ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 8.3

બલભદ્રખણ્ડઃ - તૃતીયોઽધ્યાયઃ
જ્યોતિષ્મતી ઉપાખ્યાનમ્ -
પ્રાડ્‌વિપાક ઉવાચ -
અથાગતા કોટિશરચ્ચંદ્રમંડલપ્રતીકાશા નાગલક્ષ્મીર્મહારથસ્થા
સખી કોટિમણ્ડલમણ્ડિતા સંકર્ષણં મહાનંતં ભર્તારં સભાયાં પ્રાહ

અહમપિ ત્વયા સહૈવ ભગવન્ ભુવમાગમિષ્યામિ
ત્વદ્વિયોગાતુરા પ્રાણાન્ન ધારયામિ

ઇતિ બાષ્પકંઠીં પ્રિયાં સંપ્રેક્ષ ભગવાનનંતઃ
સર્વભક્તદુઃખનિવારણો મહેંદ્રવારણ ઇવ
ભોગાવારણ ઇતિ હોવાચ

રંભોરુ ત્વં રેવતીવિગ્રહે સંલીના ભૂત્વા
ભૂલોકં ભજતાન્મા શોકં કુરુતાત્

તચ્છ્રુત્વા નાગલક્ષ્મીઃ પ્રત્યુવાચ રેવતી કા કસ્ય
સુતા ક્વ વર્તમાના નિતરાં વદૈતત્તચ્છ્રુત્વા
ભગવાનનંતઃ સસ્મિતઃ સ્વપ્રિયાં પ્રત્યુવાચ

આદિસર્ગે કશ્યપસ્ય કદ્રુસુતો હ્યહં જાતઃ
શ્રીકૃષ્ણાજ્ઞયા ત્વખંડભૂખંડમંડલં ગજરાડિવ ચૈકફણે
કમણ્ડલુમિવ ધૃત્વા સર્વતોઽધસ્તાદ્વિરાજમાનોઽહં બભૂવ

અથ મયિ સ્થિતે ચક્ષુષઃ પુત્રોઽતિબલશ્ચાક્ષુષો નામ મનુઃ
સપ્તદ્વીપભૂખંડમંડલેષુ મણ્ડલપતિભિર્ઘૃષ્ટપાદપુંડરીકઃ
પુરંદરાદિભિર્લંઘિતચંડશાસનઃ પ્રચંડદોર્દંડાવિખંડિતારિદોર્દંડઃ
સર્વગુણમંડિતઃ સમ્રાડ્બભૂવ

તસ્ય મનોઃ સુદ્યુમ્નાદ્યાઃ પુત્રા બભૂવુઃ ॥
તસ્ય યજ્ઞકુંડસમુદ્‌ભવા કન્યા જ્યોતિષ્મતી જાતા

એકદા સ્નેહાચ્ચાક્ષુષઃ પુત્રીં પપ્રચ્છ કીદૃશં વરમિચ્છસીતિ વદ ॥
સા તદોવાચ યઃ સર્વેષાં બલવાન્સ મે વરો ભૂયાત્

તચ્છ્રુત્વા રાજા શક્રં બલવંતં જ્ઞાત્વા તમાજુહાવ ॥ તદૈવ સદ્યઃ
સમાગતં વજ્રિણં પુરઃસ્થિતં સાદરેણાસનં દત્વા મનુઃ પ્રાહ

ત્વત્તઃ કોઽપિ બલવાન્ વર્તતે ન વા તત્સત્યં વદ
ન ચેત્સ્મૃતિઃ "ન હિ સત્યાત્પરો ધર્મ ઇતિ હોવાચ ભૂરિયમ્ ॥
સર્વં સોઢુમલં મન્યે ઋતેઽલીકપરં નરમ્"

ઇન્દ્ર ઉવાચ -
અહં બલવાન્નાસ્મિ મત્તો બલવાન્ વાયુરસ્તિ
તેન સહાયેન કાર્ય કરોમીત્યુક્ત્વા ગતે
શક્રે રાજા વાયુમાજુહાવાહ ચ ત્વત્તઃ કોઽપિ
બલવાન્ વર્તતે સત્યં વદતાત્

વાયુરુવાચ -
મત્તો બલવંતઃ પર્વતાઃ સંતિ મદ્વેગેન નોડ્ડીયમાના
ઇત્યુક્ત્વા ગતે વાયૌ રાજા પર્વતાનાજુહાવાહ ચ
ભવદ્‌ભ્યઃ કોઽપિ કૌ બલવાન્ વર્તતે તત્સત્યં વદત

પર્વતાઃ પ્રાહુરસ્મદ્ધારણાદ્‍ભૂખંડં બલવદ્વર્તતે યત્ર વયં સ્થિતાઃ
સ્મઃ ॥ પર્વતેષુ ગતેષુ ભૂખંડમંડલં સમાહૂય રાજા પ્રાહ
ત્વત્તઃ કોઽપિ બલવાન્ વર્તતે ન વા સત્યં વદ

તચ્છ્રુત્વા ભૂખણ્ડ ઉવાચ -
મત્તો બલવાન્સંકર્ષણો ભગવાન્ વર્તતે ॥
સોઽયં સદાઽનન્તોઽનંતગુણાર્ણવ આદિદેવો
વાસુદેવઃ સહસ્રવદનો નાગેંદ્ર ઇવ ભવ્યવપુઃ
કૈલાસ ઇવ શુક્લપ્રકાશઃ કોટિસૂર્યપ્રતિભાસઃ
કોટિકંદર્પહારિલાવણ્યેન વિભ્રાજમાનઃ કમલપત્રાક્ષઃ
કમલકર્ણિકાદિવ્યવિમલમાલાનિર્મલપરિલોભિત-
મધુકરનિકરસંગીયમાનઃ સિદ્ધચારણગંધર્વ-
વિદ્યાધરવરગણૈરુપગીયમાનઃ સુરાસુરોરગમુનિગણૈઃ
સંધ્યાયમાનઃ સર્વોપરિ વિરાજમાન આસ્તે

યસ્યૈકસ્મિન્મૂર્ધ્નિ સગિરિસરિત્સમુદ્રવનજીવકોટિમણ્ડિતં-
ભૂખંડમંડલમહં દૃશે ॥ યન્નામાનુકીર્તનાત્ત્રિલોક્યાં
ત્રૈલોક્યઘાત્યપિ કૈવલ્યં પ્રાપ્નોતિ

એવંપ્રભાવો ભગવાન્ સર્વતો બલવાન્સર્વકારણકારણઃ
સર્વેશ્વરો દુરંતવીર્ય્યો મૂલે રસાયાઃ
સ્થિતસ્તસ્માત્પરઃ કોઽપિ નાસ્તિ

મહાનંત ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા ગતે ભૂખંડે ચાક્ષુષઃ કન્યા જ્યોતિષ્મતી
મમ માધુર્યપ્રભાવં વિજ્ઞાય પિત્રાજ્ઞાં ગૃહીત્વા વિંધ્યાચલે
મત્પ્રાપ્ત્યર્થં વર્ષાણાં લક્ષાણિ બ્રહ્મતપસ્તેપે

ગ્રીષ્મે પંચાગ્નિતપ્તા વર્ષાસુ સર્વાસારધારિણી શિશિર
આકંઠમગ્ના શીતોદકે ભૂત્વા સ્થણ્ડીલશાયિની બભૂવ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં બલભદ્રખણ્ડે
જ્યોતિષ્મત્યુપાખ્યાનં નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા