।
સ્થાનં દેહપરિત્યાગે ગયાયાં તુ વિધીયતે

યઃ કરોતિ વૃષોત્સર્ગં ગયાક્ષેત્રે હ્યનુત્તમે ।
અગ્નિષ્ટોમશતં પુણ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ

આત્મનો ઽપિ મહાબુદ્ધિર્ગયાયાં તુ તિલૈર્વિના ।
પિણ્ડનિર્વાપણં કુર્યાદન્યેષામપિ માનવઃ

યાવન્તો જ્ઞાતયઃ પિત્ર્યા બાન્ધવાઃ સુહૃદસ્તથા ।
તેભ્યો વ્યાસગયાભૂમૌ પિણ્ડો દેયો વિધાનતઃ

રામતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ગોશતસ્યાપ્નુયાત્ફલમ્ ।
મતઙ્ગવાપ્યાં સ્નાત્વા ચ ગોસહસ્રફલં લભેત્

નિશ્ચિરાસંગમે સ્નાત્વા બ્રહ્મલોકં નયેત્પિતૄન્ ।
વસિષ્ઠસ્યાશ્રમે સ્નાત્વા વાજપેયં ચ વિન્દતિ

મહાકૌશ્યાં સમાવાસાદશ્વમેધફલં લભેત્ ।
પિતામહસ્ય સરસઃ પ્રસૃતા લોકપાવની

સમીપે ત્વગ્નિધારેતિ વિશ્રુતા કપિલા હિ સા ।
અગ્નિષ્ટોમફલં શ્રાદ્ધી સ્નાત્વાત્ર કૃતકૃત્યતા

શ્રાદ્ધી કુમારધારાયામશ્વમેધફલં લભેત્ ।
કુમારમભિગમ્યાથ નત્વા મુક્તિમવાપ્નુયાત્

સોમકુણ્ડે નરઃ સ્નાત્વા સોમલોકં ચ ગચ્છતિ ।
સંવર્તસ્ય નરો વાપ્યાં સુભગઃ સ્યાત્તુ પિણ્ડદઃ

ધૌતપાપો નરો યાતિ પ્રેતકુણ્ડે ચ પિણ્ડદઃ ।
દેવનદ્યાં લેલિહાને મથને જાનુગર્તકે

એવમાદિષુ તીર્થેષુ પિણ્ડદસ્તારયેત્પિતૄન્ ।
નત્વા દેવાન્વસિષ્ઠેશપ્રભૃતીનૃણસંક્ષયમ્