ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.157

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડેર્ઽશોનિદાના નામ ષટ્પઞ્ચાશદુત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 157
ધન્વન્તરિરુવાચ ।
અતીસારગ્રહણ્યોશ્ચ નિદાનં વચ્મિ સુશ્રુત ।
દોષૈર્વ્યસ્તૈઃ સમસ્તૈશ્ચ ભયાચ્છોકાચ્ચ ષડ્વિધઃ

અતીસારઃ સ સુતરાં જાયતે ઽત્યમ્બુપાનતઃ ।
વિશુષ્કાન્નવસાસ્નેહતિલપિષ્ટવિરૂઢકૈઃ

મદ્યરૂક્ષાતિમાત્રાદિરસાતિસ્નેહવિભ્રમાત્ ।
કૃમિઘોષવિરોધાચ્ચ તદ્વિધેઃ કુપિતાનિલઃ

વિસ્ત્રંસયત્યધોવાતં હત્વા તેનૈવ ચાનલમ્ ।
વ્યાપાર્યાન્નશકૃત્કોષ્ઠપુરીષદ્રવતાદયઃ

પ્રકલ્પતે ઽતીસારસ્ય લક્ષણં તસ્ય ભાવિનઃ ।
ભેદો હૃદ્ગુદકોષ્ઠેષુ ગાત્રસ્વેદો મલગ્રહઃ

આધ્માનમવિપાકશ્ચ તત્ર વાતેન વિજ્વરમ્ ।
અલ્પાલ્પં શબ્દશૂન્યાઢ્યં વિરુ (બ)દ્ધમુપવેશ્યતે

રૂક્ષં સફેનમચ્છં ચ ગૃહીતં વ મુહુર્મુહુઃ ।
તથાદગ્ધગદાભાસં પિચ્છિલં પરિકર્તયન્

સશુષ્કભ્રષ્ટપાયુશ્ચ હૃષ્ટરોમા વિનિશ્વસન્ ।
પિત્તેન પીતમશિતં હારિદ્રં શાદ્વલપ્રભમ્

સરક્તમતિદુર્ગન્ધં તૃણ્મૂર્છાસ્વેદદાહવાન્ ।
સશૂલપાયુસન્તાપપાકવાઞ્છ્લેષ્મણા ઘનમ્

પિચ્છિલં તત્રાનુસારમલ્પાલ્પં સપ્રવાહિકમ્ ।
સરોમહર્પઃ સેક્લેશો ગુરુબસ્તિગુદોદરઃ

કૃતે ઽપ્યકૃતસઙ્ગશ્ચ સર્વાત્મા સર્વલક્ષણઃ ।
ભયેન ક્ષુભિતે ચિત્તે શાયિતે દ્રાવયેત્સ (ચ્છ) કૃત્

વાયુસ્તતો નિવાર્યેત ક્ષિપ્રમુષ્ણં દ્રવં પ્લવમ્ ।
વાતપિત્તે સમં લિઙ્ગમાહુસ્તદ્વચ્ચ શોકતઃ

અતીસારઃ સમાસેન દ્વેધા સામો નિરામકઃ ।
સાસૃગ્જાતં રસદ્રોગો ગૌરવાદપ્સુ મુઞ્ચતિ? ।
શકૃદ્દુર્ગન્ધમાટોપવિષ્ટમ્ભાર્તિપ્રસેકિનઃ

વિપરીતો નિરામસ્તુ કફાત્કો ઽપિ ન મજ્જતિ ।
અતીસારેષુ યો નાતિ યત્નવાન્ ગ્રહણીગદઃ

તસ્ય સ્યાદગ્નિનિર્વાણકાર્યૈરત્યર્થસઞ્ચિતૈઃ ।
સામં શકૃન્નિરામં વા જીર્ણં યેનાતિસાર્યતે

સો ઽતિસારો ઽતિસરણા દાશુકારીઃ સ્વભાવતઃ ।
સામંશીર્ણમજીર્ણેન જીર્ણે પક્વં તુ નૈવ ચ

ચિરકૃદ્ ગ્રહણીદોષઃ સઞ્ચયાંશ્ચોપવેશયેત્ ।
અકસ્માદ્વારસુર્વેધમકસ્માત્સન્ધિનીમુહુઃ? ।
સ ચતુર્ધા પૃથગ્દોષૈઃ સન્નિપાતાચ્ચ જાયતે

પ્રાગ્રૂપાઙ્ગસ્ય સદનં ચિરાત્પવન અલ્પકઃ ।
પ્રસેકો વક્ત્રવૈરસ્યમરુચિસ્તૃટ્શ્રમોભ્રમઃ

આબ (ન) દ્ધોદરતા છર્દિઃ કર્ણકે ઽપ્યનુકૂજકમ્ ।
સામાન્યલક્ષણં કાર્શ્યં વમક સ્તમકો જ્વરઃ

મૂર્છા શિરોરુવિષ્ટમ્ભઃ શ્વયથુઃ કરપાદયોઃ ।
તન્દ્રાનિલાત્તાલુશોષસ્તિમિરં કર્ણયોઃ સ્વનઃ

પાર્શ્વોરુવઙ્ક્ષણગ્રીવારુજા તીક્ષ્ણવિષૂચિકા ।
રુગ્ણેષુ વૃદ્ધિઃ સર્વષુ ક્ષુત્તૃષ્ણાપરિહર્ત્રિકા

જીર્ણેજીર્યતિ ચાધ્માનં ભુક્તે સ્વાસ્થ્યં સમશ્નુતે ।
વાતાદ્ધૃદ્રોગગુલ્માર્શઃપ્લીહપાણ્ડુરશઙ્કિતાઃ

ચિરાદ્દુઃ ખં દ્રવં શુષ્કં તુન્દારં શબ્દફેનવત્ ।
પુનઃ પુનઃ સૃજેદ્વર્ચં પાયુરુચ્છ્વાસકાસવાન્

પીતેન પીતનીલાભં પીતાભં સૃજતિ દ્રવમ્ ।
પૂત્યમ્લોદ્ગારહૃત્કણ્ઠદાહારુચિતૃડર્દિતઃ

શ્લેષ્મણા પચ્યતે દુઃખે મનશ્છર્દિરરોચકઃ ।
આસ્યોપદાહનિષ્ઠીવકાસહૃલ્લાસપીનસાઃ

હૃદયં મન્યતે સ્ત્યાનમુદરં સ્તિમિતં ગુરુ ।
ઉદ્ગારો દુષ્ટમધુરઃ સદનં સપ્રહર્ષણમ્

સમ્ભિન્નશ્લેષ્મસંશ્લિષ્ટગુરુચામ્લૈઃ (વર્ચઃ) પ્રવર્તચમ્ ।
અકૃશસ્યાપિ દૌર્બલ્યં સર્વજે સર્વદર્શનમ્

વિભાગે ઽઙ્ગસ્ય યે પ્રોક્તા પિપાસાદ્યાસ્ત્રયો મલાઃ ।
તે ઽપ્યસ્ય ગ્રહણીદોષાઃ સમન્તેષ્વસ્તિ કારણમ્

વાતવ્યાધ્યશ્મરીકુષ્ઠમેહોદરભગન્દરમ્ ।
અર્શાંસિ ગ્રહણીત્યષ્ટૌ મહારોગાઃ સુદુસ્તરાઃ