ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.222

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે ધર્મસારકથનં નામૈકવિંશાધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 222
બ્રહ્મોવાચ ।
પ્રાયશ્ચિત્તાદિ વક્ષ્યે ઽહં નરકૌઘવિમર્દનમ્ ।
મક્ષિકા વિપ્રુષો નારી ભુવિ તોયં હુતાશનઃ ।
માર્જારો નકુલશ્ચૈવ શુચીન્યેતાનિ નિત્યશઃ

યઃ શૂદ્રોચ્છિષ્ટસંસ્પૃષ્ટં પ્રમાદાદ્ભક્ષયેદ્દ્વિજઃ ।
અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ

વિપ્રો વિપ્રેણ સંસ્પૃષ્ટ ઉચ્છિષ્ટેન કદાચન ।
સ્નાનં જપ્યઞ્ચ કર્તવ્યં દિનસ્યાન્તે ચ ભોજનમ્

અન્નં સમક્ષિકાકેશં શુધ્યેદ્વાન્તેન તત્ક્ષણાત્ ।
યશ્ચ પાણિતલે ભુઙ્ક્તે અઙ્ગુલ્યા બાહુના ચ યઃ

અહોરાત્રેણ શુધ્યેત પિબેદ્યદિ ન વાર્યુત ।
પીતશેષન્તુ યત્તોયં વામહસ્તેન મદ્યવત્

ચર્મમધ્યગતં તોયમશુચિ સ્યાન્ન તત્પિબેત્ ।
અન્ત્યજાતિરવિજ્ઞાતો નિવસેદ્યસ્ય વેશ્મનિ

ચાન્દ્રાયણં પરાકં વા દ્વિજાતીનાં વિશોધનમ્ ।
પ્રાજાપત્યન્તુ શૂદ્રસ્ય પશ્ચાજ્જ્ઞાતે તથાપરે

યસ્તત્ર ભુઙ્ક્તે પક્વાન્નં કૃચ્છ્રાર્ધં તસ્ય દાપયેત્ ।
તેષામપિ ચ યો ભુઙ્ક્તે કૃચ્છ્રપાદો વિધીયતે

રજકાનાઞ્ચ શૈલૂ ષવેણુચર્મોપજીવિનામ્ ।
એતદન્નઞ્ચ યો ભુઙ્ક્તે દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણં ચરેત્

ચાણ્ડાલકૂપભાણ્ડેષુ અજ્ઞાનાચ્ચેત્પિબેજ્જલમ્ ।
કુર્યાત્સાન્તપનં વિપ્રસ્તદર્ધઞ્ચ વિશઃ સ્મૃતમ્

પાદં શૂદ્રસ્ય દાતવ્યમજ્ઞાનાદન્ત્યવેશ્મનિ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં ત્રિકૃચ્છ્રં સ્યાત્પરાકમન્ત્યજાગતૌ

અન્ત્યજોચ્છિષ્ટભુક્ચ્છુધ્યેદ્દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણેન ચ ।
ચાણ્ડાલન્નં યદા ભુઙ્ક્તે પ્રમાદાદૈન્દવઞ્ચરેત્

ક્ષત્ત્રજાતિઃ સાન્તપનં ષડ્દ્વિરાત્રં પરે તથા ।
એકવૃક્ષ તુ ચણ્ડાલઃ પ્રમાદાદ્બ્રાહ્મણો યદિ ।
ફલં ભક્ષયતે તત્ર અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ

ભુક્ત્વોપવિષ્ટો ઽનાચાન્તશ્ચણ્ડાલં યદિ સંસ્પૃશેત્ ।
ગાયત્ત્ર્યષ્ટસહસ્રન્તુ દ્રુપદાં વા શતં જપેત્

ચાણ્ડાલશ્વપચૈર્વાપિ વિણ્મૂત્રે તુ કૃતે દ્વિજાઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં ત્રિરાત્રં સ્યાત્પરાકશ્ચાન્ત્યજાગતૌ

અકામતઃ સ્ત્રિયો ગત્વા પરાકસ્તત્ર સાધકઃ ।
અન્ત્યજાતિપ્રસૂતસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે

મદ્યાદિદુષ્ટભાણ્ડેષુ યાદપઃ પિબતિ દ્વિજઃ ।
કૃચ્છ્રપાદેન શુધ્યેદ્વૈ પુનઃ સંસ્કારકર્મણા

યે પ્રત્યવસિતા વિપ્રા વજ્રાગ્નિપવનાદિષુ ।
અન્નપાનાદિ સંગૃહ્ય ચિકીર્ષન્તિ ગૃહાન્તરમ્

ચારયેત્ત્રીણિ કૃચ્છાણિ ત્રીણિ ચાન્દ્રાયણાનિ વૈ ।
જાતકર્માદિસંસ્કારં વસિષ્ઠો મુનિરબ્રવીત્

પ્રાજાપત્યાદિભિર્દ્રષ્ટા સ્ત્રી શુધ્યેત્તુ દ્વિભોજનાત્ ।
ઉચ્છિષ્ટોચ્છિષ્ટસંસ્પૃષ્ટંશુના શૂદ્રેણ વા દ્વિજઃ

ઉપોષ્ય રજનીમેકાં પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ ।
વર્ણબાહ્યેન સંસ્પૃષ્ટઃ પઞ્ચરાત્રેણ વૈ તદા

અદુષ્ટાઃ સન્તતા ધારાઃ વાતોદ્ધૂતાશ્ચ રેણવઃ ।
સ્ત્રિયો બાલાશ્ચ વૃદ્ધાશ્ચ ન દુષ્યન્તિ કદાચન

નિત્યમાસ્યં શુચિ સ્ત્રીણાં શકુન્તૈઃ પાતિતં ફલમ્ ।
પ્રસ્ત્રવે ચ શુચિર્વત્સઃ શ્વા મૃગગ્રહણે શુચિઃ

ઉદકે ચોદકસ્થં તુ સ્થલેષુ સ્થલજં શુચિ ।
પાદૌ સ્થાપ્યૌ ચ તત્રૈવ આચાન્તઃ શુચિતામિયાત્

શુધ્યેત્તદ્ભસ્મના કાંસ્યં સુરયા યન્ન લિપ્યતે ।
મૂત્રેણ સુરયા મિશ્રં તપનૈઃ ખલુ શુધ્યતિ

ગવાઘ્રાતાનિ કાંસ્યાનિ શૂદ્રોચ્છિષ્ટાનિ યાનિ ચ ।
કાકશ્વાપહતાન્યેવ શુધ્યન્તિ દશ ભસ્મના

શૂદ્રભાજનભોક્તા યઃ પઞ્ચગવ્યં ત્ર્યુપોષિતઃ ।
ઉચ્છિષ્ટં સ્પૃશતે વિપ્રઃ શ્વસૂદ્રશ્ચાપરાધિકઃ

ઉપોષિતઃ પઞ્ચગવ્યાચ્છુધ્યેત્સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલામ્ ।
અનુદકેષુ દેશેષુ ચોરવ્યાઘ્રાકુલે પથિ

કૃત્વા મૂત્રપુરીષન્તુ દ્રવ્યહસ્તો ન દુષ્યતિ ।
ભૂમૌનિઃ ક્ષૈપ્ય તદ્દ્રવ્યં શૌચં કૃત્વા સમાહિતઃ

આરનાલં દધિ ક્ષીરં તક્રન્તુ કૃસરઞ્ચ યત્ ।
શૂદ્રાદપિ ચ તદ્ગાહ્યં માંસં મધુ તથાન્ત્યજાત્

ગૌડીં પૈષ્ટીઞ્ચ માધ્વીકં વિપ્રાદિર્યઃ સુરાં પિબેત્ ।
સુરાં પિબન્દ્વિજઃ શુધ્યેદગ્નિવર્ણાં સુરાં પિબન્

વિપ્રઃ પઞ્ચશતં જપ્યં ગાયત્ર્યાઃ ક્ષત્રિયસ્ય ચ શતં વિપ્રશ્ચ ભુક્ત્વાન્નં પાનપાત્રેણ સૂતકે

શુચિર્વિપ્રો દશાહેન ક્ષત્ત્રિયો દ્વાદશાહતઃ ।
વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહન શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ

રાજ્ઞાં યુદ્ધેષુ યજ્ઞાદૌ દેશાન્તરગતેષુ ચ ।
બાલે પ્રેતે માસિકે ચ સદ્યઃ શૌચં વિધીયતે

અવિવાહા તથા કન્યા દ્વિજો મૌઞ્જીવિવર્જિતઃ ।
જતદન્તશ્ચ બાલશ્ચ કુમારી ચ ત્રિવર્ષિકા

તેષાં શુદ્ધિસ્ત્રિરાત્રેણ ગર્ભસ્ત્રાવે ત્રિરાત્રિભિઃ ।
સૂતાયાં માસતુલ્યાશ્ચ ચતુર્થે ઽહ્નિ રજસ્વલા

દુર્ભિક્ષે રાષ્ટ્રસંપતે સૂતકે મૃતકેપિ વા ।
નિયમાશ્ચ ન દુષ્યન્તિ દાનધર્મપરાસ્તથા

દક્ષિકાલે વિવાહાદૌ દેવદ્વિજનિમન્ત્રિતે ।
પૂર્વસંકલ્પિતે વાપિ નાશૌચં મૃતસૂતકે

પ્રસૂતપત્નીસંસ્પર્શાદશુચિઃ સ્યાત્તથા દ્વિજઃ ।
અગ્નયો યત્ર હૂયન્તે વેદો વા યત્ર પઠ્યતે

સતતં વૈશ્વદેવા દિ ન તેષાં સૂતકં ભવેત્ ।
અશુદ્ધે ચ ગૃહે ભુક્તે ત્રિરાત્રાચ્છુધ્યતિ દ્વિજઃ

બ્રાહ્મણી ક્ષત્રિયા વૈશ્યા શૂદ્રા ચૈવ રજસ્વલા ।
અન્યોન્યસ્પર્શનાત્તત્ર બ્રાહ્મણી તુ ત્રિરાત્રતઃ

દ્વિરાત્રતઃ ક્ષત્રિયા ચ શુદ્ધા વૈશ્યા હ્યુપોષિતા ।
શૂદ્રા સ્નાનેન શુધ્યેત્તુ દ્રોણાર્થં ન વિસર્જયેત્

કાકશ્વાનોપની તન્તુ અન્નં બાહ્યન્તુ તત્ત્યજેત્ ।
સુવર્ણાદ્ભૈઃ સમભ્યુક્ષ્ય હુતાશે ચ પ્રતાપયેત્

કૂપે ચ પતિતાન્દૃષ્ટ્વા શ્વશૃગાલૌ ચ મર્કટમ્ ।
તત્કૂપસ્યોદકં પીત્વા શુધ્યેદ્વિપ્રસ્ત્રિભિર્દિનૈઃ ।
ક્ષત્રિયો ઽહર્દ્વયેનૈવ વૈશ્યો વૈકાહતઃ પરમ્

અસ્થિ ચર્મ મલં વાપિ મૂષિકાં યદિ કૂપતઃ ।
ઉદ્ધૃત્ય ચોદકં પઞ્ચ ગવ્યાચ્છુદ્ધ્યેત્તુ શોધિતમ્

તડાગે પુષ્કરિણ્યાદૌ ભસ્માદિં પાતયેત્તથા ।
ષટ્કુમ્ભાનપ ઉત્દ્ધૃય પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ

સ્ત્રીરજઃ પતિતં મધ્યે ત્રિંશત્કુમ્ભાન્સમુદ્ધરેત્ ।
અગમ્યાગમનં કૃત્વા મદ્યગોમાંસભક્ષણમ્

શુધ્યે ચ્ચાન્દ્રાયણાદ્વિપ્રઃ પ્રાજાપત્યેન ભૂમિપઃ ।
વૈશ્યઃ સાન્તપનાચ્છૂદ્રઃ પઞ્ચાહોભિર્વિશુધ્યતિ

પ્રાયશ્ચિત્તે કૃતે દદ્યાદ્ગવાં બ્રાહ્મણભોજનમ્ ।
ક્રીડાયાં શયનીયાદૌ નીલીવસ્ત્રં ન દુષ્યતિ

નીલીવસ્ત્રં ન સ્પૃશેચ્ચ નીલી ચ નિરયં બ્રજેત્ ।
વ્રહ્મઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ સ્તેયી ચ ગુરુતલ્પગઃ

ઋક્ષં દૃષ્ટ્વા વિશુધ્યન્તે તત્સંયોગી ચ પઞ્ચમઃ ।
તતો ધેનુશતં દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાનાન્તુ ભોજનમ્

બ્રહ્મહા દ્વાદશાબ્દાનિ કુટીં કૃત્વા વને વસેત્ ।
ન્યસ્યેદાત્માનમગ્નૌ વા સુસમિદ્ધે સુરાપકઃ

સ્તેયી સર્વં વેદવિદે બ્રાહ્મણાયોપપાદયેત્ ।
વૃષમેકં સહસ્રં ગાં દદ્યાચ્ચ ગુરુતલ્પગઃ

કૃતપાપશ્ચરેદ્રોધે દ્વૌ પાદૌ બન્ધયન્પશોઃ ।
સર્વકૃચ્છ્રં નિપાનેસ્યાત્કાન્તારે ગૃહદાહતઃ

કણ્ઠાભરણદોષેણ કૃચ્છ્રપાદં મૃતે ગવિ ।
અસ્થિભઙ્ગં ગવાં કૃત્વા શૃઙ્ગભઙ્ગમથાપિ વા

ત્વગ્ભેદં પુચ્છનાશે વા માસાર્ધં યાવકં પિબેત્ ।
સર્વં હસ્ત્યશ્વશસ્ત્રાદ્યૈર્નિશ્ચયં કૃચ્છ્રમેવ તુ

અજ્ઞાનાત્પ્રાશ્ય વિણ્મૂત્રં સુરાસંસ્પૃષ્ટમેવ ચ ।
પુનઃ સંસ્કારમાયાન્તિ ત્રયો વર્ણા દ્વિજાતયઃ

વપનં મેખ્લા દણ્ડો ભૈક્ષ્યચર્યાવ્રતાનિ ચ ।
નિવર્તન્તે દ્વિજાતીનાં પુનઃ સંસ્કારકર્મણિ

આમમાંસં ઘૃતં ક્ષૌદ્રં સ્નેહશ્ચ કાલસમ્ભવાઃ ।
અન્ત્યભાણ્ડસ્થિતાઃ સર્વે નિષ્ક્રાન્તાઃ શુચયઃ સ્મૃતાઃ

તૈલાદિઘૃતમાધ્વીકં પણ્યદ્રવ્યં દ્રવસ્તથા ।
એકભક્તં ક્રમાન્નક્તં એકૈકાહમયાચિતમ્ ।
ઉપવાસઃ પાદકૃચ્છ્રં કૃચ્છાર્ધદ્વિગુણં હિ યત્

પ્રાજાપત્યન્તુ તત્સ્યાચ્ચ સર્વપાતકનાશનમ્ ।
કૃચ્છ્રં સપ્તોપવાસૈશ્ચ મહાસાન્તપનં સ્મૃતમ્

ત્ર્યહમુષ્ણં પિબેચ્છાપઃ ત્ર્યહમુષ્ણં પયઃ પિબેત્ ।
ત્ર્યમુષ્ણં પિબેત્સર્પિસ્તપ્તકૃચ્છ્રમઘાપહમ્

દ્વાદશાહોપવાસેન પરાકઃ સર્વપાપહા ।
એકૈકં વર્ધયેત્પિણ્ડં શુક્લે કૃષ્ણે ચ હ્રાસયેત્

પયઃ કાઞ્ચનવર્ણાયાઃ શ્વેતવર્ણં ચ ગોમયમ્ ।
ગોમૂત્રં તામ્રવર્ણાયા નીલવર્ણભવં ઘૃતમ્

દધિ સ્યાત્કૃષ્ણવર્ણાયા દર્ભોદકસમાયુતમ્ ।
ગોમૂત્રમાષકાણ્યષ્ટૌ ગોમયસ્ય ચતુષ્ટયમ્

ક્ષીરસ્ય દ્વાદશ પ્રોક્તા દધ્નસ્તુ દશ ઉચ્યતે ।
ઘૃતસ્ય માષકાઃ પઞ્ચ પઞ્ચગવ્યં મલાપહમ્