ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.34

વૃકદૈત્યવધમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
સંગ્રામજિન્મહાયુદ્ધે ભૂતસન્તાપને મૃતે ॥
હાહાકારો મહાનાસીદ્દૈત્યસેનાસુ મૈથિલ

શકુનિર્વૃકઃ કાલનાભો મહાનાભસ્તથૈવ ચ ॥
હરિશ્મશ્રુશ્ચ પઞ્ચૈતે સમ્પ્રાપ્તા રણમંડલે

કાર્ષ્ણિઃ શકુનિનાયુદ્ધ્યદનિરુદ્ધો વૃકેણ વૈ ॥
કાલનાભેન સાંબસ્તુ મહાનાભેન દીપ્તિમાન્

હરિશ્મશ્ર્વસુરેણાપિ ભાનુઃ કૃષ્ણસુતો બલી ॥
સર્વેષામગ્રતઃ પ્રાપ્તોઽનિરુદ્ધો ધન્વિનાં વરઃ

વિભેદ બાણૈર્દૈત્યાંશ્ચ વજ્રેણેંદ્રો યથા ગિરીન્ ॥
અનિરુદ્ધશરૈર્દૈત્યાશ્છિન્નપાદાંસજાનવઃ

નિપેતુર્મૂર્ચ્છિતા ભૂમૌ વૃક્ષા વાતહતા ઇવ ॥
અનિરુદ્ધશરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સંછિન્ના મેઘડંબરાઃ

છિન્નકુમ્ભા ભિન્નશુંડાઃ પતિતા રણમંડલે ॥
રુગ્ણદન્તાશ્છિન્નકક્ષાઃ શૈલા વજ્રહતા ઇવ

દ્વિધાભૂતા ગજાઃ પેતુઃ સ્ફુરત્કાશ્મીરકંબલાઃ ॥
કરિણાં ભિન્નકુમ્ભાનાં મુક્તા રેજુઃ સ્ફુરત્પ્રભાઃ

બાણાંધકારે રાજેન્દ્ર રાત્રૌ તારાગણા ઇવ ॥
પ્રધર્ષિતાઃ કેઽપિ વીરા અનિરુદ્ધશરાન્વિતા

નિપેતુર્મૂર્છિતા ભૂમૌ તદદ્‌ભુતમિવાભવત્ ॥
કેચિત્કૌ રથિનઃ પેતુસ્તેષાં શૂન્યા રથાઃ સ્થિતાઃ

કપિત્થસ્ય ફલાનીવ હસ્તકોષ્ઠગતાનિ ચ ॥
ક્ષણમાત્રેણ રાજેન્દ્ર દૈત્યાનાં વાહિનીષુ ચ

નદી બભૂવ સંગ્રામે ભીષણા ક્ષતજસ્રવાત્ ॥
દ્વિપગ્રાહા ચોષ્ટ્રખરકબંધાસ્યાદિકચ્છપા

શિશુમારરથા કેશશૈવાલા ભુજસર્પિણી ॥
કરમીના મૌલિરત્‍નહારકુણ્ડલશર્કરા

શસ્ત્રશક્તિચ્છત્રશંખા ચામરધ્વજસૈકતા ॥
રથાંગવર્તસંયુક્તા સેનાદ્વયતટાવૃતા

શતયોજનવિસ્તીર્ણા બભૌ વૈતરણી યથા ॥
પ્રમથા ભૈરવા ભૂતા વેતાલા યોગિનીગણાઃ

અટ્ટહાસં પ્રકૃર્વંતો નૃત્યંતો રણમણ્ડલે ॥
પિબન્તો રુધિરં શશ્વત્કપાલેન નૃપેશ્વર

હરસ્ય મુણ્ડમાલાર્થં જગૃહુસ્તે શિરાંસિ ચ ॥
સિંહારૂઢા ભદ્રકાલી ડાકિનીશતસંવૃતા

ભક્ષ્યયન્તી રણે દૈત્યાનટ્ટહાસં ચકાર હ ॥
વિદ્યાધર્યસ્ત્વંબરસ્થા ગંધર્વ્યોઽપ્સરસસ્તથા

ક્ષાત્રધર્મસ્થિતાન્ વીરાન્ વવ્રિરે દેવરૂપિણઃ ॥
પરસ્પરં કલિર્ભૂત્વા તાસાં પત્યર્થમંબરે

મમાનુરુપો નાયં વ ઇતિ વિહ્વલચેતસામ્ ॥
કેચિદ્વીરા ધર્મપરા રણરઙ્ગાન્ન ચાલિતાઃ

યયુર્વિષ્ણુપદં દિવ્યં ભિત્વા માર્તંડમણ્ડલમ્ ॥
અનિરુદ્ધં રિપું દૃષ્ટ્વા કેચિદ્દૈત્યાઃ પલાયિતાઃ

કેચિત્સ્વં સ્વં રણં ત્યક્ત્વા દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ ॥
તદા વૃકો મહાદૈત્યઃ ખરારૂઢો ભયંકરઃ

આજગામ નદન્ યુદ્ધે ધનુષ્ટંકારયન્મુહુઃ ॥
અનિરુદ્ધસ્યાપિ ચાયં સિંજિનીસહિતં ધનુઃ

ચિચ્છેદ દશભિર્બાણૈર્વૃકોઽપિ રણદુર્મદઃ ॥
છિન્નધન્વાનિરુદ્ધસ્તુ દ્વિતીયં ધનુરાદદે

ચિચ્છેદ દશભિર્બાણૈર્વૃકચાપં મહાબલઃ ॥
વૃકસ્ત્રિશૂલમુદ્યમ્ય રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરઃ ॥
લલજ્જિહ્વઃ પ્રત્યુવાચાનિરુદ્ધં ધન્વિનાં વરમ્

વૃકદૈત્ય ઉવાચ -
અદ્યૈવ ત્વાં હનિષ્યામિ ક્ષત્રિયં સ્વસ્થવિક્રમમ્ ॥
ત્વયા સેના હતા મેઽદ્ય પશ્ય વિક્રમમદ્‌ભુતમ્

અનિરુદ્ધ ઉવાચ -
યે વદન્તિ મુખેનેહ તે કુર્વંતિ ન કિંચન ॥
અદ્યૈવ ત્વાં હનિષ્યામિ પશ્ય મે વિક્રમં પરમ્

ન ચેત્ત્વાં ઘાતયિષ્યામિ શૃણુતાચ્છપથં મમ ॥
વિપ્રગોભ્રૂણબાલાનાં હત્યા મે સ્યાત્સદૈવ હિ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
વૃકોઽપિ શપથં કૃત્વા ખરારૂઢો મહાબલઃ ॥
જઘાન તં ત્રિશૂલેનાનિરુદ્ધં ધન્વિનાં વરમ્

તચ્છૂલં વામહસ્તેન ગૃહીત્વા કાર્ષ્ણિનન્દનઃ ॥
તતાડ સહસા રાજન્ વૃકદૈત્યં મહાબલમ્

તદાસુરઃ કોપપૂર્ણો મુક્ત્વાથ મહતીં ગદામ્ ॥
ચૂર્ણયામાસ સહસા ચાનિરુદ્ધરથં બલાત્

પ્રાદ્યુમ્નિઃ શિતધારેણ ખડ્ગેનારિભુજદ્વયમ્ ॥
ચિચ્છેદ ભિદુરેણાશુ શૈલપક્ષૌ યથા વૃષા

તદાભિન્નભુજો દૈત્યઃ પદ્‌ભ્યામાકંપયન્ભુવમ્

વિસ્તીર્ણં વદનં કૃત્વા લલજ્જિહ્વં ભયંકરમ્ ॥
કરાલદંષ્ટ્રઃ પ્રપિબન્નાકાશં દૈત્યપુંગવઃ

તિમિં તિમિંગિલ ઇવ પ્રાગ્રસત્કાર્ષ્ણિનન્દનમ્ ॥
દૈત્યોદરે કૃષ્ણપૌત્રઃ શ્રીકૃષ્ણસ્યાનુકંપયા

ન મમાર મહારાજ કાર્ષ્ણિર્મીનોદરે યથા ॥
વૃકોદરે યથા કૃષ્ણો યથા ગોપા હ્યઘોદરે

બકોદરે યથા કૃષ્ણો યથા વૃત્રોદરે વૃષા ॥
હાહાકારે તદા જાતે યદુસૈન્યે વિદેહરાટ્

ગદો ગદાં સમાદાય બલદેવાનુજો બલી ॥
તતાડ મસ્તકે દૈત્યં વૃકં નામ મહાબલમ્

તદા હતશિરા દૈત્યો રેજે ક્ષતજબિંદુભિઃ ॥
ગરિકૈર્જલધારાભિર્યથા વિંધ્યાચલો નૃપ

ફાલ્ગુનઃ સ્વમસિં નીત્વા તત્પાદૌ ચાઞ્જસાહરત્ ॥
છિન્નાંઘ્રિઃ સ પપાતોર્વ્યાં છિન્નપક્ષો યથા ગિરિઃ

અનિરુદ્ધસ્તદુદરં ભીત્વા ખડ્ગેન નિર્ગતઃ ॥
જહાર તચ્છિરશ્ચાયં યથા વજ્રેણ વૃત્રહા

તદા જયજયારાવો યદુસૈન્યે બભૂવ હ ॥
દેવદુન્દુભયો નેદુર્નરદુન્દુભયસ્તથા

અનિરુદ્ધોપરિ સુરાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે ॥
કથિતં હ્યદ્‍ભુતં ચૈતત્કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
વૃકદૈત્યવધો નામ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ