ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.67

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે જ્યોતિઃ શાસ્ત્રે શાલગ્રામષષ્ટ્યૂબ્દસ્વરોદયાનાં નિરૂપણં નામ ષટ્ષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 67
(ઇતિ જ્યોતિઃ શાસ્ત્રં સમાપ્તમ્) ।
સૂત ઉવાચ ।
હરેઃ શ્રુત્વા હરો ગૌરીં દેહસ્થં જ્ઞાનમબ્રવીત્

કુજો વહ્ની રવિઃ પૃથ્વી સૌરિરાપઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
વાયુસંસ્થાસ્થિતો રાહુર્દક્ષરન્ધ્રાવભાસકઃ

ગુરુઃ શુક્રસ્તથા સૌમ્યશ્ચન્દ્રશ્ચૈવ ચતુર્થકઃ ।
વામનાડીં તુ મધ્યસ્થાં કારયેદાત્મનસ્તથા

યદાચર ઇલાયુક્તસ્તદા કર્મસમાચરેત્ ।
સ્થાનસેવાં તથા ધ્યાનં વાણિજ્યં રાજદર્શનમ્

અન્યાનિ શુભકર્માણિ કારયેત પ્રયત્નતઃ ।
દક્ષનાડીપ્રવાહે તુ શનિર્ભૌમશ્ચ સૈહિકઃ

ઇનશ્ચૈવ તથાપ્યે પાપાનામુદયો ભવેત્ ।
શુભાશુભવિવેકો હિ જ્ઞાયતે તુ સ્વરોદયાત્

દેહમધ્યે સ્થિતા નાડ્યો બહુરૂપાઃ સુવિસ્તરાઃ ।
નાભેરધસ્તાદ્યઃ કન્દસ્ત્વઙ્કુરાસ્તત્ર નિર્ગતાઃ

દ્વિસપ્તતિસહસ્રાણિ નાભિમધ્યે વ્યવસ્થિતે ।
ચક્રવચ્ચ સ્થિતાસ્તાસ્તુ સર્વાઃ પ્રાણહરાઃ સ્મૃતાઃ

તાસાં મધ્યે ત્રયઃ શ્રેષ્ઠા વામદક્ષૈણમધ્યમાઃ ।
વામા સોમાત્મિકા પ્રોક્તા દક્ષિણા રવિસન્નિભા

મધ્યમા ચ ભવેદગ્નિઃ ફલન્તી કાલપૂરિણી ।
વામા હ્યમૃતરૂપા ચ જગદાપ્યાયને સ્થિતા

દક્ષિણા રૌદ્રભાગેન જગચ્છોષયતે સદા ।
દ્વયોર્વાહે તુ મૃત્યુઃ સ્યાત્સર્વકાર્યવિનાશિની

નિર્ગમે તુ ભવેદ્વામા પ્રવેશે દક્ષૈણા સ્મૃતા ।
ઇડાચારે તથા સૌમ્યં ચન્દ્રસૂર્યગતસ્તથા

કારયેત્ક્રૂર કર્માણિ પ્રાણે પિઙ્ગલસંસ્થિતે ।
યાત્રાયાં સર્વકાર્યેષુ વિષાપહારણે ઇડા

ભોજને મૈથુને યુદ્ધે પિઙ્ગલા સિદ્ધિદાયિકા ।
ઉચ્ચાટમારણાદ્યેષુ કર્મસ્વેતેષુ પિઙ્ગલા

મૈથુને ચૈવ સંગ્રામે ભોજને સિદ્ધિદાયિકા ।
શોભનેષુ ચ કાર્યેષુ યાત્રાયાં વિષકર્મણિ

શાન્તિમુક્ત્યર્થસિદ્ધ્યૈ ચ ઇડા યોજ્યા નરાધિપૈઃ ।
દ્વાભ્યાં ચૈવ પ્રવાહે ચ ક્રૂરસૌમ્યવિવર્જને

વિષવત્તં તુ જાનીયાત્સંસ્મરેત્તુ વિચક્ષણઃ ।
સૌમ્યાદિશુભકાર્યેષુ લાભાદિજયજીવિતે

ગમનાગમને ચૈવ વામા સર્વત્ર પૂજિતા ।
યુદ્ધાદિભોજને ઘાતે સ્ત્રીણાં ચૈવ તુ સંગમે

પ્રશસ્તા દક્ષિણા નાડી પ્રવેશે ક્ષુદ્રકર્મણિ ।
શુભાશુભાનિ કાર્યાણિ લાભાલાભૌ જયાજયૌ

જીવાજીવાય યત્પૃચ્છેન્ન સિધ્યતિ ચ મધ્યમા ।
વામાચારે ઽથવા દક્ષે પ્રત્યયે યત્ર નાયકઃ

તનુસ્થઃ પૃચ્છતે યસ્તુ તત્ર સિદ્ધિર્ન સંશયઃ ।
વૈચ્છન્દો વામદેવસ્તુ યદા વહતિ ચાત્મનિ

તત્ર ભાગે સ્થિતઃ પૃચ્છેત્સિદ્ધિર્ભવતિ નિષ્ફલા ।
વામે વા દક્ષિણે વાપિ યત્ર સંક્રમતે શિવા

ઘોરે ઘોરાણિ કાર્યાણિ સૌમ્યે વૈ મધ્યમાનિ ચ ।
પ્રસ્થિતે ભાગતો હંસે દ્વાભ્યાં વૈ સર્વવાહિની

તદા મૃત્યું વિજાનીયાદ્યોગી યોગવિશારદઃ ।
યત્રયત્ર સ્થિતઃ પૃચ્છેદ્વામદક્ષિણસંમુખઃ

તત્રતત્ર સમં દિશ્યાદ્વાતસ્યોદયનં સદા ।
અગ્રતો વામિકા શ્રેષ્ઠા પૃષ્ઠતો દક્ષિણા શુભા

વામેન વામિકા પ્રોક્તા દક્ષિણે દક્ષિણા શુભા ।
વામે વામા શુભે ચૈવ દક્ષિણે દક્ષિણા શુભા

જીવો જીવતિ જીવેન યચ્છૂન્યં તસ્ત્વરો ભવેત્ ।
યત્કિઞ્ચિત્કાર્યમુદ્દિષ્ટં જયાદિશુભલક્ષણમ્

તત્સર્વં પૂર્ણનાડ્યાં તુ જાયતે નિર્વિકલ્પતઃ ।
અન્યનાડ્યાદિપર્યન્તં પક્ષત્રયમુદાહૃતમ્

યાવત્ષષ્ઠી તુ પૃચ્છાયાં પૂર્ણાયાં પ્રથમો જયેત્ ।
રિક્તાયાં તુ દ્વિતીયસ્તુ કથયેત્તદશઙ્કિતઃ

વામાચારસમો વાયુર્જાયતે કર્મસિદ્ધિદઃ ।
પ્રવૃત્તે દક્ષિણે માર્ગે વિષમે વિષમાક્ષરમ્

અન્યત્ર વામવાહે તુ નામ વૈ વિષમાક્ષરમ્ ।
તદાસૌ જયમાપ્નોતિ યોધઃ સંગ્રામમધ્યતઃ

દક્ષવાતપ્રવાહે તુ યદિ નામ સમાક્ષરમ્ ।
જા(જ) યતે નાત્ર સન્દેહો નાડીમઘ્યે તુ લક્ષયેત્

પિઙ્ગલાન્તર્ગતે પ્રાણે શમનીયાહવં જયેત્ ।
યાવન્નાડ્યુદયં ચારસ્તાં દિશં યાવદાપયેત્

ન દાતું જાયતે સો ઽપિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
અથ સંગ્રામમધ્યે તુ યત્ર નાડી સદા વહેત્

સા દિશા જયમાપ્નોતિ શૂન્યે ભઙ્ગં વિનિર્દિશેત્ ।
જાતચારે જયં વિદ્યાન્મૃતકે મૃતમાદિશેત્

જયં પરાજયં ચૈવ યો જાનાતિ સ પણ્ડિતઃ ।
વામે વા દક્ષિણે વાપિ યત્ર સઞ્ચરતે શિવમ્

કૃત્વા તત્પદમાપ્નોતિ યાત્રા સન્તતશોભના ।
શશિસૂર્યપ્રવાહે તુ સતિ યુદ્ધં સમાચરેત્

યસ્તુ પૃચ્છતિ તત્રસ્થઃ સ સાધુર્જયતિધ્રુવમ્ ।
યાં દિશં વહતે વાયુસ્તાં દિશં યાવદાજયઃ

જાયતે નાત્ર સન્દેહ હન્દ્રો યદ્યગ્રતઃ સ્થિતઃ ।
મેષ્યાદ્યા દશ યા નાડ્યો દક્ષિણા વામ સંસ્થિતાઃ

ચરેસ્થિરે તદ્વિમાર્ગે તાદૃશેતાદૃશે ક્રમાત્ ।
નિર્ગમે નિર્ગમં યાતિ સંગ્રહે સંગ્રહં વિદુઃ

પૃચ્છકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ઘણ્ટાકારેણ લક્ષયેત્ ।
વામે વા દક્ષિણે વાપિ પઞ્ચતત્ત્વસ્થિતઃ શિવે

ઊર્ધ્વે ઽગ્નિરધ આપશ્ચ તિર્યક્સંસ્થઃ પ્રભઞ્જનઃ ।
મધ્યે તુ પૃથિવી જ્ઞેયા નભઃ સર્વત્ર સર્વદા

ઊર્ધ્વે મૃત્યુરધઃ શાન્તિસ્તિર્યક્ ચોચ્ચાટયેત્સુધીઃ ।
મધ્યે સ્તમ્ભં વિજાનીયાન્મોક્ષઃ સર્વત્ર સર્વગે