ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.109

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે બૃહસ્પતિપ્રોક્તનીતિસારનિરૂપણં નામાષ્ટોત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 109
સૂત ઉવાચ ।
આપદર્થે ધનં રક્ષેદ્દારાન્રક્ષેદ્ધનૈરપિ ।
આત્માનં સતતં રક્ષેદ્દારૈરપિ ધનૈરપિ

ત્યજેદકં કુલસ્યાર્થે ગ્રામસ્યાર્થે કુલં ત્યજેત્ ।
ગ્રામં જનપદસ્યાર્થે આત્માર્થે પૃથિવીં ત્યજેત્

વરં હિ નરકે વાસો ન તુ દુશ્ચરિતે ગૃહે ।
નરકાત્ક્ષીયતે પાપ કુગૃહાન્ન નિવર્તતે

ચલત્યેકેન પાદેન તિષ્ઠત્યેકેન બુદ્ધિમાન્ ।
ન પરીક્ષ્ય પરં સ્થાનં પૂર્વમાયતનં ત્યજેત્

ત્યજેદ્દેશમસદ્વૃત્તં વાસં સોપદ્રવં ત્યજેત્ ।
ત્યજેત્કૃપણરાજાનં મિત્રં માયામયં ત્યજેત્

અર્થેન કિં કૃપણહસ્તગતેન કેન જ્ઞાનેન કિં બહુશઠાગ્રહસંકુલેન ।
રૂપેણ કિં ગુણપરાક્રમવર્જિતેન મિત્રેણ કિં વ્યસનકાલપરાઙ્મુખેન

અદૃષ્ટપૂર્વા બહવઃ સહાયાઃ સર્વે પદસ્થસ્ય ભવન્તિ મિત્રાઃ ।
અર્થૈર્વિહીનસ્ય પદચ્યુતસ્ય ભવત્યકાલે સ્વજનો ઽપિ શત્રુઃ

આપત્સુ મિત્રં જાની યાદ્રણે શૂરં રહઃ શુચિમ્ ।
માર્યા ચ વિભવે ક્ષીણે દુર્ભિક્ષે ચ પ્રિયાતિથિમ્

વૃક્ષં ક્ષીણફલં ત્યજન્તિ વિહગાઃ શુષ્કં સરઃ સારસાનિર્દ્રવ્યં પુરુષં ત્યજન્તિ ગણિકા ભ્રષ્ટં નૃપં મન્ત્રિણઃ ।
પુષ્પં પર્યુષિતં ત્યજન્તિ મધુપાઃ દર્ગ્ધ વનાન્તં મૃગાઃ સર્વઃ કાર્યવશાજ્જનો હિ રમતે કસ્યાસ્તિ કો વલ્લભઃ

લુબ્ધમર્થપ્રદાનેન શ્લાધ્યમઞ્જલિકર્મણા ।
મૂર્ખં છન્દાનુવૃત્ત્યા ચ યાથાતથ્યેન પણ્ડિતમ્

સદ્ભાવેન હિ તુષ્યન્તિ દેવાઃ સત્પુરુષા દ્વિજાઃ ।
ઇતરેઃ ખાદ્યપાનેન માનદાનેન પણ્ડિતાઃ

ઉત્તમં પ્રણિપાતેન શઠં ભેદેન યોજયેત્ ।
નીચં સ્વલ્પપ્રદાનેન સમં તુલ્યપરાક્રમૈઃ

યસ્યયસ્ય હિ યો ભાવસ્તસ્યતસ્ય હિતં વદન્ ।
અનુપ્રવિશ્ય મેધાવી ક્ષિપ્રમાત્મવશં નયેત્

નદીનાં ચ નખીનાં ચ શૃઙ્ગિણાં શસ્ત્રપાણિનામ્ ।
વિશ્વાસો નૈવ ગન્તવ્યઃ સ્ત્રિષુ રાજકુલેષુ ચ

અર્થનાશં મનસ્તાપં ગૃહે દુશ્ચરિતાનિ ચ ।
વઞ્ચનં ચાપ માનં ચ મતિમાન્ન પ્રિકાશયેત્

હીનદુર્જનસંસર્ગ અત્યન્તવિરહાદરઃ ।
સ્નેહો ઽન્યગેહવાસશ્ચ નારીસચ્છીલનાશનમ્

કસ્ય દોષઃ કુલે નાસ્તિ વ્યાધિના કો પીડિતઃ ।
કેન ન વ્યસનં પ્રાપ્તં શ્રિયઃ કસ્ય નિરન્તરાઃ

કોર્ઽથં પ્રાપ્ય ન ગર્વિતો ભુવિ નરઃ કસ્યાપદોનાગતાઃ સ્ત્રીભિઃ કસ્ય ન ખણ્ડિતં ભુવિ મનઃ કો નામ રાજ્ઞાં પ્રિયઃ ।
કઃ કાલસ્ય ન ગોચરાન્તરગતઃ કોર્ઽથો ગતો ગૌરવં કો વા દુર્જનવાગુરાનિપતિતઃ ક્ષેમેણ યાતઃ પુમાન્

સુહૃત્સ્વજનબન્ધુર્ન બુદ્ધિર્યસ્ય ન ચાત્મનિ ।
યસ્મિન્કર્મણિ સિદ્ધે ઽપિ ન દૃશ્યેત ફલોદયઃ ।
વિપત્તૌ ચ મહદ્દુઃખં તદ્વુધઃ કથમાચરેત્

યસ્મિન્દેશે ન સંમાનં ન પ્રીતિર્ન ચ બાન્ધવાઃ ।
ન ચ વિદ્યાગમઃ કશ્ચિત્તં દેશં પરિવર્જયેત્

ધનસ્ય યસ્ય રાજતો ભયં ન ચાસ્તિ ચૌરતઃ ।
મૃતં ચ યન્ન મુચ્યતે સમર્જયસ્વ તદ્ધનમ્

યદર્જિતં પ્રાણહરૈઃ પરિશ્રમૈર્મૃતસ્ય તં વૈ વિભજન્તિરિક્થિનઃ ।
કૃતં ચ યદ્દુષ્કૃતમર્થલિપ્સયા તદેવ દોષોપહતસ્ય યૌતુકમ્

સઞ્ચિતં નિહિતં દ્રવ્યં પરામૃશ્યં મુહુર્મુહુઃ ।
આખોરિવ કદર્યસ્ય ધનં દુઃ ખાય કેવલમ્

નગ્ના વ્યસનિનો રૂક્ષાઃ કપાલાઙ્કિતપાણયઃ ।
દર્શયન્તીહ લોકસ્ય અદાતુઃ ફલમીદૃશમ્

શિક્ષયન્તિ ચ યાચન્તે દેહીતિ કૃપણા જનાઃ ।
અવસ્થેયમદાનસ્ય મા ભૂદેવં ભવાનપિ

સઞ્ચિતં ક્રતુશતૈર્ન યુજ્યતે યાચિતં ગુણવતે ન દીયતે ।
તત્કદર્યપરિરક્ષિતં ધનં ચોરપાર્થિવગૃહે પ્રયુજ્યતે

ન દેવેભ્યો ન વિપ્રોભ્યો બન્ધુભ્યો નૈવ ચાત્મને ।
કદર્યસ્ય ધનં યાતિ ત્વગ્નિતસ્કરરાજસુ

અતિક્લેશેન યે ઽપ્યર્થા ધર્મસ્યાતિક્રમેણ ચ ।
અરેર્વા પ્રણિપાતેન મા ભૂતસ્તે કદાચન

વિદ્યાઘાતો હ્યનભ્યાસઃ સ્ત્રીણાં ઘાતઃ કુચૈલતા ।
વ્યાધીનાં ભોજનં જીર્ણં શત્રોર્ઘાતઃ પ્રપઞ્ચતા

તસ્કરસ્ય વધો દણ્ડઃ કુમિત્રસ્યાલ્પભાષણમ્ ।
પૃથક્ શય્યા તુ નારીણાં બ્રાહ્મણસ્યાનિમન્ત્રણમ્

દુર્જનાઃ શિલ્પિનો દાસા દુષ્ટાશ્ચ પટહાઃ સ્ત્રિયઃ ।
તાડિતા માર્દવં યાન્તિ ન તે સત્કારભાજનમ્

જાનીયાત્પ્રેષણે ભૃત્યાન્બાન્ધવાન્વ્યસનાગમે ।
મિત્રમાપદિ કાલે ચ ભાર્યાઞ્ચ વિભવક્ષયે

સ્ત્રીણાં દ્વિગુણ આહારઃ પ્રજ્ઞા ચૈવ ચતુર્ગુણા ।
ષડ્ગુણો વ્યવસાયશ્ચ કામશ્ચાષ્ટગુણઃ સ્મૃતઃ

ન સ્વપ્નેન જયેન્નિદ્રાં ન કામેન સ્ત્રિયં જયેત્ ।
ન ચેન્ધનૈર્જયેદ્વહ્નિં ન મદ્યેન તૃષાં જયેત્

સમાંસૈર્ભોજનૈઃ સ્નિગ્ધૈર્મદ્યૈર્ગન્ધવિલેપનૈઃ ।
વસ્ત્રૈર્મનોરમૈર્માલ્યૈઃ કામઃ સ્ત્રીષુ વિજૃમ્ભતે

બ્રહ્મચર્યે ઽપિ વક્તવ્યં પ્રાપ્તં મન્મથચેષ્ટિતમ્ ।
હૃદ્યં હિ પુરુષં દૃષ્ટ્વા યોનિઃ પ્રક્લિદ્યતે સ્ત્રિયાઃ

સુવેષં પુરુષં દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરં યદિ વા સુતમ્ ।
યોનિઃ ક્લિદ્યતિ નારીણાં સત્યંસત્યં હિ શૌનક !

નદ્યશ્ચ નાર્યશ્ચ સમસ્વભાવાઃ સ્વતન્ત્રભાવે ગમનાદિકેચ ।
તોયૈશ્ચ દોષૈશ્ચ નિપાતયન્તિ નદ્યો હિ કૂલાનિ કુલા નિ નાર્યઃ

નદી પાતયતે કૂલં નારી પાતયતે કુલમ્ ।
નારીણાઞ્ચ નદીનાં ચ સ્વચ્છન્દા લલિતા ગતિઃ

નાગ્નિસ્તૃપ્યતિ કાષ્ઠાનાં નાપગાનાં મહોદધિઃ ।
નાન્તકઃ સર્વભૂતાનાં ન પુંસાં વામલોચનાઃ

ન તૃપ્તિરસ્તિ શિષ્ટાનામિષ્ટાનાં પ્રિયવાદિનામ્ ।
સુખાનાઞ્ચ સુતાનાઞ્ચ જીવિતસ્ય વરસ્ય ચ

રાજા ન તપ્તો ધનસંચયેન ન સાગરસ્તૃપ્તિમગાજ્જલેન ।
ન પણ્ડિતસ્તૃપ્યતિ ભાષિતેન તૃપ્તં ન ચક્ષુર્નૃપદર્શનેન

સ્વકર્મ ધર્માર્જિતજીવિતાનાં શાસ્ત્રેષુ દારેષુ સદા રતાનામ્ ।
જિતેન્દ્રિયાણામતિથિપ્રિયાણાં ગૃહે ઽપિ મોક્ષઃ પુરુષોત્તમાનામ્

મનો ઽનુકૂલાઃ પ્રમદારૂપવત્યઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ ।
વસઃ પ્રાસાદપૃષ્ઠેષુ સ્વર્ગઃ સ્યાચ્છુભકર્મણઃ

ન દાનેન ન માનેન નાર્જવેન ન સવયા ।
ન શસ્ત્રેણ ન શાસ્ત્રેણ સર્વથા વિષમા સ્ત્રિયઃ

શનૈર્વિદ્યા શનૈર્થાઃ શનૈઃ પર્વતમારુહેત્ ।
શનૈઃ કામં ચ ધર્મં ચ પઞ્ચૈતાનિ શનૈઃ શનૈઃ

શાશ્વતં દેવપૂજાદિ વિપ્રદાનં ચ શાશ્વતમ્ ।
શાશ્વતં સગુણા વિદ્યા સુહૃન્મિત્રં ચ શાશ્વતમ્

યે બાલભાવાન્ન પઠન્તિ વિદ્યાં યે યૌવનસ્થા હ્યધનાત્મદારાઃ ।
તે શોચનીયા ઇહ જીવલોકે મનુષ્યરૂપેણ મૃગાશ્ચરન્તિ

પઠને ભોજને ચિત્તં ન કુર્યાચ્છાસ્ત્રસેવકઃ ।
સુદૂરમપિ વિદ્યાર્થો વ્રજેદ્ગરુડવેગવાન્

યે બાલભાવે ન પઠન્તિ વિદ્યાં કામાતુરા યૌવનનષ્ટવિત્તાઃ ।
તે વૃદ્ધબાવે પરિભૂયમાનાઃ સંદહ્યમાનાઃ શિશિરે યથાબ્જમ્

તર્કે ઽપ્રતિષ્ઠા શ્રુતયો વિભિન્નાઃ નાસાવૃષિર્યસ્ય મતં ન ભિન્નમ્ ।
ધર્મસ્ય તત્ત્વં નિહિતં ગુહાયાં મહાજનો યેન ગતઃ સ પન્થાઃ

આકારૈરિઙ્ગિતૈર્ગત્યા ચેષ્ટયા ભાષિતેન ચ ।
નેત્રવક્રવિકારાભ્યાં લક્ષ્યતે ઽન્તર્ગતં મનઃ

અનુક્તમપ્યૂહતિ પણ્ડિતો જનઃ પરેઙ્ગિતજ્ઞાનફલા હિ બુદ્ધયઃ ।
ઉદીરિતોર્થઃ પશુનાપિ ગૃહ્યતે હયાશ્ચ નાગાશ્ચ વહન્તિ દર્શિતમ્

અર્થાદ્ભ્રષ્ટસ્તીર્થયાત્રાં તુ ગચ્છેત્સત્યાદ્ભ્રષ્ટો રૌરવં વૈ વ્રજેચ્ચ ।
યોગાદ્ભ્રષ્ટઃ સત્યઘૃતિઞ્ચ ગચ્છેદ્રાજ્યાદ્ભ્રષ્ટો મૃગયાયાં વ્રજેચ્ચ