ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.150

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે કાસનિદાના નામૈકોનપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 150
ધન્વન્તરિરુવાચ ।
અથાતઃ શ્વાસરોગસ્ય નિદાનં પ્રવદામ્યહમ્ ।
કાસવૃદ્ધ્યા ભવેચ્છ્વાસઃ પૂર્વૈર્વા દોષકોપનૈઃ

આમાતિસારવમથુવિષપાણ્ડુજ્વરૈરપિ ।
રજોધૂમાનિલૈર્મર્મઘાતાદપિ હિમામ્બુના

ક્ષુદ્રકસ્તમકશ્છિન્નો મહાનૂર્ધ્વશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
કફોપરુદ્ધગમનપવનો વિષ્વગાસ્થિતઃ

પ્રાણોદકાન્નવાહીનિ દુષ્ટસ્રોતાંસિ દૂષયન્ ।
ઉરઃ સ્થઃ કુરુતે શ્વાસમામાશયસમુદ્ભવમ્

પ્રાગ્રૂપં તસ્ય હૃત્પાર્શ્વશૂલં પ્રાણવિલોમતા ।
આનાહઃ શઙ્ખભેદશ્ચ તત્રાયાસો ઽતિભોજનૈઃ

પ્રેરિતઃ પ્રેરયન્ક્ષુદ્રં સ્વયં સ સમલં મરુત્ ।
પ્રતિલોમં શિરા ગચ્છેદુદીર્ય પવનઃ કફમ્

પરિગૃહ્યશિરોગ્રીવમુરઃ પાર્શ્વે ચ પીડયન્ ।
કાસં ઘુર્ઘુરકં મોહમરુચિમ્પીનસં ભૃશમ્

કરોતિ તીવ્રવેગઞ્ચ શ્વાસં પ્રાણોપતાપિનમ્ ।
પ્રતામ્યેત્તસ્ય વેગેનષ્ઠીવનાન્તે ક્ષણં સુખી

કૃચ્છ્રાચ્છયાનઃ શ્વસિતિ નિષણ્ણઃ સ્વાસ્થ્યમર્હતિ ।
ઉચ્છ્રિતાક્ષો લલાટેન સ્વિદ્યતા ભૃશમાર્તિમાન્

વિશુષ્કાસ્યો મુહુઃ શ્વાસઃ કાઙ્ક્ષત્યુષ્ણં સવેપથુઃ ।
મેઘામ્બુશીતપ્રાગ્વાતૈઃ શ્લેષ્મલૈશ્ચ વિવર્ધતે

સ યાપ્યસ્તમકઃ સાધ્યો નરસ્ય બલિનો ભવેત્ ।
જ્વરમૂર્છાવતઃ સીતૈર્ન શામ્યેત્પ્રથમસ્તુ સઃ

કાસશ્વસિતવચ્છીર્ણમર્મચ્છેદરુજાર્દિતઃ ।
સસ્વેદમૂર્છઃ સાનાહો બસ્તિદાહવિબોધવાન્

અધોદૃષ્ટિઃ શુતાક્ષસ્તુ સ્નિહ્યદ્રક્તૈકલોચનઃ ।
શુષ્કાસ્યઃ પ્રલપન્દીનો નષ્ટચ્છાયો વિચેતનઃ

મહાતામહતા દીનો નાદેન શ્વસિતિ ક્રથન્ ।
ઉદ્ધૂયમાનઃ સંરબ્ધો મત્તર્ષભ ઇવાનિશમ્

પ્રનષ્ટજ્ઞાનવિજ્ઞાનો વિભ્રાન્તનયનાનનઃ ।
નેત્રે સમાક્ષિપન્બદ્ધમૂત્રવર્ચા વિશીર્ણવાક્

શુષ્કકણ્ઠો મુહુશ્ચૈવ કર્ણશઙ્ખાશિરો ઽતિરુક્ ।
યો દીર્ઘમુચ્છ્વસિત્યૂર્ધ્વં ન ચ પ્રત્યાહરત્યધઃ

શ્લેષ્માવૃતમુખશ્રોત્રઃ ક્રુદ્ધગન્ધવહાર્દિતઃ ।
ઊર્ધ્વં સમીક્ષતે ભ્રાન્તમક્ષિણી પરિતઃ ક્ષિપન્

મર્મસુ ચ્છિદ્યમાનેષુ પરિદેવી નિરુદ્ધવાક્ ।
એતે સિધ્યેયુરવ્યક્તાઃ વ્યક્તાઃ પ્રાણહરા ધ્રુવમ્