ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.73

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે ઇન્દ્રનીલપરીક્ષણં નામ દ્વિસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 73
સૂત ઉવાચ ।
વૈદૂર્યપુષ્પરાગાણાં કર્કેતે ભીષ્મકે વદે ।
પરીક્ષાં બ્રહ્મણા પ્રોક્તાં વ્યાસેન કથિતાં દ્વિજા

કલ્પાન્તકાલક્ષુબિતામ્બુરાશેર્નિર્હ્રાદકલ્પાદ્દિતિજસ્ય નાદાત્ ।
વૈદૂર્યમુત્પન્નમનેકવર્ણં શોભાભિરામદ્યુતિવર્ણબીજમ્

અવિદૂરે વિદૂરસ્ય ગિરેરુત્તુઙ્ગરોધસઃ ।
કામભૂતિકસીમાનમનુ તસ્યાકરોભવત્

તસ્ય નાદસમુત્થત્વાદાકરઃ સુમહાગુણઃ ।
અભૂદુત્તરીતો લોકે લોકત્રયવિભૂષણઃ

તસ્યૈવ દાનવપતેર્નિનદાનુરૂપાઃ પ્રવૃટ્પયોદવરદર્શિત ચારુરૂપાઃ ।
વૈદૂર્યરત્નમણયો વિવિધાવભાસસ્તસ્માત્સ્ફુલિઙ્ગનિવહા ઇવ સંબભૂવુઃ

પદ્મરાગમુપાદાય મણિવર્ણા હિ યે ક્ષિતૌ ।
સર્વાંસ્તાન્વર્ણશોભાભિર્વૈદૂર્યમનુગચ્છતિ

તેષાં પ્રધાનં શિખિકણ્ઠનીલં યદ્વા ભવેદ્વેણુદલપ્રકાશમ્ ।
ચાષાગ્રપક્ષપ્રતિમશ્રિયો યે ન તે પ્રશસ્તા મણિશાસ્ત્રવિદ્ભિઃ

ગુણવાન્વૈદૂર્યમણિર્યોજયતિ સ્વામિનં પરંભા (ભો) ગ્યૈઃ ।
દોષૈર્યુક્તો દોષૈસ્તસ્માદ્યત્નાત્પરીક્ષેત

ગિરિકાચશિશુપાલૌ કાચ સ્ફટિકાશ્ચ ધૂમનિર્ભિન્નાઃ ।
વૈદૂર્યમણેરેતે વિજાતયઃ સન્નિભાઃ સન્તિ

લિખ્યાભાવાત્કાચં લઘુભાવાચ્છૈસુપાલકં વિદ્યાત્ ।
ગિરિકાચસદીપ્તિત્વાત્સ્ફટિકં વર્ણોજ્જ્વલત્વેન

યદિન્દ્રનીલસ્ય મહાગુણસ્ય સુવર્ણસંખ્યાકલિતસ્ય મૂલ્યમ્ ।
તદેવ વૈદૂર્યમણેઃ પ્રદિષ્ટં પલદ્વયોન્માપિ તગૌરવસ્ય

જાત્યસ્ય સર્વે ઽપિ મણેસ્તુ યાદૃગ્વિજાતયઃ સન્તિ સમાનવર્ણાઃ ।
તથાપિ નાનાકરણાનુમેયભેદપ્રકારઃ પરમઃ પ્રદિષ્ટઃ

સુખોપલક્ષ્યશ્ચ સદા વિચાર્યો હ્યયં પ્રભેદો વિદુષા નરેણ ।
સ્નેહપ્રભેદો લઘુતા મૃદુત્વં વિજાતિલિઙ્ગં ખલુ સાર્વજન્યમ્

કુશલાકુશલૈઃ પ્રપૂર્યમાણાઃ પ્રતિબદ્ધાઃ પ્રતિસત્ક્રિયાપ્રયોગૈઃ ।
ગુણદોષસમુદ્ભવં લભન્તે મણયોર્ઽથોન્તરમૂલ્યમેવ ભિન્નાઃ

ક્રમશઃ સમતીતવર્તમાનાઃ પ્રતિબદ્ધા મણિબન્ધકેન યત્નાત્ ।
યદિ નામ ભવન્તિ દોષહીના મણયઃ ષડ્ગુણમાપ્નુવન્તિ મૂલ્યમ્

આકરાન્સમતીતાનામુદધેસ્તીરસન્નિધૌ ।
મૂલ્યમેતન્મણીનાં તુ ન સર્વત્ર મહીતલે

સુવર્ણો મનુના યસ્તુ પ્રોક્તઃ ષોડશમાષકઃ ।
તસ્ય સપ્તતિમો ભાગઃ સંજ્ઞારૂપં કરિષ્યતિ

શાણશ્ચતુર્માષમાનો માષકઃ પઞ્ચકૃષ્ણલઃ ।
પલસ્ય દશમો ભાગો ધરણઃ પરિકીર્તિતઃ

ઇત્થં મણિવિધિઃ પ્રોક્તો રત્નાનાં મૂલ્યનિશ્ચયે