ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.48

પ્રદ્યુમ્નસ્ય દ્વારકાપ્રત્યાવર્તનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
સ્વપુરે પતિતો મૂર્ચ્છાં ગતઃ શક્રસખો ભૃશમ્ ॥
ઉત્તસ્થૌ ચ ક્ષણં તત્ર કિંચિદ્‍વ્યાકુલમાનસઃ

અથ કાર્ષ્ણિં પરં બ્રહ્મ જ્ઞાત્વા શક્રસખસ્ત્વરન્ ॥
સ્વસકાશાદ્‌બલં નીત્વા યદૂનાં ચ બલં યયૌ

ઐરાવતકુલેભાશ્ચ ત્રિશુંડા દંડદંતિનઃ ॥
ચતુર્દંતા શ્વેતવર્ણાઃ સહસ્રાણિ મદચ્યુતઃ

હેમાદ્રિપ્રભવા નાગા યોજનદ્વયવિગ્રહાઃ ॥
કોટિશઃ પર્વતાકારા ઉન્મત્તા દિગ્ગજા ઇવ

દિવ્યાસ્યા દિવ્યગતયઃ કોટિશઃ કોટિશો નૃપ ॥
શતાર્બુદા રથા દિવ્યાઃ શાતકૌંભમયાઃ પરાઃ

અયુતાનિ વિમાનાનાં યોજનદ્વયશાલિનામ્ ॥
નિયુતં કામધેનૂનાં પારિજાતસહસ્રકમ્

કરિદન્તખચિત્સ્તંભ-હેમરત્‍નખચિત્પદાઃ ॥
મુક્તાસ્તડાગસંવૃદ્ધા ગુણયંત્રસ્ફુરત્પ્રભાઃ

મલ્લિકામકરન્દાર્દ્રાઃ શિરીષકુસુમાકુલાઃ ॥
પયઃફેનનિભાઃ શય્યાઃ કોટિશઃ સોપબર્હણાઃ

વિતાનાનિ વિચિત્રાણિ ભિત્તિવસ્ત્રાણિ કોટિશઃ ॥
આસનાનિ મૃદુસ્પર્શ-ચિત્રવર્ણાનિ સર્વશઃ

દીર્ઘાણિ ચોપબર્હાણિ વિશ્વકર્મકૃતાનિ ચ ॥
મુક્તાસ્તબકહેમાદ્યૈઃ ખચિતાનિ સહસ્રશઃ

સહસ્રશો જવનિકાઃ શિબિકાશ્ચૈવ કોટિશઃ ॥
છત્રાણાં ચામરાણાં ચ દિવ્યસિંહાસનૈઃ સહ

વ્યજનાનાં તથા કોટી રાજ્યશ્રીભૂષણાનિ ચ ॥
પીયૂષાણાં દ્રોણકોટિઃ સુધર્મા ચ સભા તથા

એવં ચ સર્વતોભદ્રપદ્માનીતિ સહસ્રકમ્ ॥
હીરકાણાં ચ હરિતાં મુક્તાનાં ચ તથૈવ હિ

ગોમેદાનાં કોટિભારા નીલકાનાં તથૈવ ચ ॥
અદિત્યચંદ્રકાંતીનાં વૈદૂર્યાણાં સહસ્રશઃ

સ્યમન્તકમણીનાં ચ કોટિભારાઃ સમાગતાઃ ॥
તથા વૈ પદ્મરાગાણાં ભારા વિદ્ધ્યર્બુદં નૃપ

જાંબૂનદસુવર્ણાનાં હાટકાનાં તથૈવ ચ ॥
સુવર્ણાદ્રિસુવર્ણાનાં કોટિભારશ્ચ કોટિશઃ

રાજ્યં નવવિધીન્સર્વાન્દેવાનાં મૈથિલેશ્વર ॥
અષ્ટાનાં લોકપાલાનામાધિપત્યાધિરક્ષકઃ

નીત્વોદ્ધવં શક્રસખો દત્ત્વૈવં બલિમદ્‌ભુતમ્ ॥
કૌશલ્યહેતવે કાર્ષ્ણિં પ્રણનામ કૃતાંજલિઃ

તસ્મૈ તુષ્ટઃ શંબરારિઃ પ્રદદૌ રત્‍નમાલિકામ્ ॥
સંસ્થાપ્ય રાજ્યે તં રાજન્નેષા હિ પ્રકૃતિઃ સતામ્

ઇત્થં શક્રસખં જિત્વા પ્રદ્યુમ્નાય બલિં દદૌ ॥
શિબિરાણાં સમૂહોઽભૂદરુણોદાનદીમનુ

મહાધનખચિદ્‌ભિશ્ચ વિતાનૈઃ શતયોજનમ્ ॥
પતત્પતાકૈર્દિવ્યાભૈર્ભૂન્યસ્તવિજયધ્વજૈઃ

વિરેજે શિબિરવ્યૂહો લહરીભિઃ પયોદધિઃ ॥
આકાશાદાગતં તત્ર ગજારૂઢં પુરન્દરમ્

સસૈન્યં સહસા રાજન્દુંદુભિધ્વનિસંયુતમ્ ॥
સંવીક્ષ્ય વેગતો વીરા જગૃહુઃ શસ્ત્રસંહતિમ્

પુનરિન્દ્રં ચ તં જ્ઞાત્વા બભૂવુર્હર્ષિતા નૃપાઃ ॥
શ્રીપ્રદ્યુમ્નં સભામધ્યે કથયન્મઘવા તદા

શૃણુ રાજન્મહાબાહો ત્વં પરાવરવિત્તમઃ ॥
લીલાવતી નામ પુરી શુભા હેમાદ્રિસાનુષુ

વિદ્યાધરેશઃ સુકૃતી તત્ર રાજ્યં કરોતિ હિ ॥
તત્કન્યા સુંદરીનામા શતચન્દ્રનિભા શુભા

આગતા દેવતાઃ સર્વાસ્તસ્યા રાજન્સ્વયંવરે ॥
લોકપાલાસ્તથા સર્વે સંપ્રાપ્તા દિવ્યવિગ્રહાઃ

યં દૃષ્ટ્વા મૂર્ચ્છિતાહં સ્યાં સ મે ભર્તા ભવિષ્યતિ ॥
ગિરેત્યેવં પ્રજલ્પંતી સુંદરં વરમિચ્છતી

તત્રાપિ ગચ્છ સહસા ભ્રાતૃભિઃ સહ કૌતુકે ॥
સ્વયંવરં પશ્ય વરં દેવલોકૈશ્ચ મણ્ડિતમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્કાર્ષ્ણિ-ર્યાદવૈર્ભ્રાતૃભિઃ સહ ॥
પુરન્દરેણ સહસા પુરીં લીલાવતીં યયૌ

વિશાલાજિરસંયુક્તે ખચિદ્‌રત્‍નમનોહરે ॥
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીકુંકુમદ્રવચર્ચિતે

મુક્તાયુક્તૈસ્તોરણૈશ્ચ વિતાનૈઃ સુમહાધનૈઃ ॥
જાંબૂનદાસનૈઃ સાક્ષાદિંદ્રલોક ઇવાપરે

તસ્મિન્સ્વયંવરે તસ્થૌ પ્રદ્યુમ્નો દિવ્ય આસને ॥
ગિરિશશૃઙ્ગે યથા સિંહઃ સર્વેષાં પશ્યતાં નૃપ

વ્રજેશા મુનયસ્તત્ર દેવા રુદ્રગણાસ્તથા ॥
મરુતો રવયશ્ચૈવ વસવો હ્યગ્નયોઽશ્વિનૌ

યમોઽથ વરુણઃ સોમો ધનદઃ શક્ર એવ હિ ॥
સિદ્ધા વિદ્યાધરાશ્ચૈવ ગંધર્વઃ કિન્નરાસ્તથા

અન્યે સમાગતાઃ સર્વે રત્‍નાભરણભૂષિતાઃ ॥
જહુર્વૈવાહિકીમાશાં પ્રદ્યુમ્નં વીક્ષ્ય મૈથિલ

સા સુંદરી તત્ર સુરત્‍નમાલયા
રતિં ચ રંભાં ક્ષિપતીવ નિર્ગતા ॥
વાણી રમાં રુપવતીં પુલોમજાં
વિડંબયન્તીવ બભૌ વરાંગના

યાં વીક્ષ્ય સર્વેષુ સદઃસુ સર્વતો
મોહં પ્રયાતેષુ તથૈવ મૈથિલ ॥
શ્રીઃ સર્વલોકસ્ય ચ પશ્યતો વરં
વિચિન્વતી સા ચપલેવ ચાંબુદમ્

દિવ્યાંબરં પદ્મદલાયતેક્ષણં
પ્રદ્યુમ્નવીરં નરલોકસુન્દરમ્ ॥
સમેત્ય મૂર્ચ્છાં સમવાપ સુન્દરી
વિદ્યાધરી સા પુનરાપ સંજ્ઞામ્

સમુત્થિતા સાત્વતહર્ષવિહ્વલા
તસ્થૌ સુમાલાં વિનિધાય તદ્‌ગલે ॥
વિદ્યાધરેશઃ સુકૃતી ચ સુન્દરીં
સુતાં દદૌ મૈથિલ શંબરારયે

નદત્સુ તૂર્ય્યેષુ તદૈવ નિર્જરા
ન સેહિરે વીક્ષ્ય વિવાહમંગલમ્ ॥
તં સર્વતઃ સંરુરુધુઃ સ્વયંવરં
પ્રચણ્ડમેઘા ઇવ ભાસ્કરં પરમ્

ક્રોધાવૃતાંસ્તાનમરાન્ધનુર્ધરાન્
મદોદ્ધતાન્ વીક્ષ્ય હરેઃ સ્વયંવરમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણદત્તં સશરં ધનુઃ સ્વયં
વરં ગૃહીત્વા યદુભિર્જગર્જ હ

તચ્ચાપમુક્તૈર્વિશિખૈઃ સ્ફુરત્પ્રભૈ-
શ્છિન્નાયુધા મૈથિલ શીર્ણકઞ્ચુકાઃ ॥
વિદુદ્રુવુસ્તે ચ દિશો દશામરા
નીહારમેઘા ઇવ સૂર્યરશ્મિભિઃ

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્સાક્ષાદિત્થં જિત્વા સ્વયંવરમ્ ॥
વિજિત્યેલાવૃતં ખંડં ભારતં ગંતુમુદ્યતઃ

ભાતૃભિર્યદુભિઃ સૈન્યૈઃ સર્વમંત્રિજનૈઃ સહ ॥
આયયૌ ભારતં ખંડં નાદયન્ જયદુન્દુભીન્

પશ્યન્દેશાનનેકાંશ્ચ જંબૂદ્વીપજયો બલી ॥
આનર્તાન્દ્વારકાન્દેશાન્ પ્રાપ્તોઽભૂત્સ હરેઃ સુતઃ

પ્રદ્યુમ્નપ્રેષિતઃ સાક્ષાદુદ્ધવો બુદ્ધિસત્તમઃ ॥
પ્રણનામોગ્રસેનં તં સભાયાં શ્રીહરિં બલી

વર્ષે વર્ષેઽપિ યજ્જાતં જંબુદ્વિપજયં તથા ॥
તત્સર્વં હિ યથાયોગ્યં કથયામાસ ચોદ્ધવઃ

શ્રીકૃષ્ણબલદેવાભ્યાં સર્વૈર્વૃદ્ધજનૈઃ સહ ॥
પ્રદ્યુમ્નં તં સમાનેતુમુગ્રસેનો વિનિર્ગતઃ

ગીતવાદિત્રઘોષેણ બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા ॥
મુક્તાવર્ષૈર્લાજપુષ્પૈઃ પાઠારાવૈઃ સુમંગલૈઃ

વારણેન્દ્રં પુરસ્કૃત્ય સૌવર્ણૈઃ કલશૈર્નૃપ ॥
ગંધર્વૈર્વારમુખ્યાભિઃ શંખદુન્દુભિવેણુભિઃ

ગંધાક્ષતૈર્હેમપાત્રૈઃ પુષ્પધૂપૈર્યવાંકુરૈઃ ॥
ઉગ્રસેનઃ શંબરારેઃ સંમુખં ચાજગામ હ

ખડ્ગં નીત્વોગ્રસેનસ્ય પુરો ધૃત્વા કૃતાંજલિઃ ॥
નનામ કાર્ષ્ણિર્યદુભિર્ભ્રાતૃભિઃ સહ મૈથિલ

શ્રીકૃષ્ણં સબલં નત્વા સર્વાન્ વૃદ્ધાન્પ્રણમ્ય ચ ॥
ગર્ગાચાર્યં નનામાશુ પ્રદ્યુમ્નો મીનકેતનઃ

સંશ્લાઘ્યાભ્યર્ચ્ય વિધિવદ્‍બ્રાહ્મણૈર્વેદસૂક્તિભિઃ ॥
આરોપ્ય વારણે કાર્ષ્ણિમુગ્રસેનઃ પુરીં યયૌ

મંગલં દ્વારકાયાં ચ સર્વત્રાભૂદ્‍ગૃહે ગૃહે ॥
ઇત્થં નૃપ તે કથિતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
પ્રદ્યુમ્નદ્વારકાગમનં નામાષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ