ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.114

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે બૃહદૃ નીતિસારે ત્રયોશોત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 114
સૂત ઉવાચ ।
ન કશ્ચિત્કસ્યચિન્મિત્રં ન કશ્ચિત્કસ્યચિદ્રિપુઃ ।
કારણાદેવ જાયન્તે મિત્રાણિ રિપવસ્તથા

શોકત્રાણં ભયત્રાણં પ્રીતિવિશ્વાસભાજનમ્ ।
કેન રત્નાંમદં સૃષ્ટં મિત્રમિત્યક્ષરદ્વયમ્

સકૃદુચ્ચરિતં યેન હરિરિત્યક્ષરદ્વયમ્ ।
બદ્ધઃ પરિકરસ્તેન મોક્ષાય ગમનં પ્રતિ

ન માતરિ ન દારેષુ ન સોદર્યે ન ચાત્મજે ।
વિશ્વાસસ્તાદૃશઃ પુંસાં યાદૃઙ્મિત્રે સ્વભાવજે

યદિચ્છેચ્છાશ્વતીં પ્રીતિં ત્રીન્દોષાન્પરિવર્જયેત્ ।
દ્યુતમર્થપ્રયોગઞ્ચ પરોક્ષે દારદર્શનમ્

માત્રા સ્વસ્ત્રા દુહિત્રા વા ન વિવિક્તાસનો વસેત્ ।
બલવાનિન્દ્રિયગ્રામો વિદ્વાંસમપિ કર્ષતિ

વિપરીતરતિઃ કામઃ સ્વાયતેષુ ન વિદ્યતે ।
યથોપાયો વધો દણ્ડસ્તથૈવ હ્યનુ વર્તતે

અપિ કલ્પાનિલસ્યૈવ તુરગસ્ય મહોદધેઃ ।
શક્યતે પ્રસરો બોદ્ધું ન હ્યરક્તસ્યે ચતસઃ

ક્ષણો નાસ્તિ રહો નાસ્તિ ન સ્તિ પ્રાર્થયિતા જનઃ ।
તેન શૌનક નારીણાં સતીત્વમુપજાયતે

એક વૈ સેવતે નિત્યમન્યશ્ચેતપિ રોચતે ।
પુરુષાણામલાભેન નારી ચૈવ પતિવ્રતા

જનની યાનિ કુરુતે રહસ્યં મદનાતુરા ।
સુતૈસ્તાનિ ન ચિન્ત્યાનિ શીલવિપ્રતિપત્તિભિઃ

પરાધીના નિદ્રા પરદૃદયકૃત્યાનુસરણં સદા હેલા હાસ્યં નિયતમપિ શોકેન રહિતમ્ ।
પણે ન્યસ્તઃ કાયો વિટજનખુરૈર્દારિતગલો બહૂત્કણ્ઠવૃતિર્જગતિ ગણિક્રાયા બહુમતઃ

અગ્નિરાપઃ સ્ત્રિયો મૂર્ખાઃ સર્પા રાજકુલાનિ ચ ।
નિત્યં પરોપસેવ્યાનિ સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્

કિં ચિત્રં યદિ વેદ (શબ્દ) શાસ્ત્રકુશલો વિપ્રો ભવેત્પણ્ડિતઃ કિં ચિત્રં યદિ દણ્ડનીતિકુશલો રાજા ભવેદ્ધાર્મિકઃ ।
કિં ચિત્રં યદિ રૂપયૌવનવતી સાધ્વી ભવેત્કામિની તચ્ચિત્રં યદિ નિર્ધનો ઽપિ પુરુષઃ પાપં ન કુર્યાત્ક્રચિત્

નાત્મચ્છિદ્રં પરે દદ્યાદ્વિદ્યાચ્છિદ્રં પરસ્ય ચ ।
ગૂહેત્કૂર્મ ઇવાઙ્ગાનિ પરભાવઞ્ચ લક્ષયેત્

પાતાલતલવા સિન્ય ઉચ્ચપ્રાકારસંસ્થિતાઃ ।
યદિ નો ચિકુરોદ્ભેદાલ્લભ્યન્તે કૈઃ સ્ત્રિયો ન હિ

સમધર્મા હિ મર્મજ્ઞસ્તીક્ષ્ણઃ સ્વજનકણ્ટકઃ ।
ન તથા બાધતે શત્રુઃ કૃતવૈરો બહિઃ સ્થિતઃ

સ પણ્ડિતો યો હ્યનુઞ્જયેદ્વૈ મિષ્ટેન બાલં વિનિયેન શિષ્ટમ્ ।
અર્થેન નારીં તપસા હિ દેવાન્સર્વાંશ્ચ લોકાંશ્ચ સુસંગ્રહેણ

છલેન મિત્રં કલુષેણ ધર્મં પરોપતાપેન સમૃદ્ધિભાવનમ્ ।
સુખેન વિદ્યાં પુરુષેણ નારીં વાઞ્છન્તિ વૈ યે ન ચ પણ્ડિતાસ્તે

ફલાર્થો ફલિનં વૃક્ષં યશ્છિન્દ્યાદ્દુર્મતિર્નરઃ ।
નિષ્ફલં તસ્ય વૈ કાર્યાં મહાદોષમવાપ્નુયાત્

સધનો હિ તપસ્વી ચ દૂરતો વૈ કૃતશ્રમઃ ।
મદ્યપ સ્ત્રી સતીત્યેવં વિપ્ર ન શ્રદ્દધામ્યહમ્

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તે મિત્રસ્યાપિ ન વિશ્વસેત્ ।
કદાચિત્કુપિતં મિત્રં સર્વં ગુહ્યં પ્રકાશયેત્

સર્વભૂતેષુ વિશ્વાસઃ સર્વભૂતેષુ સાત્ત્વિકઃ ।
સ્વબાવમાત્મના ગૂહેદેતત્સાધોર્હિ લક્ષણમ્

યસ્મિન્કસ્મિન્કૃતે કાર્યે કર્તારમનુવર્તતે ।
સર્વથા વર્તમાનો ઽપિ ધૈર્યબુદ્ધિન્તુ કારયેત્

વૃદ્ધાઃ સ્ત્રિયો નવં મદ્યં શુષ્કં માંસં ત્રિમૂલકમ્ ।
રાત્રૌ દધિ દિવા સ્વપ્નં વિદ્વાન્ષટ્ પરિવર્જયેત્

વિષં ગોષ્ઠી દરિદ્રસ્ય વૃદ્ધસ્ય તરુણી વિષમ્ ।
વિષં કુશિક્ષિતા વિદ્યા અજીર્ણે ભોજનં વિષમ્

પ્રિયં ગાનમકુણ્ઠસ્ય નીચસ્યોચ્ચાસનં પ્રિયમ્ ।
પ્રિયં દાનં દરિદ્રસ્ય ભૂનશ્ચતરુણી પ્રિયા

અત્યમ્બુપાનં કઠિનાશનઞ્ચ ધાતુક્ષયોવેગવિધારણઞ્ચ ।
દિવાશયો જાગરણઞ્ચ રાત્રૌ ષડ્ભિર્નરાણાં નિવસન્તિ રોગાઃ

બાલાતપશ્ચાપ્યતિમૈથુનઞ્ચ શ્મશાનધૂમઃ કરતાપનઞ્ચ ।
રજસ્વલાવત્ક્રનિરીક્ષણઞ્ચ સુદીર્ઘમાયુર્નનુ કર્ષયેચ્ચ

શુષ્કં માંસં સ્ત્રિયો વૃદ્ધા બાલાર્કસ્તરુણં દધિ ।
પ્રભાતે મૈથુનં નિદ્રા સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્

સદ્યઃ પક્રઘૃતં દ્રાક્ષા બાલા સ્ત્રી ક્ષીરભોજનમ્ ।
ઉષ્ણોદકં તરુચ્છાયા સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્

કૂપાદકં વટચ્છાયા નારીણાઞ્ચ પયોધરઃ ।
શીતકાલે ભવેદુષ્ણમુષ્ણકાલે ચ શીતલમ્

ત્રયો બલકરાઃ સદ્યો બાલાભ્યઙ્ગસુભોજનમ્ ।
ત્રયો બલહરાઃ સદ્યો હ્યધ્વા વે મૈથુનં જ્વરઃ

શુષ્કં માંસં પયો નિત્યં ભાર્યામિત્રૈઃ સહૈવ તુ ।
ન ભાક્તવ્યં નૃપૈઃ સાર્ધં વિયોગં કુરુતે ક્ષણાત્

કુચેલિન દન્તમલોપધારિણં બહ્વાશિનં નિષ્ઠુરવાક્યભાષિણમ્ ।
સૂર્યોદયે હ્યસ્તમયે ઽપિ શાયિનં વિમુઞ્ચતિ શ્રીરપિ ચક્રપાણિનમ્

નિત્યં છેદસ્તૃણાનં ધરણિવિલખનં પાદયોશ્ચાપમાર્ષ્ટિઃ દન્તાનામપ્યશૌચં મલિનવસનતા રૂક્ષતા મૂર્ધજાનામ્ ।
દ્વે સધ્યે ચાપિ નિદ્રા વિવસનશયનં ગ્રાસહાસાતિરેકઃ સ્વાઙ્ગે પીઠે ચ વાદ્યં નિધનમુપનયેત્કેશવસ્યાપિ લક્ષ્મીમ્

શિરઃ સુધૌતં ચરણૌ સુમાર્જિતૌ વરાઙ્ગનાસેવનમલ્પભોજનમ્ ।
અનગ્નશાયિત્વમપર્વમૈથુનં ચિરપ્રનષ્ટાં શ્રિયમાનયન્તિ ષટ્

યસ્ય કસ્ય તુ પુષ્પસ્ય પાણાડરસ્ય વિશેષતઃ ।
શિરસા ધાર્યમાણસ્ય હ્યલક્ષ્મીઃ પ્રતિહન્યતે

દીપસ્ય પશ્ચિમા છાયા છાયા શય્યાસનસ્ય ચ ।
રજકસ્ય તુ યત્તીર્થલક્ષ્મીસ્તત્ર તિષ્ઠતિ

બાલાતપઃ પ્રેતધૂમઃ સ્ત્રી વૃદ્ધા તરુણં દધિ ।
આયુષ્કામો ન સેવેત તથા સંમાર્જનીરજઃ

ગજાશ્વરથધાન્યાનાં ગવાઞ્ચૈવ રજઃ શુભમ્ ।
અશુભં ચ વિજાનીયાત્ખરોષ્ટ્રજાવિકેષુ ચ

ગવાં રજો ધાન્યરજઃ પુત્રસ્યાઙ્ગભવં રજઃ ।
એતદ્રજો મહાશસ્તં મહાપાતકનાશનમ્

અજારજઃ ખરરજો યત્તુ સંમાર્જનીરજઃ ।
એતદ્રજો મહાપાપં મહાકિલ્બિષકારકમ્

શૂર્પવાતો નખાગ્રામ્બુ સ્નાનવસ્ત્રમૃજોદકમ્ ।
કેશામ્બુ માર્જનીરેણુર્હન્તિ પુણ્યં પુરા કૃતમ્

વિપ્રયોર્વિપ્રવહ્ન્યોશ્ચ દમ્પત્યોઃ સ્વામિનોસ્તથા ।
અન્તરેણ ન ગન્તવ્યં હયસ્ય વૃષભસ્ય ચ

સ્ત્રીષુ રાજાગ્નિસર્પેષુ સ્વાધ્યાયે શત્રુસેવને ।
ભોગાસ્વાદેષુ વિશ્વાસં કઃ પ્રાજ્ઞઃ કર્તુમર્હતિ

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તં વિશ્વસ્તં વિશ્વસ્તં નાતિવિશ્વસેત્ ।
વિશ્વાસાદ્ભયમુત્પન્નં મૂલાદપિ નિકૃન્તતિ

વૈરિણા સહ સન્ધાય વિશ્વસ્તો યદિ તિષ્ઠતિ ।
સ વૃક્ષાગ્રે પ્રસુપ્તો હિ પતિતઃ પ્રતિબુધ્યતે

નાત્યન્તં મૃદુના ભાવ્યં નાત્યન્તં કૂરકર્મણા ।
મૃદુનૈવ મૃદું હન્તિ દારુણેનૈવ દારુણમ્

નાત્યન્તં સરલૈર્ભાવ્યં નાત્યન્તં મૃદુના તથા ।
સરલાસ્તત્ર છિદ્યન્તે કુબ્જાસ્તિષ્ઠન્તિ પાદપાઃ

નમન્તિ ફલિનો વૃક્ષા નમન્તિ ગુણિનો જનાઃ ।
શુષ્કવૃક્ષાશ્ચ મૂર્ખાશ્ચ ભિદ્યન્તે ન નમન્તિ ચ

અપ્રાર્થિતાનિ દુઃ ખાનિ યથૈવાયાન્તિ યાન્તિ ચ ।
માર્જાર ઇવ લુમ્પેત તથા પ્રાર્થયિતાર નરઃ

પૂર્વં પશ્ચાચ્ચરન્ત્યાર્યે સદૈવ બહુસમ્પદઃ ।
વિપરીતમનાર્યે ચ યથેચ્છસિ તથા ચર

ષટ્કર્ણો ભિદ્યતે મન્ત્રશ્ચતુઃ કર્ણશ્ચધાર્યતે ।
દ્વિકર્ણસ્ય તુ મન્ત્રસ્ય બ્રહ્માપ્યન્ત ન બુધ્યતે

તયા ગવા કિં ક્રિયતે યા ન દોગ્ધ્રી ન ગર્ભિણી ।
કોર્ઽથ પુત્રેણ જાતેન યો ન વિદ્વાન્ન ધાર્મિકઃ

એકેનાપિ સુપુત્રેણ વિદ્યાયુક્તેન ધીમતા ।
કુલં પુરુષસિંહેન ચન્દ્રેણ ગગનં યથા

એકેનાપિ સુવૃક્ષેણ પુષ્પિતેન સુગન્ધિના ।
વનં સુવાસિતં સર્વં સુપુત્રેણ કુલં યથા

એકો હિ ગુણવાન્પુત્રો નિર્ગુણેન શતેન કિમ્ ।
ચન્દ્રો હન્તિ તમાંસ્યેકો ન ચ જ્યોતિઃ સહસ્રકમ્

લાલયેત્પઞ્ચ વર્ષાણિ દશ વર્ષાણિ તાડયેત્ ।
પ્રાપ્તે તુ ષોડશે વર્ષે પુત્રં મિત્રવદાચરેત્

જાયમાનો હરેદ્દારાન્ વર્ધમાનો હરેદ્ધનમ્ ।
મ્રિયમાણો હરેત્પ્રાણાન્નાસ્તિ પુત્રસમો રિપુઃ

કેચિન્મૃગમુખા વ્યાઘ્રાઃ કેચિદ્વ્યાઘ્રમુખા મૃગાઃ ।
તત્સ્વરૂપપહિજ્ઞાને હ્યવિશ્વાસઃ પદેપદે

એકઃ ક્ષમાવતાં દોષો દ્વિતીયો નોપપદ્યતે ।
યદેનં ક્ષમયા યુક્તમશક્તં મન્યતે જનઃ

એતદેવાનુમન્યેત ભોગા હિ ક્ષણભઙ્ગિનઃ ।
સ્નિગ્ધેષુ ચ વિદગ્ધસ્ય મતયો વૈ હ્યનાકુલાઃ

જ્યેષ્ઠઃ પિતૃસમો ભ્રાતા મૃતે પિતરિ શૌનક ।
સર્વેષાં સ પિતા હિ સ્યાત્સર્વેષામનુપાલકઃ

કનિષ્ઠેષુ ચ સર્વેષુ સમત્વેનાનુવર્તતે ।
સમાપભોગજીવેષુ યથૈવં તનયેષુ ચ

બહૂનામલ્પસારાણાં સમવાયો હિ દારુણઃ ।
તૃણૈરાવેષ્ટિતા રજ્જુસ્તયા નાગો ઽપિ બધ્યતે

અપહૃત્ય પરસ્વં હિ યસ્તુ દાનં પ્રયચ્છતિ ।
સ દાતા નરકં યાતિ યસ્યાર્થાસ્તસ્ય તત્ફલમ્

દેવદ્રવ્યવિનાશેન બ્રહ્મસ્વહરણેન ચ ।
કુલાન્યકુલતાં યાન્તિ બ્રાહ્મણાતિક્રમેણ ચ

બ્રહ્મઘ્ને ચ સુરાપે ચ ચોરે ભગ્નવ્રતે તથા ।
નિષ્કૃતિર્વિહિતા સદ્ભિઃ કૃતઘ્ને નાસ્તિ નિષ્કૃતિઃ

નાશ્રન્તિ પિતરો દેવાઃ ક્ષુદ્રસ્ય વૃષલીપતેઃ ।
ભાર્યાજિતસ્ય નાશ્રન્તિ યસ્યાશ્ચોપપતિર્ગૃહે

અકૃજજ્ઞમનાર્યઞ્ચ દીર્ધરોષમનાર્જવમ્ ।
ચતુરો વિદ્ધિ ચાણ્ડાલાઞ્જાત્યા જાયેત પઞ્ચમઃ

નોપેક્ષિતવ્યો દુર્બદ્ધિ શત્રુરલ્પો ઽપ્યવજ્ઞયા ।
વહ્નિરલ્પો ઽપ્યસંહાર્યઃ કુરુતે ભસ્મસાજ્જગત્

નવે વયસિ યઃ શાન્તઃ સ શાન્ત ઇતિ મે મતિઃ ।
ધાતુષુ ક્ષીયમાણેષુ શમઃ કસ્ય ન જાયતે

પન્થાન ઇવ વિપ્રેન્દ્ર સર્વસાધારણાઃ શ્રિયઃ ।
મદીયા ઇતિ મત્વા વૈ ન હિ હર્ષયુતો ભવેત્

ચિત્તાયત્તં ધાતુવશ્યં શરીરં ચિત્તે નષ્ટે ધાતવો યાન્તિ નાશમ્ ।
તસ્માચ્ચિત્તં સર્વદા રક્ષણીયં સ્વસ્થે ચિત્તે ધાતવઃ સમ્ભવન્તિ