ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.55

ઇતિ શ્રાગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે ભુવનકોશવર્ણનોપયોગિપ્રિયવ્રતવંશનિરૂપણં નામ ચતુઃ પઞ્ચશત્તમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 55
હરિરુવાચ ।
મધ્યે ત્વિલાવૃતો વર્ષો ભદ્રાશ્વઃ પૂર્વતો ઽદ્ભુતઃ ।
પૂર્વદક્ષૈણતો વર્ષો હિરણ્વાન્વૃષભધ્વજ

તતઃ કિમ્પુરુષો વર્ષો મેરોર્દક્ષિણતઃ સ્મૃતઃ ।
ભારતો દક્ષિણે પ્રોક્તો હરિર્દક્ષિણપાશ્ચિમે

પશ્ચિમે કેતુમાલશ્ચ રમ્યકઃ પશ્ચિમોત્તરે ।
ઉત્તરે ચ કુરોર્વર્ષઃ કલ્પવૃક્ષસમાવૃતઃ

સિદ્ધિઃ સ્વાભાવિકી રુદ્ર ! વર્જયિત્વા તુ ભારતમ્ ।
ઇન્દ્રદ્વીપઃ કશેરુમાંસ્તામ્રવર્ણો ગભસ્તિતમાન્

નાગદ્વીપઃ કટાહશ્ચ સિંહલો વારુણસ્તથા ।
અયં તુનવમસ્તેષાં દ્વીપઃ સાગરસંવૃતઃ

પૂર્વે કિરાતાસ્તસ્યાસ્તે પશ્ચિમે યવનાઃ સ્થિતાઃ ।
અન્ધ્રા દક્ષિણતો રુદ્ર ! તુરષ્કાસ્ત્વપિ ચોત્તરે

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્ત્રિયા વૈશ્યાઃ સૂદ્રાશ્ચાન્તરવાસિનઃ ।
મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શુક્તિમાનૃક્ષપર્વતઃ

વિન્ધ્યશ્ચ પારિયાત્રશ્ચ સપ્તાત્ર કુલપર્વતાઃ ।
વેદસ્મૃતિર્ નર્મદા ચ વરદા સુરસા શિવા

તાપી પયોષ્ણી સરયૂઃ કાવેરી ગોમતી તથા ।
ગોદાવરી ભીમરથી કૃષ્ણવેણી મહાનદી

કેતુમાલા તામ્રપર્ણો ચન્દ્રભાગા સરસ્વતી ।
ઋષિકુલ્યા ચ કાવેરી મત્તગઙ્ગા પયસ્વિની

વિદર્ભા ચ શતદ્રૂશ્ચ નદ્યઃ પાપહરાઃ શુભાઃ ।
આસાં પિબન્તિ સલિલં મધ્યદેશાદયો જનાઃ

પાઞ્ચાલાઃ કુરવો મત્સ્યા યૌધેયાઃ સપટચ્ચરાઃ ।
કુન્તયઃ શૂરસેનાશ્ચ મધ્યદેશજનાઃ સ્મૃતાઃ

વૃષધ્વજ ! જનાઃ પાદ્માઃ સૂતમાગધચેદયઃ ।
કાશય (ષાયા) શ્ચ વિદેહાશ્ચ પૂર્વસ્યાં કોસલાસ્તથા

કલિઙ્ગવઙ્ગપુણ્ડ્રાઙ્ગા વૈદર્ભા મૂલકાસ્તથા ।
વિન્ધ્યાન્તર્નિલયા દેશાઃ પૂર્વદક્ષિણતઃ સ્મૃતાઃ

પુલન્દાશ્મકજીમૂતનયરાષ્ટ્રનિવાસિનઃ ।
કર્ણાર્(ના)ટકમ્બોજઘણા દક્ષિણાપથવાસિનઃ

અમ્બષ્ઠદ્રવિડા લાટાઃ કામ્ભોજા સ્ત્રીમુખાઃ શકાઃ ।
આનર્તવાસિનશ્ચૈવ જ્ઞેયા યક્ષિણપશ્ચિમે

સ્ત્રીરાજ્યાઃ સૈન્ધવા મ્લેચ્છા નાસ્તિ કા યવનાસ્તથા ।
પશ્ચિમેન ચ વિજ્ઞેયા માથુરા નૈષધૈઃ સહ

માણ્ડવ્યાશ્ચ તુષારાશ્ચ મૂલિકાશ્વમુખાઃ ખશાઃ ।
મહાકેશા મહાનાસા દેશાસ્તૂત્તરપશ્ચિમે

લમ્બ (મ્પા) કા સ્તનનાગાશ્ચ માદ્રગાન્ધારબાહ્લિકાઃ ।
હિમાચલાલયા મ્લેચ્છા ઉદીચીં દિશમાશ્રિતાઃ

ત્રિગર્તનીલકોલાત (ભ) બ્રહ્મપુત્રાઃ સટઙ્કણાઃ ।
અભીષાહાઃ સકાશ્મીરા ઉદક્પર્વેણ કીર્તિતાઃ