ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 8.4

બલભદ્રખણ્ડઃ - ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
રેવતી ઉપાખ્યાનમ્ -
શ્રીમહાનંત ઉવાચ -
અથ જ્યોતિષ્મતીં શતચંદ્રપ્રતીકાશાં નવયૌવનાં
સુંદરીં તપસ્વિનીં વીક્ષ્ય શક્રયમધનદાગ્નિ-
વરુણસોમસૂર્યમંગલબુધબૃહસ્પતિશુક્રશનયઃ સર્વે
તદ્‌રૂપોદ્દીપિતકામસંમોહિત ચિત્તાસ્તદાશ્રમેત્ય તામુચુઃ

હે સુંદરી રંભોરુ ધન્યાઽસિ કસ્યાર્થં તપઃ કરોષિ
તે વયસ્તપયોગ્યં નાસ્તિ મનોઽભિપ્રાયં સ્વકમસ્માકં
વદેતિ તચ્છ્રુત્વા જ્યોતિષ્મત્યુવાચ ભગવાનનંતઃ
સહસ્રવદનો મમ ભર્તા ભૂયાદેતર્થં તપસ્તપામીતિ તદ્વચઃ
શ્રુત્વા સર્વે જહસુઃ પૃથક્ પૃથક્ તેષાં પૂર્વમિંદ્ર ઇદમાહ

ઇંદ્ર ઉવાચ -
સર્પરાજં વરં કર્તું કિં વૃથા તપસે શુભે ॥
દેવરાજં વરય માં સ્વતઃ પ્રાપ્તં શતક્રતુમ્

યમ ઉવાચ -
યમરાજં વરય માં દણ્ડનેતારમાગતમ્ ॥
સર્વોત્તમા ત્વં મત્પત્‍ની પિતૃલોકે ભવિષ્યસિ

ધનદ ઉવાચ -
રાજરાજં હિ માં વિદ્ધિ નિધીશં હે વરાંગને ॥
ત્વં ભજાશુ વિશાલાક્ષિ ત્યજ સંકર્ષણે રતિમ્

અગ્નિરુવાચ -
સર્વદેવમુખં વિદ્ધિ સર્વયજ્ઞપ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
ભજ માં ત્વં વિશાલાક્ષિ વિહાયાન્યત્ર વાસનામ્

વરુણ ઉવાચ -
લોકપાલં વરય માં પાશિનં યદસાં પતિમ્ ॥
સપ્તાનાં હિ સમુદ્રાણાં વૈભવં પશ્ય ભામિનિ

સૂર્ય ઉવાચ -
જગચ્ચક્ષુઃ સદાઽહં વૈ ચંડાંશુશ્ચાક્ષુષાત્મજે ॥
વિહાય પાતાલગતિં વર માં સ્વર્ણભૂષણમ્

સોમ ઉવાચ -
દ્વિજરાજશ્ચૌષધીશો નક્ષત્રેશઃ સુધાકરઃ ॥
કામિનીબલદોઽહં વૈ ભજ માં ગજગામિનિ

મંગલ ઉવાચ -
ઇયં મહી હિ મે માતા પિતા સાક્ષાદુરુક્રમઃ ॥
મંગલં ભજ માં ભદ્રે ભૂત્વા ભૂરિ ભવાર્થિની

બુધ ઉવાચ -
બુધોઽહં બુદ્ધિમાન્ વીરઃ કામિનીરસવર્દ્ધનઃ ॥
વિસૃજ્ય સર્વનાકેશાન્ રમસ્વ ત્વં મયા સહ

બૃહસ્પતિરુવાચ -
ગીષ્પતિર્ધિષણોઽહં વૈ સુરાચાર્યો બૃહસ્પતિઃ ॥
સાક્ષાદ્દેવગુરુર્લોકે ભજ માં મન્યસે શુભે

શુક્ર ઉવાચ -
સાક્ષાદ્દૈત્યગુરુઃ કાવ્યો ભાર્ગર્વોઽહં મહામતે ॥
સ્વશ્રેયસ્તુ વિચાર્ય્યૈવં ભવ મદ્‌ભામિની ભૃશમ્

શનિરુવાચ -
સર્વેષાં બલવાન્ ભદ્રે અહં દેવોપરિ સ્થિતઃ ॥
ત્યજ શોકં વરય માં લોકભસ્મકરં દૃશા

મહાનન્ત ઉવાચ -
અથ જ્યોતિષ્મતી તેષાં વચાંસિ શ્રુત્વાઽરુણનેત્રા
સ્ફુરદધરચલદ્‍ભ્રૂભંગા પ્રોદ્યદ્‌રોષાગ્નિપ્રકર્ષોચ્છલચ્છટા
માં પરં સસ્માર પરં ક્રોધં ચ ચકાર

તેન સખંડં મહીમંડલં બ્રહ્માંડમપિ પરં
ચાબ્રહ્મલોકાન્ દૃઢમેજત્સર્વતો મહદ્‌ભયં બભૂવ

તદૈવ શક્રાદ્યાઃ શાપભયભીતાઃ પ્રકમ્પિતાઃ
કૃતબલિપાણયઃ પાદપદ્મે પારિતો નિપેતુઃ
પાહિ પાહીતિ જગુસ્તૈરિત્થં શાંતાઽપિ
જ્યોતિષ્મતિ પૃથક્ પૃથક્ તાન્ શશાપ

જ્યોતિષ્મત્યુવાચ -
છલયિતુમિહ માં સમાગતસ્ત્વં
ભવ ખલ પંગુરધઃસમીક્ષણશ્ચ ॥
કૃશતનુરતિકૃષ્ણકુત્સિતાભો
ભવ સહસાઽસિતમાષતૈલભક્ષી

હે શુક્ર અક્ષ્ણા ભવ કાણ આશુ
સ્ત્રીસંજ્ઞકસ્ત્વં ભવ ગીષ્પતેઽત્ર ॥
હે સૌમ્ય તે વારદિનં હિ શૂન્યં
વદન્તિ ગચ્છન્તિ ન કે કદાચિત્

હે મંગલ ત્વં ભવ વાનરાનનો
નિશાકર ત્વં ભવ રાજયક્ષ્મવાન્ ॥
ત્વં ભગ્નદન્તો ભવ ભો દિવાકર
પાશિન્ રુચિસ્તે ભવતાઞ્જલંધરી

ત્વં સર્વભક્ષો ભવતાદુષર્બુધ
મનુષ્યધર્મન્ હૃતપુષ્પકો ભવ ॥
વૈવસ્વસ્ત ત્વં બહુમાનભઙ્ગો
ભવાશુ યુદ્ધે પ્રબલેન રક્ષસા

માં હર્તુમાગત્ય સુરાધમ સ્થિતઃ
કરોષિ નિંદાં પરમાત્મનો ગિરા ॥
તવ પ્રિયાં કોઽપિ નૃપો હરિષ્યતિ
કરિષ્યતિ સ્વર્ગસુખં ગતે ત્વયિ

પાશેન બદ્ધં યુધિ નિર્જિતં ત્વાં
બલાદ્‍ગૃહીત્વા ખલુ કોઽપિ રાક્ષાસઃ ॥
લંકાં પુરીમેત્ય દિવસ્પતે વૈ
કારાગૃહેઽન્ધે કિલ કારયિષ્યતિ

શ્રીમહાનન્ત ઉવાચ -
અથ હ વાવ તયા શપ્તાનાં દેવાનાં મધ્યે કુપિતઃ
શક્રોઽપિ તાં શશાપ ॥ કોપકારિણિ સંકર્ષણં વરમપિ
પ્રાપ્યત્ર જન્મનિ હ્યન્યત્ર વા કદાચિત્તવ પુત્રોત્સવો માભૂત્ ॥
એવમુક્ત્વા શક્રોઽપિ તત્તેજસા ધર્ષીતઃ સર્વદેવગણૈઃ
સહ સ્વર્ગં જગામ ॥ પુનઃ સા તપસ્તેપે

અથ તત્તપો દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદ્‌ભિર્બ્રાહ્મણૈર્બ્રાહ્મયાદિભિઃ
સંવૃતઃ સર્વજગત્કારણભૂતઃ સ્વભવનાદ્ધંસયાનેનાગતવાન્

અંબરે સ્થિત્વા તામાહ હે જ્યોતિષ્મતિ ચાક્ષુષાત્મજે ત્વત્તપઃ
સફલં જાતં તેન સિદ્ધાઽસિ પરમહં પ્રસન્નોઽસ્મિ વરં બ્રૂહીતિ

તચ્છ્રુત્વાઽઽકણ્ઠજલાદ્વિનિર્ગત્ય બ્રહ્માણં
પ્રણિપત્ય સ્તુત્વા કૃતાંજલિરિત્યબ્રવીત્ ॥
હે ભગવન્ યદિ પ્રસન્નોઽસિ કિલેહ સંકર્ષણો
ભગવાન્ સહસ્રવદનો મમ વરો ભૂયાદિતિ
શ્રુત્વા હ વાવ વિબુધર્ષભઃ પ્રત્યુવાચ

હે પુત્રિ તવ મનોરથો દુર્લભોઽસ્તિ તથાપિ
પૂર્ણ કરિષ્યામ્યદ્યૈવ વૈવસ્વતમન્વતરઃ
પ્રાપ્તોઽસ્તિ હ્યસ્ય ત્રિનવચતુર્યુગવિકલ્પિતે
કાલે સતિ તત્ર વરઃ સંકર્ષણો ભગવાન્ ભવિષ્યતિ

તચ્છ્રુત્વા જ્યોતિષ્મતી બ્રહ્માણમાહ દેવદેવ ભગવાન્
મહાન્ કાલો વર્તતે મમ મનોરથઃ શીઘ્રં ભૂયાત્વં
કર્તું સમર્થઃ ન ચેત્તુભ્યં શાપં દાસ્યામિ યથા દેવેભ્યો દત્તઃ

ઇતિ પ્રોક્તો બ્રહ્મા શાપભીતઃ ક્ષણં વિચાર્ય પુનરાહ -
હે રાજપુત્રિ ત્વમાનર્તપતેરેવ તસ્ય કુશસ્થલ્યાં પુત્રી ભવ ॥
તસ્મિન્ જન્મનિ ત્રિનવચતુર્યુગવિકલ્પિતઃ
કાલઃ કેનચિત્કારણેન ક્ષણવદ્‌ભવિષ્યતિ
ઇતિ તસ્યૈ વરં દત્વા બ્રહ્મા તત્રૈવાંતરધીયત

અથ સાઽપ્યાનર્તેષુ કુશસ્થલીપુરે રેવતસ્ય
ભાર્યાયાં જન્મ લેભે ॥ તત્ર જ્યોતિષ્મતી રેવતી નામ
રુપૌદાર્ય્યગુણમણ્ડિતા નવશરત્કંજનેત્રા વિવાહયોગ્યા બભૂવ

તાં રેવતઃ સ્નેહેનાંતઃપુરે સભાર્ય ઉવાચ કીદૃશં
વરમિચ્છસીતિ વચઃ શ્રુત્વા સા તદોવાચ
સર્વેષાં બલવાન્સ મે વરો ભૂયાત્

ઇતિ શ્રુત્વા રાજા રેવતઃ સભાર્યોઽપિ સુતાં
નીત્વા દિવ્યં રથમારુહ્ય બલવન્તં વરં દીર્ઘાયુષં
પરિપ્રષ્ટું લોકાનુલ્લંઘ્ય બ્રહ્મલોકં ગતવાન્

તત્ર ક્ષણમાસ્થિતોઽભૂત્તેન ક્ષણેન ભૂલોકેઽદ્યૈવ
ત્રિનવચતુર્યુગવિકલ્પિતઃ કાલો જાતઃ ॥
સાઽદ્યૈવ બ્રહ્મલોકે વર્તતે રંભોરુ તસ્યા ત્વં સંલીના
ભૂત્વાઽઽવેશાવતારિણી દ્વારકાં પ્રાપ્ય રમસ્વ

પ્રાડ્‌વિપાક ઉવાચ -
ઇત્થં તદ્વાક્યં શ્રુત્વા નાગલક્ષ્મીઃ સંકર્ષણં ભર્તારમનુજ્ઞાપ્ય
બ્રહ્મલોકમેત્ય રેવતીવિગ્રહે સ્વાવેશં ચકાર

અથ સંકર્ષણ૊ ભગવાન્ ભૂરિ ભૂમિભારહરણાર્થં
લોકનમસ્કૃતાદ્‌ગોલોકધામસકાશાદવતતારેદં
બલભદ્રસ્ય ભગવત આગમનં મયા તે કથિતં
સર્વદુરિતાપહરણં મંગલાયનં યુવરાજ
કૌરવેંદ્ર કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસીતિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં બલભદ્રખણ્ડે
જ્યોતિષ્મત્યુપાખ્યાને રેવત્યુપાખ્યાનં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા