ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.72

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પુર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડ મરકતપરીક્ષણં નામૈકસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 72
સૂત ઉવાચ ।
તત્રૈવ સિંહલવધૂકરપલ્લવાગ્રવ્યાલૂનબાલલવલીકુસુમપ્રવાલે ।
દેશે પપાત દિતિજસ્ય નિતાન્તકાન્તં પ્રોત્ફુલ્લનીરજસમદ્યુતિ નેત્રયુગ્મમ્

તત્પ્રત્યયાદુભયશોભનવીચિભાસા વિસ્તારિણી જલનિધેરુપકચ્છભૂમિઃ ।
પ્રોદ્ભિન્નકેતકવનપ્રતિબદ્ધલેખાસાન્દ્રેન્દ્રનીલમણિરત્નવતી વિભાતિ

તત્રાસિતાબ્જહલભૃદ્વસનાસિભૃઙ્ગશાર્ઙ્ગાયુધાઙ્ગહરકણ્ઠકષાયપુષ્પૈઃ ।
શુષ્કેતરૈશ્ચ કુસુમૈર્ગિરિકર્ણિકાયાસ્તસ્માદ્ભવન્તિ મણયઃ સદૃશાવભાસઃ

અન્યે પ્રસન્નપયસઃ પયસાં નિધાતુરમ્બુત્વિષઃ શિખિગણપ્રતિમાસ્તથાન્યે ।
નીલીરસપ્રભવબુદ્વુદભાશ્ચ કેચિત્કેચિત્તથા સમદકોકિલકણ્ઠભાસઃ

એકપ્રકારા વિસ્પષ્ટવર્ણશોભાવભાસિનઃ ।
જાયન્તે મણયસ્તસ્મિન્નિન્દ્રનીલા મહાગુણાઃ

મૃત્પાષાણશિલારન્ધ્રકર્કરાત્રાસસંયુતાઃ ।
અભ્રિકાપટલચ્છાયાવર્ણદોષૈશ્ચ દૂષિતાઃ

તત એવ હિ જાયન્તે મણયસ્તત્ર ભૂરયઃ ।
સાસ્ત્રસમ્બોધિતધિયસ્તાન્પ્રશંસન્તિ સૂરયઃ

ધાર્યમાણસ્ય યે દૃષ્ટા પદ્મરાગમણેર્ગુણાઃ ।
ધારણાદિન્દ્રનીલસ્ય તાનેવાપ્નોતિ માનવઃ

યથા ચ પદ્મરાગાણાં જાતકત્રિતયં ભવેત્ ।
ઇન્દ્ર નીલેષ્વપિ તથા દ્રષ્ટવ્યમવિશેષતઃ

પરીક્ષાપ્રત્યયૈર્યૈશ્ચ પદ્મરાગઃ પરીક્ષ્યતે ।
ત એવ પ્રત્યયા દૃષ્ટા ઇન્દ્રનીલમણેરપિ

યાવન્તં ચ ક્રમેદગ્નિં પદ્મરાગોપયોગતઃ ।
ઇન્દ્રનીલમણિસ્તસ્માત્ક્રમેત સુમહત્તરમ્

તથાપિ ન પરીક્ષાર્થં ગુણાનામભિ (તિ) વૃદ્ધયે ।
મણિરગ્નૌ સમાધેયઃ કથઞ્ચિદપિ કશ્ચન

અગ્નિમાત્રાપરિજ્ઞાને દાહદોષૈશ્ચ દૂપિતઃ ।
સો ઽનર્થાય ભવેદ્ભર્તુઃ કર્તુઃ કારયિતુસ્તથા

કાચોત્પલકરવીરસ્ફટિકાદ્યા ઇહ બુધૈઃ સવૈદૂર્યાઃ ।
કથિતા વિજાતય ઇમે સદૃશા મણિનેન્દ્રનીલેન

ગુરુભાવકઠિનભાવાવેતેષાં નિત્યમેવ વિજ્ઞેયૌ ।
કાચાદ્યથાવદુત્તરવિવર્ધમાનૌ વિશેષેણ

ઇન્દ્રનીલો યથા કશ્ચિદ્વિભર્ત્યાતામ્રવર્ણતામ્ ।
રક્ષણયૌ તથા તામ્રૌ કરવીરોત્પલાવુભૌ

યસ્ય મધ્યગતા ભાતિ નીલસ્યેન્દ્રાયુધપ્રભા ।
તમિન્દ્રનીલમિત્યાહુર્મહાર્હં ભુવિ દુર્લભમ્

યસ્ય વર્ણસ્ય ભૂયસ્ત્વાત્ક્ષીરે શતગુણે સ્થિતઃ ।
નીલતાં તન્નયેત્સર્વં મહાનીલઃ સ ઉચ્યતે

યત્પદ્મરાગસ્ય મહાગુણસ્ય મૂલ્યં ભવેન્માષસમુન્મિતસ્ય ।
તદિન્દ્રનીલસ્ય મહાગુણસ્ય સુવર્ણ સંખ્યાતુ લિતસ્ય મૂલ્યમ્