ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.110

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે બૃહદૃ નીતિસારે નવોત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 110
સૂત ઉવાચ ।
યોધ્રુવાણિ પરિત્યજ્ય હ્યધુવાણિ નિષેવતે ।
ધ્રુવાણિ તસ્ય નશ્યન્તિ હ્યધ્રુવં નષ્ટમેવ ચ

વાગ્યન્ત્રહીનસ્ય નરસ્ય વિદ્યા શસ્ત્રં યથા કાપુરુષસ્ય હસ્તે ।
ન તુષ્ટિમુત્પાદયતે શરીરે હ્યન્ધસ્ય દારા ઇવ દર્શનીયાઃ

ભોજ્યે ભોજનશક્તિશ્ચ રતિશક્તિર્વરસ્ત્રિયઃ ।
વિભવે દાનશક્તિશ્ચ નાલ્પસ્ય તપસઃ ફલમ્

અગ્નિહોત્રફલા વેદાઃ શીલવૃત્તિફલં શુભમ્ ।
રતિપુત્રફલા દારા દત્તભુક્તફલં ધનમ્

વરયેત્કુલજાં પ્રાજ્ઞો વિરૂપામપિ કન્યકામ્ ।
સુરૂપાં સુનિતમ્બાઞ્ચ નાકુલીનાં કદાચન

અર્થેનાપિ હિ કિં તેન યસ્યાનર્થે તુ સંગતિઃ ।
કો હિ નામ શિખાજાતં પન્નગસ્ય મણિં હરેત્

હવિર્દુષ્ટકુલદ્વાહ્યં બાલાદપિ સુભાષિતમ્ ।
અમેધ્યાત્કાઞ્ચનં ગ્રાહ્યં સ્ત્રીરત્નં દુષ્કુલાદપિ

વિષાદપ્યમૃતં ગ્રાહ્યમમેધ્યાદપિ કાઞ્ચનમ્ ।
નીચાદપ્યુત્તમાં વિદ્યાં સ્ત્રીરત્નં દુષ્કુલાદપિ

ન રાજ્ઞા સહ મિત્રત્વં ન સર્પો નિર્વિષઃ ક્રચિત્ ।
ન કુલં નિર્મલં તત્ર સ્ત્રીજનો યત્ર જાયતે

કુલે નિયોજયેદ્ભક્તં પુત્રં વિદ્યાસુ યોજયેત્ ।
વ્યસને યોજયેચ્છત્રુમિષ્ટં ધર્મે નિયોજ્યેત્

સ્થાનેષ્વેવ પ્રયોક્તાવ્યા ભૃત્યાશ્ચાભરણાનિ ચ ।
ન હિ ચૂડામણિઃ પાદે શોભતે વૈ કદાચન

ચૂડામણિઃ સમુદ્રો ઽગ્નિર્ઘણ્ટા ચાખણ્ડમમ્બરમ્ ।
અથવા પૃથિવીપાલો મૂર્ધ્નિ પાદે પ્રમાદતઃ

કુસુમસ્તબકસ્યેવ દ્વે ગતી તુ મનસ્વિનઃ ।
મૂર્ધ્નિ વા સર્વલોકાનાં શીર્ષતઃ પતિતો વને

કનકભૂષણસંગ્રહણોચિતો યદિ મણિસ્ત્રપુણિ પ્રતિબધ્યતે ।
ન ચ વિરૌતિ ન ચાપિ સ શોભતે ભવતિ યોજયિતુર્વચનીયતા

વાજિવારણલૌહાનાં કાષ્ઠપાષાણવાસસામ્ ।
નારીપુરુષતોયાનામન્તરં મહદન્તરમ્

કદર્થિતસ્યાપિ હિ ધૈર્યવૃત્તેર્ન શક્યતે સર્વગુણપ્રમાથઃ ।
અધઃ ખલેનાપિ કૃતસ્ય વહ્નેર્નાધઃ શિખા યાતિ કદાચિદેવ

ન સદશ્વઃ કશાઘાતં સિંહો ન ગજગર્જિતમ્ ।
વીરો વા પરનિર્દિષ્ટં ન સહેદ્ભીમનિઃ સ્વનમ્

યદિ વિભવવિહીનઃ પ્રચ્યુતો વાશુ દૈવાન્ન તુ ખલજનસેવાં કાઙ્ક્ષયેન્નૈવ નીચામ્ ।
ન તૃણમદનકાર્યે સુક્ષુધાર્તો ઽત્તિ સિંહઃ પિબતિ રુધિરમુષ્ણં પ્રાયશઃ કુઞ્ચરાણામ્

સકૃદ્દુષ્ટઞ્ચ યો મિત્રં પુનઃ સન્ધાતુમિચ્છતિ ।
સ મૃત્યુમેવ ગૃહ્ણીયાદ્ગર્ભમશ્વતરી યથા

શત્રોરપત્યાનિ પ્રિયંવદાનિ નોપેક્ષિતવ્યાનિ બુધૈર્મનુષ્યૈઃ ।
તાન્યેવ કાલેષુ વિપત્કરાણિ વિષસ્ય પાત્રાણ્યપિ દારુણાનિ

ઉપકારગૃહીતેન શત્રુણા શત્રુમુદ્ધરેત્ ।
પાદલગ્નં કરસ્થેન કણ્ટકેનૈવ કણ્ટકમ્

અપકારપરાન્નિત્યં ચિન્ત યેન્ન કદાચન ।
સ્વયમેવ પતિષ્યન્તિ કૂલજાતા ઇવ દ્રુમાઃ

અનર્થા હ્યર્થરૂષાશ્ચ અર્થાશ્ચાનર્થરૂપિણઃ ।
ભવન્તિ તે વિનાશાય દૈવાયત્તસ્ય વૈ સદા

કાર્યકાલોચિતાપાપા મતિઃ સઞ્જાયતે હિ વૈ ।
સાનુકૂલે તુ દૈવે શં પુંસઃ સર્વત્ર જાયતે

ધનપ્રયોગકાર્યેષુઃ તથા વિદ્યા ગમેષુ ચ ।
આહારે વ્યવહારે ચ ત્યક્તલજ્જઃ સદા ભવેત્

ધનિનઃ શ્રોત્રિયો રાજા નદી વૈદ્યસ્તુ પઞ્ચમઃ ।
પઞ્ચ યત્ર ન વિદ્યન્તે ન કુર્યાત્તત્રત્ર સંસ્થિતિમ્

લોકયાત્રા ભયં લજ્જા દાક્ષિણ્યં દાનશીલતા ।
પઞ્ચ યત્ર ન વિદ્યન્તે ન તત્ર દિવસં વસેત્

કાલવિચ્છોત્રિયો રાજા નદી સાધુશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
એતે યત્ર ન વિદ્યન્તે તત્ર વાસં ન કારયેત્

નૈકત્ર પરિનિષ્ઠાસ્તિ જ્ઞાનસ્ય કિલ શૌનક ।
સર્વઃ સર્વં ન જાનાતિ સર્વજ્ઞો નાસ્તિ કુત્રચિત્

ન સર્વવિત્કશ્ચિદિહાસ્તિ લોકે નાત્યન્તમૂર્ખો ભુવિ ચાપિ કશ્ચિત્ ।
જ્ઞાનેન નીચોત્તમમધ્યમેન યો ઽયં વિજાનાતિ સ તેન વિદ્વાન્