ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.47

શક્રસખાસહિતં પ્રદ્યુમ્નસ્ય યુદ્ધમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
પ્રદ્યુમ્નોઽથ મહાવીરો નાદયન્ જયદુન્દુભિમ્ ॥
યદુભિઃ સૈનિકૈઃ સાર્દ્ધં મધુધારાતટં યયૌ

સુવર્ણાદ્રિતટીભૂતે વને વૈશ્રવસે શુભે ॥
સુવર્ણવર્ણહંસાઢ્યે કાંચનીલતિકાવૃતે

હેમાવતીષુ દ્રોણીષુ દેવદુર્ગાસુ મૈથિલ ॥
દાનવાનામગમ્યાસુ ગંગાવેત્રવતીષુ ચ

દાનવેભ્યઃ પ્રભીતાનાં ક્વચિત્સ્વર્ગાત્પલાયિનામ્ ॥
અષ્ટાનાં લોકપાલાનાં નિધયો યત્ર સંતિ હિ

તત્ર શક્રસખો દેવ આધિપત્યાભિરક્ષકઃ ॥
શ્રુત્વાઽઽગતં ચ પ્રદ્યુમ્નં યુદ્ધં કર્તું મનો દધે

પ્રદ્યુમ્નપ્રેષિતઃ સાક્ષાદુદ્ધવો બુદ્ધિસત્તમઃ ॥
પપ્રચ્છ દૃષ્ટમાર્ગૈશ્ચ જનૈસ્તસ્ય પુરં યયૌ

નત્વા દેવં શક્રસખં સભાયામુદ્ધવઃ પ્રભુઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નકથિતં પ્રાહ વિસ્તરાન્મંત્રિણાં વરઃ

ઉદ્ધવ ઉવાચ -
ઉગ્રસેનો યાદવેંદ્રો દ્વારકેશો નૃપેશ્વરઃ ॥
જંબૂદ્વીપનૃપાન્ જિત્વા રાજસૂયં કરિષ્યતિ

તેન પ્રણોદિતો જેતું રુક્મિણીનંદનો બલી ॥
જિત્વા સ ભારતાદીનિ ખંડાનિ સ્વસ્ય તેજસા

અદ્યૈવેલાવૃતં પ્રાપ્તો જેતું કાર્ષ્ણિર્મહાબલઃ ॥
તસ્મૈ યચ્છ બલિં શીઘ્રં કુલકૌશલહેતવે ॥
ન ચેદ્યુદ્ધં હિ ભવતા રાજન્સર્વવિદાં વર

શક્રસખ ઉવાચ -
શૃણુ દૂત સદા દેવૈઃ પૂજિતોઽહં નરૈઃ કિમુ ॥
સિદ્ધોઽહં વૈ મહાવીરો નાગલક્ષસમો બલે

અષ્ટાનાં લોકપાલાનામાધિપત્યાભિરક્ષકઃ ॥
કુબેર ઇવ કોશાઢ્યઃ પુરંદર ઇવોદ્‌ભટઃ

ઉગ્રસેનેન દાતવ્યં મહ્યં ચોપાયનં પરમ્ ॥
પુરા તસ્મૈ ન દાસ્યામિ યદુરાજાય ભૂભૃતે

ઉદ્ધવ ઉવાચ -
યથા તિરસ્કૃતિં પ્રાપ્તઃ કુબેરો યદુતેજસા ॥
યથા શૃઙ્ગારતિલકશ્ચૈત્રદેશાધિપો બલી

શુભાંગો હરિવર્ષેશ ઉત્તરેશો ગુણાકરઃ ॥
યથા દૈત્યસખો રાજા લંકેશો રાક્ષસેશ્વરઃ ।૧૫॥
સંવત્સરઃ કેતુમાલઃ શકુન્યાદ્યા મહાસુરાઃ ॥
તથાભૂતસ્ત્વં હિ રાજન્ બલિં તસ્મૈ પ્રદાસ્યસિ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુદ્ધવવચઃ શ્રુત્વા ક્રુદ્ધઃ શક્રસખો બલી ॥
ઉદ્ધવં પ્રત્યુવાચાથ શૃણુ ભાગવતોત્તમ

યાવદ્‌બલિં પ્રદસ્યામિ તાવત્ત્વં સંસ્થિતો ભવ ॥
અન્યથા તે ગતિર્નાસ્તિ સત્યં સત્યં મહામતે

ઉદ્ધવ ઉવાચ -
વયં તુ મંત્રિપ્રવરાઃ પૂર્ણજ્ઞાનપ્રદા વરાઃ ॥
મચ્છિક્ષણં ન મન્યંતે તેષાં નો મંગલં ભવેત્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવં સ દૃષ્ટરોધેન રોધયામાસ ચોદ્ધવમ્ ॥
ઉદ્ધવં નાગતં રાજન્ યદૂનામનુશોચતામ્

દિનાનિ કતિચિત્તત્ર વ્યતીયુસ્તમપશ્યતામ્ ॥
મન્મુખાત્તદુપાકર્ણ્ય પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ

જેતું શક્રસખં પ્રાગાત્ત્રિપુરં ત્ર્યમ્બકો યથા ॥
યદુભિર્ભ્રાતૃભિઃ સાર્દ્ધં સ સૈન્યપરિવારિતઃ

સુવર્ણાદ્રિગુહાદ્વારાત્સંપ્રાપ્તો મકરધ્વજઃ ॥
વીરકોદણ્ડટંકારૈર્દુન્દુભિધ્વનિમિશ્રિતૈઃ

અશ્વહેષૈર્હસ્તિનાદૈર્વિનેદુશ્ચ દિશો દશ ॥
સૈન્યપાદરજોભિશ્ચ યુયુધે યાદવૈઃ સહ

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધં છાદિતં વ્યોમમંડલમ્ ॥
વીક્ષ્ય સર્વે મેરુદેવા ભયં પ્રાપુર્નૃપેશ્વર

અથ શક્રસખઃ ક્રુદ્ધો રથારૂઢો મહાબલઃ ॥
અક્ષૌહિણીભિર્દશભિર્યુયુધે યાદવૈઃ સહ

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધં દેવાનાં યદુભિઃ સહ ॥
પ્રાકૃતપ્રલયે રાજન્નુદધીનાં ધ્વનિર્યથા

શસ્ત્રાંધકારે સંજાતે સારણો રોહિણીસુતઃ ॥
બલદેવાનુજો વીરો દંશિતો ગજસંસ્થિતઃ

સર્વેષામગ્રતઃ પ્રાપ્તો ધનુષ્ટંકારયન્મુહુઃ ॥
તદ્‌બલં પોથયામાસ બાણૈઃ કોદંડનિર્ગતૈઃ

શ્રીસારણસ્ય બાણૌઘૈઃ કેચિદ્વીરા દ્વિધાકૃતાઃ ॥
તિર્યગ્ભૂતા રથા યુદ્ધે નિપેતુઃ પાદપા ઇવ

ગજાનાં ભિન્નકુંભાનાં મૌક્તિકાન્યપતંસ્તદા ।
બાણાન્ધકારે સંજાતે રાત્રૌ તારાગણા ઇવ

સંછિદ્યમાનૈરશ્વૈશ્ચ વીરૈર્નાગૈ રણાંગણમ્ ॥
બભૌ ભૂતગણૈર્યુક્તં યથાઽઽક્રીડમુમાપતેઃ

સારણસ્ય બલં દૃષ્ટ્વા સર્વે દેવાઃ પલાયિતાઃ ॥
સંછિન્નભિન્નકોદંડા અભિતઃ શીર્ણકંચુકાઃ

પલાયમાનં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા શક્રસખો બલી ॥
ધનુષ્ટંકારયન્પ્રાપ્તો જગર્જ ઘનવદ્‌બલાત્

અર્જુનં દશભિર્બાણૈર્વિંશત્યા ભાનુમેવ ચ ॥
સાંબં બાણશતૈર્યુદ્ધેઽનિરુદ્ધં ચ શતૈઃ શરૈઃ

દ્વિશતૈશ્ચ ગદં વીરં સહસ્રૈઃ સારણં તથા ॥
તતાડ સમરે વીરો ધન્વી શક્રસખો બલી

તદ્‌બાણૈઃ સરથા વીરા બભ્રમુર્ઘટિકાદ્વયમ્ ॥
ચક્રવત્કુંભકારસ્ય તદદ્‌ભૂતમિવાભવત્

હયાશ્ચ પંચતાં પ્રાપ્તાઃ શ્લથદ્‍બંધા રથા ભ્રમાત્ ॥
રથિનઃ ખિન્નમનસઃ સૂત મૂર્ચ્છાં ગતા મૃધે

સ ચાન્યં રથમારુહ્ય ધનુષ્ટંકારયન્બલાત્ ॥
ધનુઃ શક્રસખસ્યાપિ ચિચ્છેદ દશભીઃ શરૈઃ

દ્વાભ્યાં સૂતં શતૈરશ્વાન્સહસ્રૈસ્તદ્‌રથં શરૈઃ ॥
ચૂર્ણયામાસ રાજેન્દ્ર સાંબો જાંબવતીસુતઃ

સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ॥
નાગેંદ્રં મત્તમારુહ્ય શૂલં જગ્રાહ રોષતઃ

વિવ્યાધ સાંબં શૂલેન હૃદિ શક્રસખો બલી ॥
તેન ઘાતેન સાંબોઽપિ કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસઃ

યોજને પાદવિક્ષેપં કજ્જલાદ્રિસમપ્રભમ્ ॥
ચતુર્યોજનમુચ્ચાંગં યોજનાર્દ્ધરદદ્વયમ્

મહચ્ચીત્કારં કુર્વંતં ત્રિશૂણ્ડાદંડમંડલૈઃ ॥
શ્રૃંખલે પાતયંતં તં ચતુર્યોજનવિસ્તૃતૈઃ

ગજાન્ વીરાન્મર્દયંતં રથાનશ્વાનિતસ્તતઃ ॥
દંતૈઃ પાદૈર્ઘાતયંતં કાલાંતકયમોપમમ્

આગતં વીક્ષ્ય નાગેંદ્રં શત્રુણા નોદિતં પરમ્ ॥
વિચરંતં મૃધાદ્‌ભીતા યદુસેના વિદુદ્રુવુઃ

ગદો ગદાં સમાદાય બલદેવાનુજો બલી ॥
જઘાન તદ્‌ગજં કુંભે ગદયા વજ્રકલ્પયા

તદ્ઘાતભિન્નકુંભો હિ ગજો યુદ્ધે પપાત હ ॥
છિન્નપક્ષો યથા શૈલસ્તદદ્‍ભુતમિવાભવત્

અથ શક્રસખો યાવદ્‌ગદાં જગ્રાહ રોષતઃ ॥
તાવત્તતાડ ગદયા ગદઃ શક્રસખં હૃદિ

તેન ઘાતેન સગજો પતિતો મૂર્છિતોઽભવત્ ॥
પુનરુત્થાય સ ગદં ભુજાભ્યાં જગૃહે મૃધે

ગદશક્રસખૌ યુદ્ધે યુયુધાતે પરસ્પરમ્ ॥
રંગે મલ્લાવિવ વન્યે વન્યૌ તૌ વારણાવિવ ।૫૧॥
ભુજાભ્યાં તં સમુત્થાપ્ય બલદેવાનુજો બલી ॥
ચિક્ષેપ તત્પુરે વીરં બલાત્તં શતયોજનમ્

તદા જયજયારાવો યદુસૈન્યે બભૂવ હ ॥
જયદુન્દુભયો નેદુઃ પ્રશશંસુર્મુહુર્જનાઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
શક્રસખયુદ્ધં નામ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ