ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 8.7

બલભદ્રખણ્ડઃ - સપ્તમોઽધ્યાયઃ
મથુરા-લીલા વર્ણનમ્ -
પ્રાડ્‌વિપાક ઉવાચ -
અથ મથુરાયાં રામકૃષ્ણૌ યાનિ ચરિત્રાણિ
કૃતવન્તૌ તાનિ સંક્ષેપેણ યુવરાજ શૃણુતાત્ ॥
અથ કાલનેમિસુતેન કંસેન પ્રયુક્તોઽક્રૂરો
રામકૃષ્ણૌ સમાનેતું વ્રજમણ્ડલમાગતવાન્

તત્ર ગંતુમભ્યુદ્યિતં નન્દરાજસૂનું વીક્ષ્ય ગોપીગણા વિરહાતુરા બભૂવુઃ ॥
પૃથક્ પૃથક્ તાનાશ્વાસ્ય ભગવાન્ રથમારુહ્ય સબલોઽક્રૂરેણ યદુપુરીં
ગચ્છન્માર્ગે યમુનાજલેષુ શ્વાફલ્કાય સ્વધામ દર્શયામાસ

અથ પૂર્વાહ્ણે મથુરોપવને સ્થિત્વાપરાહ્ણે મથુરાપુરીં સર્વતો દદર્શ ॥
અથ રામકૃષ્ણૌ દેવૌ પુરાણૌ પુરુષૌ લીલયા નટવરવેષધરૌ દિદૃક્ષવઃ
પૌરાશ્ચ પુરંધ્ર્યઃ કર્માણિ ત્યક્ત્વા વ્યધાવન્નાપગા ઉદધિમિવ તૌ
કોટિકંદર્પહરં સૌંદર્યં સ્વં સંદર્શયન્તૌ ચેતો હરન્તૌ વિચેરતુઃ સ્મ

અથ ભગવાન્ રાજમાર્ગે તદ્યાચિતવસ્ત્રાણ્યદાસ્યંતં
રજકં રંગકારં કરાગ્રેણ સર્વેષાં પશ્યતાં નિર્જઘાન
તથા વસ્ત્રવેષં કુર્વતે વાયકાય સ્વસારૂપ્યં પ્રદાત્

તતઃ સૈરંધ્રીં કુબ્જાં ત્રિવક્રાં ચંદનાદાનમિષેણર્જ્વીં
ત્રિલોકસુન્દરીં કૃત્વા તતો વૈશ્યજનાન્સમાભાષ્ય મથુરાર્ભકૈઃ
સહિતો ધનુઃસ્થલે વિવેશ ॥ અથ હેમચિત્રં સપ્તતાલકં સહસ્રશઃ
પુરુષૈર્નેતુમશક્યં બૃહદ્‌ભારં ચાષ્ટધાતુમયલક્ષભારસમં
યજ્ઞમંડપધૃતં કંસાય ભાર્ગવેણ દત્તં સાક્ષાચ્છેષમિવ
કુંડલીભૂતં કોદણ્ડં વૈષ્ણવં વીક્ષ્ય પ્રસહ્યાદદે

તદૈવ પશ્યતાં લોકાનાં સજ્યં કૃત્વા લીલયાઽઽકૃષ્ય કર્ણપર્યન્તં
દોર્દંડાભ્યાં યથેક્ષુદંડં વેતંડઃ શુડાદંડેન કોદંડં મધ્યતો બભંજ

ભજ્યમાનધનુષષ્ટઙ્કારેણ સપ્તલોકબિલૈઃ સહ સર્વં બ્રહ્માણ્ડં નનાદ ॥
તતસ્તારા દિગ્ગજાશ્ચ વિચેલુઃ ॥ સર્વં ભૂખંડમંડલં
સ્થાલીવ ઘટિકાદ્વયમાત્રં પ્રચકંપે

અથાપરાહ્ણે રંગભૂમિદ્વારિ દ્વિપં કુવલયાપીડં સમેત્ય ક્ષણં
બાલલીલયા યુદ્ધં કૃત્વા શુણ્ડાદંડે સંગૃહીત્વા ત્વિતસ્તતો
ભ્રામયિત્વા બાલકઃ કમંડલુમિવ ભૂપૃષ્ઠે તં પાતયામાસ

તમિત્થં નિહત્ય રંગભૂમૌ કંસસભાયાં જનતાયૈ યથાભાવં
દર્શનં દત્વા મલ્લયુદ્ધં કૃત્વા ચાણૂરમુષ્ટિકકૂટશલતોશલકાન્
કંસસ્યાગ્રે સર્વેષાં પશ્યતાં ભૂપૃષ્ઠે રામકૃષ્ણૌ પાતયામાસતુઃ

અથ તત્કર્મ વીક્ષ્ય દુર્વચનાનિ વિકત્થમાનસ્ય કંસસ્ય
મધુસૂદનઃ સહસોત્પત્ય મઞ્ચં મહોન્નતં સમારુરોહ

તતઃ સત્વરં મૃત્યુમિવાગતં વીક્ષ્ય મંચાદુત્થાય તં
નિર્ભર્ત્સયન્નુન્મના દ્રુતં કંસઃ ખડ્ગચર્મણી જગૃહે ॥
હરિઃ સહસા ચર્માસિસંયુક્તં કંસં સવિષં ફણીંદ્રમિવ
તુંડવિભાગાભ્યાં વિરાડિવ દોર્દંડાભ્યાં બલાત્સમગ્રહીત્

અથ તાર્ક્ષ્યતુણ્ડાત્ફણીવ કંસો ભુજબંધાદ્બલાદ્વિનિર્ગત્ય
પતત્ખડ્ગચર્મા પુનરુદ્યતોઽભૂત્પુનર્મઞ્ચે બલિનૌ
વેગાન્મર્દયન્તૌ શૈલે સિંહાવિવ શુશુભાતે

તતો બલાદુત્પતંતં કંસં શતહસ્તમંબરે કૃષ્ણ ઉત્પતન્
શ્યેનં શ્યેન ઇવ તં સમગ્રહીત્ ॥ પુનર્ગચ્છંતં દૈત્યપુંગવં
પ્રચંણ્ડભુજદણ્ડાભ્યાં ગૃહીતત્રૈલોક્યાધાર ઇતસ્તતો
ભ્રામયિત્વા મહાંબરાન્મંચોપરિ પાતયામાસ

તતસ્તડિત્પાતાદ્‍દ્રુમખંડ ઇવ ભગ્નદંડો મંચો બભૂવ ॥
સ વજ્રાંગઃ પતિતોઽપિ કિંચિદ્વ્યાકુલઃ સહસોત્થાય
મહાત્મના પુનર્યુયુધે ॥ પુનસ્તં ભુજદંડાભ્યાં ભગવાન્
ગૃહીત્વા મંચે ક્ષિપ્ત્વા હૃદયમારુહ્ય તન્મૌલિં ગૃહીત્વા સદ્યઃ
કેશેષુ ગૃહ્ય મંચાદ્‌રંગોપરિ પાતયિત્વા શૈલાદ્‍ગંડશિલામિવ
તસ્યોપરિષ્ટાત્સનાતનઃ સર્વાધારોઽનંતવિક્રમો વેગાત્સ્વયં નિપપાત ॥
તયોર્નિપાતેન નિમ્નીભૂતં ભૂખંડમંડલં સ્થાલીવ દંડત્રયં સહસા ચકંપે

અથ સંપરેતં ભોજરાજં યદુરાજો ભૂમિગતં નાગેન્દ્રં મૃગેન્દ્ર ઇવ
સર્વેષાં પશ્યતાં વિચકર્ષ ॥ તદૈવ ભૂભુજાં હાહાકાર અસીદહો વૈરભાવેન
યં ભજન્કંસોઽપિ તસ્ય સારુપ્યં ભૃંગિણઃ કીટક ઇવ જગામ

તતઃ કંસં મૃતં સહસા વીક્ષ્ય સમાગતાંસ્તસ્યાનુજાન્
ખડ્ગચર્મધરાન્ દૃષ્ટ્વા બલભદ્રો મુદ્ગરં નીત્વા
સર્વતોઽભિજઘાન॥ તદા દેવદુંદુભયો નેદુર્જયધ્વનિશ્ચાભૂદ્દેવાઃ
પુષ્પૈર્વવૃષુર્વિદ્યાધર્યો નનૃતુર્વિદ્યાધરગન્ધર્વકિન્નરા જગુઃ

અથ સર્વાનાશ્વાસ્ય પિતરૌ વિમોક્ષ્યોગ્રસેનાય રાજ્યં દત્વોપવીતં
પ્રાપ્ય સંદીપનાદ્વિદ્યા અધિત્ય તસ્મૈ મૃતં સુતં દક્ષિણાં દત્વા
શંખં હત્વા મથુરામેત્ય વસન્ વ્રજશાંત્યૈ ચોદ્ધવં પ્રેષયિત્વા
પુનઃ સ્વયં વ્રજં ગત્વા રાધાયૈ ગોપીભ્યશ્ચ દર્શનં દત્વા
રાસમધ્યે ઋભુમોક્ષં કૃત્વા પુનર્મથુરાયાં માથુરેશો રરાજ ॥
રામોઽપિ કોલવધં કૃત્વા તસ્યાં વિરરાજેતિ
તયોર્મથુરાયાં સહસ્રશઃ પવિત્રાણિ ચરિત્રાણિ બભૂવુઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં બલભદ્રખણ્ડે
મથુરાલીલાવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા