ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.29

હિરણ્યખણ્ડવિજયમ્
શ્રી નારદ ઉવાચ -
પ્રદ્યુમ્નોઽથ મહાબાહુર્જિત્વાઽઽરાદુત્તરાન્કુરુન્ ॥
હિરણ્મયં નામ ખંડં જેતું કાર્ષ્ણિર્જગામ હ

યત્ર સીમાગિરિર્દીર્ઘઃ સ્રોતો નામ સ્ફુરદ્દ્યુતિઃ ॥
તત્ર કૂર્મો હરિઃ સાક્ષાદર્યમા યસ્ય દેશિકઃ

પુષ્પમાલાનદીતીરે નામ્ના ચિત્રવનં મહત્ ॥
સપુષ્પફલભારાઢ્યં કન્દમૂલનિધિઃ સ્વતઃ

વાનરાઃ સંતિ તત્રાપિ વંશજા નલનીલયોઃ ॥
ન્યસ્તાઃ શ્રીરામચન્દ્રેણ ત્રેતાયાં મૈથિલેશ્વર

સૈન્યઘોષં ચ તં શ્રુત્વા યુદ્ધકામા વિનિર્ગતાઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નસૈન્યે ચોત્પેતુર્ભ્રૂભંગૈઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ

નખૈર્દંતૈશ્ચ લાંગૂલૈર્ગજાનશ્વાન્નરાન્નૃપ ॥
લાંગૂલૈશ્ચ રથાન્બધ્વા ચિક્ષિપુશ્ચાંબરે બલાત્

વિજયધ્વજનાથસ્ય વિજયશ્ચાર્જુનસ્ય ચ ॥
રથં બદ્ધ્વાથ લાંગૂલે કેચિદુત્પેતુરંબરે

કપિધ્વજધ્વજે સાક્ષાત્કપીંદ્રો ભગવાન્પ્રભુઃ ॥
ક્રોધાઢ્યઃ ફાલ્ગુનસખઃ સમગ્રં સર્વતો દિશમ્

લાંગૂલેન ચ તાન્બદ્ધ્વા પાતયામાસ ભૂતલે ॥
તદા પ્રહર્ષિતાઃ સર્વે જ્ઞાત્વા શ્રીરામકિંકરાઃ

નેમુસ્તં સર્વતો રાજન્ કૃતાંજલિપુટાઃ શનૈઃ ॥
કેચિદાલિંગનં ચક્રુઃ કેચિદુત્પેતુરોજસા

કેચિચ્ચુચુંબુર્લાંગૂલં કેચિત્પાદં ચ વાનરાઃ ॥
તાનાલિંગ્ય મહાવીરાઃ સ્પૃષ્ટ્વા સત્પાણિના પુનઃ

દત્વાઽઽશિષં તત્કુશલં પપ્રચ્છાથાંજનીસુતઃ ॥
નત્વા તં વાનરાઃ સર્વે જગ્મુશ્ચિત્રવનં નૃપ

હનુમાનર્જુનસ્યાપિ ધ્વજે હ્યંતરધીયત ॥
મકરાખ્યાત્તતો દેશાત્પ્રદ્યુમ્નો મીનકેતનઃ

યયૌ વૃષ્ણિવરૈઃ સાર્દ્ધં દુન્દુભીન્ વાદયન્મુહુઃ ॥
મકરસ્ય ગિરેઃ પાર્શ્વે દુન્દુભિધ્વનિભિસ્તતઃ

મધુભક્ષ્યા મધુકરાઃ કોટિશઃ પ્રોથિતાઃ કિલ ॥
તૈર્દંશિતં બલં સર્વં હસ્તિચીત્કારસંયુતમ્

તદા કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુઃ પવનાસ્ત્રં સમાદધે ॥
તદ્‌વાતતાડીતા રાજન્ગતાસ્તેઽપિ દિશો દશ

તત્ર દેશે જના રાજન્ સર્વે વૈ મકરાનનાઃ ॥
તતસ્તુ ડિંડિભો દેશસ્તત્ર હસ્તિમુખા જનાઃ

એવં દેશાંસ્તતઃ પશ્યંસ્ત્રિશૃઙ્ગવિષયાન્ગતઃ ॥
કાર્ષ્ણિર્દદર્શ તત્રાપિ મનુષ્યા શૃઙ્ગધારિણઃ

ત્રિશૃઙ્ગસ્ય ગિરેઃ પાર્શ્વે નગરીં સ્વર્ણચર્ચિકામ્ ॥
હેમસૌધમયીં દિવ્યાં રત્‍નપ્રાકારમંડિતામ્

હિરણ્યવર્ણૈઃ પુરુષૈઃ સ્ત્રીજનૈશ્ચ તડિદ્દ્યુભિઃ ॥
નાગૈશ્ચ નાગકન્યાભિઃ પુરીં ભોગવતીમિવ

ચન્દ્રકાંતાનદીતીરે શોભિતાં મંગલાલયામ્ ॥
કાર્ષ્ણિઃ સમાયયૌ રાજન્ યથા શક્રોઽમરાવતીમ્

તત્ર રાજા મહાવીરો નામ્ના દેવસખો બલી ॥
સ મન્મુખાદ્‌બલં શ્રુત્વા બલિં નીત્વા હિરણ્મયમ્

પ્રદ્યુમ્નં પૂજયામાસ ભક્ત્યા પરમયા પુનઃ ॥
તં પપ્રચ્છ મહાબાહુઃ પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ

ચન્દ્રવત્તે કથં શોભા સર્વેષાં ચ વદાશુ મે ॥
દેવસખા ઉવાચ -
અર્યમ્ણા પિતૃપતિના કૂર્મરૂપસ્ય માપતેઃ

અઙ્ઘ્રીપ્રક્ષલિતૌ તેન વારિણાભૂન્મહાનદી ॥
શ્વેતપર્વતશૃઙ્ગાચ્ચાવતરંતી યદૂત્તમ

પ્રમેધાખ્યો મનુસુતો ગોપાલો ગુરુણા કૃતઃ ॥
જઘાન કપિલાં રાત્રાવસિતાં સિંહશંકયા

વસિષ્ઠેન તદા શપ્તઃ શૂદ્રત્વં સમુપાગતઃ ॥
કુષ્ઠેન પીડિતતનુઃ પર્યટંસ્તીર્થમાચરન્

અસ્યાં નદ્યાં યદા સ્નાતો ગલત્કુષ્ઠાન્મનોઃ સુતઃ ॥
મુક્તોઽભૂચ્ચન્દ્રવત્તસ્ય દેહશોભા બભૂવ હ

ચન્દ્રકાંતા નદી ચેયં પ્રસિદ્ધાઽભૂદ્ધિરણ્મયે ॥
તસ્યાં મુક્તો યતઃ સ્નાત્વા ગલત્કુષ્ઠાન્મનોઃ સુતઃ

તતઃ સ્નાનં ચ કર્તારો વયં સર્વે નૃપોત્તમ ॥
રૂપેણ ચન્દ્રતુલ્યાઃ કૌ ભવામોઽત્ર ન સંશયઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા મહાબાહુ પ્રદ્યુમ્નો યાદવૈઃ સહ ॥
ચન્દ્રકાંતાં નદીં સ્નાત્વા દદૌ દાનાન્યનેકશઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
હિરણ્મયખંડવિજયો નામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ