ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 8.8

બલભદ્રખણ્ડઃ - અષ્ટમોઽધ્યાયઃ
દ્વારકાલીલાવર્ણનમ્ -
પ્રાડ્‌વિપાક ઉવાચ
અથ યુવરાજ ધાર્તરાષ્ટ્ર તયોર્દ્વારકાલીલા સંક્ષેપેણ શૃણુતાત્ ॥
તતઃ કંસસ્ય પારોક્ષ્યં સૌહૃદં કુર્વતં સમાગતં જરાસંધં જિત્વા
દ્વારકાખ્યં સમુદ્રે દુર્ગં નિર્માય તત્રૈકરાત્રેણ જ્ઞાતીન્સમાધાય
મુચકુંદદૃશા કાલં ઘાતયિત્વા પુનશ્ચ રામકૃષ્ણૌ
પ્રવર્ષણાદ્રિમેત્ય તસ્માદ્‍દ્વારકાયાં જગ્મતુઃ

અથ બ્રહ્મલોકાત્સમાગતો રૈવતઃ સુતાં રત્‍નયુતાં વિધિવદ્‌બલશાલિને
બલભદ્રાય દત્વા તપઃ કર્તું બદર્યાખ્યં વનં ગતવાન્

અથ શ્રીકૃષ્ણઃ શત્રૂણાં પશ્યતાં કુંડિનપુરાદ્‌રુક્મિણીં
જહાર તથા જાંબવતીં સત્યભામાં કાલિંદીં મિત્રવિંદાં
નાગ્નિજિતીં ભદ્રાં લક્ષ્મણાં ચ ભૌમં હત્વા
ષોડશસહસ્રં શતં ચ રાજકન્યા ઉવાહ

રાજન્ ભીષ્મકકન્યાયાં રુક્મિણ્યાં શ્રીકૃષ્ણસ્ય
પુત્રઃ પ્રથમં કામદેવાવતારઃ પિતૃસમસુંદર આસીત્ ॥
તસ્માદનિરુદ્ધઃ સુરજ્યેષ્ઠાવતારોઽભૂત્

અથૈકદોગ્રસેનરાજસૂયાધ્વરે નાગવલ્લીં ગૃહીત્વા
દિગ્વિજયાર્થી નિર્ગતઃ પ્રદ્યુમ્નો યાદવૈર્ભ્રાતૃભિઃ સહ
જંબૂદ્વીપે નવખણ્ડવિજયં કુર્વન્ કામદુઘનદસમીપે
વસંતમાલતીપુરાધિશેન પતંગેન ગંધર્વરાજેન યુયુધે

તત્ર ગદાયુદ્ધે ગદામાદાય ગદો બલદેવાનુજો ગદાધરં
સ્વગદયા પતઙ્ગ તતાડ ॥ સોઽપિ તં હૃદિ ચૌજસા
જઘાનેત્થં તયોર્ગદાયુદ્ધં ઘટિકાદ્વયં બભૂવ॥ તતઃ
પતંગગદાપ્રહારેણ ગદો યુદ્ધે ક્ષણં મૂર્ચ્છાં જગામ

તદા હાહાકારે જાતે કોટિમાર્તંડસન્નિભો બલભદ્ર
આવિર્ભૂત્વા ગંધર્વાણાં સર્વં બલં હલાગ્રેણ સમાકૃષ્ય
તદુપરિ ક્લિષ્ટમુશલતાડનં ચકાર ॥ તેન યુગપત્સર્વં
સૈન્યં સભટદ્વિપરથં ચૂર્ણીબભૂવ

અથ પતંગોઽપિ વિરથો ભયભીતસ્તસ્માત્પુરીં ગત્વા
પુનર્યોદ્ધું યાદવૈઃ સેનાવ્યૂહં ચકાર ॥ તચ્છ્રુત્વા ક્રુદ્ધો
બલભદ્રો ગંધર્વાણાં મહાપુરીં શતયોજનવિસ્તીર્ણાં
વસંતમાલતીનામ્નીં સર્વાં હલેન સંવિદાર્ય સહસા
કામદુઘે નદે સંકર્ષણો વિચકર્ષ

અથ હ વાવ પતિતૈર્ગૃહૈર્હાહાકારે જાતે તિર્યક્પોતમિવાઘૂર્ણાં
સમસ્તાં નગરીં વીક્ષ્ય ગંધર્વૈગંધવેશઃ પતંગઃ કૃતાંજલિર્ધર્ષિતો
વિશ્વકર્મકૃતાનાં વિમાનાનાં દ્વિલક્ષં ગજાનાં ચતુર્લક્ષં
ચાશ્વશતાર્બુદં ચ દિવ્યાનાં રત્‍નાનાં ભારં દશશતાર્બુદં ચ બલિં
નીત્વા બલશાલિને બલાય દત્ત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણનામ

અથ તથા સાંબમોક્ષાર્થં બલભદ્ર ઇહાગતો ભવતાં પશ્યતાં
પુરમિદં હલાગ્રેણ સંવિદાર્ય શ્રીગંગાં સાક્ષાત્સંકર્ષણો વિચકર્ષ ॥
તથૈવ નાગકન્યાભિર્ગોપીભિર્નિર્મિતે રાસમંડલે કાલિન્દિં હલાગ્રેણ વિચકર્ષ

અથૈકદા દ્વિવિદો નામ વાનરઃ સુગ્રીવસચિવો ભૌમસખો નારદેન પ્રેરિતો
હરિં યોદ્ધુકામોઽવતરદ્રૈવતકાચલમેત્ય બલેન ઘટિકાચતુષ્ટયં યુયુધે ॥
દ્રુમદણ્ડશિલામુષ્ટિભિર્વિનિઘ્નન્તં તં બલભદ્રો મુસલેન મૂર્ધ્નિ નિજઘાન ॥
પુનર્ન મૃતં મુષ્ટિના ઘાતયિત્વા પલાયંતં ભુજદંડાભ્યાં ગૃહીત્વા
રૈવતકાચલપૃષ્ઠે પાતયિત્વાચ્યુતાગ્રજો દૃઢેન મુષ્ટિના હૃદિ તં તતાડ ॥
તત્પતનેન સટંકઃ શૈલેંદ્રઃ કમંડલુરિવ ચકંપે

અથ હ વાવ રાજન્નદ્ય ભવતાં પાંડવૈઃ સહ યુદ્ધોદ્યમં શ્રુત્વા
તીર્થાભિષેકવ્યાજેન બ્રાહ્મણૈર્નાગરૈઃ સહિતઃ પુરાદ્વિનિર્ગતો
દ્વારકાં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સિદ્ધાશ્રમપ્રભાસયોઃ સ્નાત્વા પશ્ચિમાયાં
દિશિ સરસ્વતીપ્રતિસ્રોતઃ સૈંધવારણ્યજંબૂમાર્ગોત્પલાવર્તા-
ર્બુદહેમવંતસિંધૂનુપસ્પૃશ્ય પૃથગ્‌બિંદુસરસ્ત્રિતકૂપસુદર્શનાત્રિતૌશનસાગ્નેય-
વાયવસૌદાસગુહતીર્થશ્રાદ્ધદેવાદીનિ તીર્થાનિ સ્નાત્વોત્તરસ્યાં દિશિ
કૈલાસકરવીરમહાયોગગણેશકૌબેરપ્રાગ્જ્યોતિષરંગવલ્લી-
સીતારામક્ષેત્રચૈત્રદેશવસંતતિલકાદશાર્ણભદ્રાકૂર્મતીર્થપુષ્પમાલા-
ચિત્રવનચંદ્રકાંતાનૈઃશ્રેયસમનુપર્વતચક્ષુઃકામશાલિનીકામવનવેદક્ષેત્ર-
સીતાપૃથુતીર્થ-તપોભૂમિલીલાવતીવેદનગરગાંધર્વશક્રભીમરથી-
શ્રીજાહ્નવીકાલિંદીહરિદ્વારકુરુક્ષેત્રમથુરાપુષ્કરેષુ સ્નાત્વા
પુનસ્તસ્માચ્છાંભલં સૌકરં પ્રાપ્ય ચાન્યાનિ કુર્વન્
તીર્થાનિ સાક્ષાત્સંકર્ષણો નૈમિષારણ્યં જગામ

તં સમાગતં વીક્ષ્ય શૌનકાદયો મુનયઃ સમુત્થાય વવંદિરે ચાર્ચયન્

તત્ર વેદવ્યાસશિષ્યં રોમહર્ષણમપ્રત્યુત્થાયિનં વીક્ષ્ય કરસ્થેન
કુશાગ્રેણ તં જઘાનેતિ તદા હાહેતિવાદિનો મુનીન્ વીક્ષ્ય લોકપાવનોઽપિ
લોકસંગ્રહાર્થ દ્વાદશ માસાન્ તીર્થસ્નાનેન વિશુદ્ધયે મનો દધે

તત્રેલ્વલસુતો બલ્વલો નામ દૈત્ય ઉપાવૃતે પર્વણિ
પાંસુવર્ષણપ્રચંડેન વાયુના પૂયશોણિતવિણ્મૂત્રસુરામાંસદુર્ગન્ધેન
સમાગતઃ ખે દૃષ્ટોઽભૂત્ ॥ અથ લલજ્જિહ્વં વજ્રાંગં
ભિન્નકજ્જલાંજનચયકૃષ્ણં તપ્તતામ્રશ્મશ્રુભયંકરં
બ્રહ્મશાંતયે હલાગ્રેણ સમાકૃષ્ય ગગનાન્મુસલેન મૂર્ધ્નિ બલભદ્રસ્તં
તતાડ ॥ તત્તાડનેનાકાશાત્સોઽપિ કમંડલુરિવ વ્યસુઃ પપાત

અથ પ્રસન્ના મુનયોઽપિ રામં સંસ્તુત્યાવિતથાશિષઃ
પ્રયુજ્ય વૃત્રઘ્નં વિબુધા ઇવાભ્યષિંચન્ તૈરભ્યનુજ્ઞાતઃ
સરયૂકૌશિકીમાનસસરોવરગંડકીગૌતમીષુ
સ્નાત્વાયોધ્યાનંદિગ્રામબર્હિષ્મતીબ્રહ્માવર્તાદીન્યુપસ્પૃશ્ય
તીર્થરાજં પ્રયાગં જગામ ॥ તત્રાયુતગજદાનં ચકાર

તતશ્ચિત્રકૂટવિન્ધ્યાચલકાશીવિપાશાશોણમિથિલાગયાદિષુ
સ્નાત્વા ગંગાસાગરસંગમં જગામ ॥ તત્ર સુવર્ણ શૃઙ્ગામ્બરસંયુક્તં
પૃથક્ સુવર્ણરત્‍નભારસહિતં ગવાં કોટિશતં બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રાદાત્ ॥
તતઃ ક્રમશો દક્ષિણસ્યાં દિશિ મહેન્દ્રાદ્રિસપ્તગોદાવરીવેણીપંપાભીમરથી-
સ્કંદક્ષેત્રશ્રીશૈલર્વેંકટકાંચીકાવેરીશ્રીરંગર્ષભાદ્રિસમુદ્રસેતુકૃત-
માલાતામ્રપર્ણીમલયાચલકુલાચલદક્ષિણસિંધુફાલ્ગુનપંચાપ્સરો-
ગોકર્ણશૂર્પારકાતાપીપયોષ્ણીનિર્વિન્ધ્યાદણ્ડકરેવા-
માહિષ્મત્યવંતિકાદીનિ તીર્થાનિ સાક્ષાત્સંકર્ષણઃ કરિષ્યતિ સ્મ ॥
તતસ્ત્વત્સહાયાર્થં વિશસને ચાગમિષ્યતિ

ઇદં બલભદ્રચરિત્રં પવિત્રં સર્વપાપાભિહરણં તીર્થયાત્રાવર્ણનં નિતરાં
મયા વર્ણિતં સર્વમંગલકારણં કૌરવેંદ્ર કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં બલભદ્રખણ્ડે પ્રાડ્‌વિપાકદુર્યોધનસંવાદે
દ્વારકાલીલાવર્ણનં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા