ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.24

યક્ષ-યુદ્ધમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
શસ્ત્રાંધકારે સંજાતે મણિગ્રીવો મહાબલઃ ॥
બિભેદારિબલં બાણૈઃ કુવાક્યૈર્મિત્રતામિવ

મણિગ્રીવસ્ય બાણૌઘૈર્ગજાશ્વરથપત્તયઃ ॥
નિપેતુઃ સક્ષતા ભૂમૌ વૃક્ષા વાતહતા ઇવ

ચંદ્રભાનુર્હરેઃ પુત્રો સત્યભામાઽઽત્મજો બલી ॥
મણિગ્રીવસ્ય કોદંડં પંચબાણૈસ્તદાચ્છિનત્

દશભીસ્તદ્‌રથં ભિત્વા જગર્જ ઘનવદ્‌બલી ॥
મણિગ્રીવોઽપિ ચિક્ષેપ શક્તિં સ્વાં ચન્દ્રભાનવે

ભાસયંતી દિશઃ શશ્વન્મહોલ્કામિવ મૈથિલ ॥
અગ્રહીચ્ચંદ્રભાનુસ્તાં વામહસ્તેન લીલયા

તયા જઘાન સમરે મણિગ્રીવં મહાબલમ્ ॥
પુનર્જગર્જ સમરે ચંદ્રભાનુર્મહાબલઃ

તત્પ્રહારેણ પતિતે મણિગ્રીવે પ્રમૂર્છિતે ॥
ચન્દ્રભાનું બાણજાલૈર્નલકૂબરનોદિતાઃ

છાદયામાસુરસુરા વર્ષાદિત્યં યથાંબુદાઃ ॥
દીપ્તિમાન્કૃષ્ણપુત્રસ્તુ ખડ્ગમુદ્યમ્ય વેગવાન્

વિવેશ યક્ષસેનાસુ નીહારેષુ યથા રવિઃ ॥
તસ્ય ખડ્ગપ્રહારેણ કેચિદ્યક્ષા દ્વિધાભવન્

કેચિદ્વૈ છિન્નશિરસશ્છિન્નપાદાંસબાહવઃ ॥
ભિન્નહસ્તાશ્છિન્નકર્ણાશ્છિન્નોષ્ઠાઃ પેતુરાહવે

તેષાં શિરોભિર્બીભત્સૈઃ સકિરીટૈઃ સકુંડલૈઃ ॥
સશિરસ્ત્રૈઃ સ્રવદ્‌રક્તૈર્મહામારીવ ભૂર્બભૌ

શેષા વિદુદ્રુવુર્યક્ષાઃ સક્ષતા ભયવિહ્વલાઃ ॥
હાહાકારસ્તદા જાતો યક્ષસેનાસુ મૈથિલ

ધનુષ્ટંકારયન્પ્રાપ્તો દંશિતો નલકૂબરઃ ॥
રથેનાતિપતાકેન મા ભૈષ્ટેત્યભયં દદૌ

પંચભિઃ કૃતવર્માણમર્જુનં દશભિઃ શરૈઃ ॥
દીપ્તિમંતં ચ વિંશત્યા તતાડ નલકૂબરઃ

કૃતવર્મા મહાબાહુર્જઘાન નલકૂબરમ્ ॥
પંચભિર્વિશિખૈ રાજન્નાદયન્મંડલં દિશામ્

તે બાણાઃ કવચં ભિત્વા તનું ભિત્વા ધરાતલમ્ ॥
વિવિશુઃ પશ્યતાં તેષાં વલ્મીકે ફણિનો યથા

વીક્ષ્ય તદ્‌બાણભિન્નાંગં મૂર્ચ્છિતં નલકૂબરં ॥
અપોવાહ રણાત્સૂતો હેમમાલીતિ નામભાક્

ઘંટાનાદઃ પાર્શ્વમૌલિઃ કુબેરસ્ય ચ મંત્રિણૌ ॥
જઘ્નતુર્બાણપટલૈર્યદૂનામુદ્‌ભટં બલમ્

સ્વર્ણપુંખૈસ્તીક્ષ્ણમુખૈર્ગૃધ્રપક્ષૈર્મનોજવૈઃ ॥
દ્યોતયદ્‌ભિર્દિશઃ સર્વા માર્તંડકિરણૈરિવ

તતોઽર્જુનો મહાવીરઃ પ્રતિબાણાન્સમાદધે ॥
બાણસંઘર્ષજા યુદ્ધે વિસ્ફુલિંગા સહસ્રશઃ

વિરેજુર્નૃપ ખદ્યોતચંચલાલાતચક્રવત્ ॥
સર્વં તદ્‌બાણપટલં ક્ષણમાત્રેણ ચાચ્છિનત્

ગાંડીવમુક્તવિશિખૈર્ગાંડીવી રણદુર્મદઃ ॥
યોજનદ્વયમાત્રેણ તદ્‌રથો સધ્વજો બલાત્

અર્જુનો બાણપટલૈશ્ચકાર શરપંજરે ॥
હતાવિમાવિતિ જ્ઞાત્વા સર્વે પુણ્યજનાસ્ત્વરમ્

દુદ્રુવુઃ સ્વં રણં ત્યક્ત્વા પરં હાહેતિ વાદિનઃ ॥
તદા તુ ભૂતાવલયઃ કોટિશશ્ચાયયુર્મૃધે

ડાકિન્યઃ કોટિશો રાજંશ્ચિક્ષિપુર્વારણાન્મૃધે ॥
ભક્ષયંત્યો નરાનશ્વાઁશ્ચર્વયંત્યો રથાન્પૃથક્

નરે નરે પૃથગ્ભૂતા ધાવંતો દશભિર્દશ ॥
પ્રમથાઃ પાતયામાસુઃ ખટ્વાંગેન જનાન્મુહુઃ

યાતુધાનાશ્ચર્વયન્તઃ શિરાંસિ રણમંડલે ॥
વેતાલાશ્ચ કપાલેન પિબંતો રુધિરં બહુ

વિનાયકાશ્ચ નૃત્યંતઃ પ્રેતા ગાયંત એવ હિ ॥
કૂષ્માંડાશ્ચ તથોન્માદાઃ શિરાંસિ જગૃહુર્મૃધે

શિવસ્ય મુંડમાલાર્થં વીરાણાં સ્વર્ગગામિનામ્ ॥
તથા માતૃગણા બ્રહ્મરાક્ષસા ભૈરવા મૃધે

શિરાંસિ કંદુકાનીવ ક્ષેપયંતો મુહુર્મુહુઃ ॥
હસંતઃ પ્રહસંતશ્ચ સાટ્ટહાસં સમાકુલાઃ

પિશાચા વિકલાસ્યાશ્ચ કૂર્દન્તઃ કેઽપિ કુત્સિતમ્ ॥
પિશાચ્યઃ ક્ષતજં તૂષ્ણં પાયયંત્યઃ શિશૂન્મૃધે

મા રોદીરિતિ વાદિન્યો નેત્રાણ્યપિ દદામ ઉત્ ॥
ઇત્થં ગણબલં દૃષ્ટ્વા બલદેવાનુજો બલી

ગદો ગદાં સમાદાય જગર્જ ઘનવદ્‌બલી ॥
લક્ષભારભૃતા મૌર્વ્યા ગદયા તદ્‌બલં મહત્

પોથયામાસ હિ ગદો વજ્રેણેંદ્રો યથા ગિરીન્ ॥
કૂષ્માંડોન્માદવેતાલાઃ પિશાચા બ્રહ્મરાક્ષસાઃ

નિપેતુર્મૂર્છિતા ભૂમૌ તદ્‌ગદાભિન્નમસ્તકાઃ ॥
ડાકિનીભિન્નદંતાશ્ચ પ્રમથાભિન્નકંધરાઃ

યાતુધાનાંશ્છિન્નમુખાંશ્ચકાર સમરે ગદઃ ॥
ગદયા મર્દિતાઃ પ્રેતા દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ

વારાહદંષ્ટ્રયા ભગ્ના લયે દૈત્યા યથા નૃપ ॥
પલાયિતે ભૂતગણે વીરભદ્રઃ સમાગતઃ

ગદં તતાડ ગદયા બલદેવાનુજં બલી ॥
ગદોપરિ ગદાં નીત્વા ગદઃ સ્વાં પ્રાહીણોદ્‌ગદામ્

તયોર્યુદ્ધમભૂદ્‌ઘોરં ગદાભ્યાં મૈથિલેશ્વર ॥
વિસ્ફુલિંગાન્ ક્ષરંત્યો દ્વે ગદે ચૂર્ણિબભૂવતુઃ

મલ્લયુદ્ધં તયોરાસીન્નોદયંતં પરસ્પરમ્ ॥
ભુજૈશ્ચ જાનુભિઃ પાદૈઃ પાતયંતો ગિરીન્ બહૂન્

કરવીરં સમુત્પાટ્ય વીરભદ્રો ગિરિં બલાત્ ॥
અટ્ટહાસં તદા કુર્વન્ ગદોપરિ સમક્ષિપત્

ગદો ગિરિં સંગૃહીત્વા તસ્યોપરિ સમાક્ષિપત્ ॥
ગૃહીત્વાથ ગદં વીરં વીરભદ્રો બલાદ્‌બલી

ચિક્ષેપ ચૌજસા રાજન્નાકાશે લક્ષયોજનમ્ ॥
ગદોઽપિ પતિતો ભૂમૌ કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસઃ

ગૃહીત્વા વીરભદ્રાખ્યં ભ્રામયિત્વા મહાબલઃ ॥
ઓજસા પ્રાક્ષિપચ્છીઘ્રમાકાશે લક્ષયોજનમ્

વીરભદ્રસ્તુ પતિતઃ કૈલાસશિખરોપરિ ॥
ગદાપ્રહારવ્યથિતો મૂર્છિતો ઘટિકાદ્વયમ્

કાર્તિકેયસ્તદા પ્રાપ્તઃ શક્તિમુદ્યમ્ય વેગવાન્ ॥
અનિરુદ્ધાય સાંબાય શક્તિં ચિક્ષેપ સત્વરમ્

અનિરુદ્ધરથં ભિત્વા સાંબં સાંબરથં પુનઃ ॥
ગજાન્ રથાન્સહસ્રં ચ વીરલક્ષં મૃધાંગણે

ભિત્વા નદંતી સ્ફૂર્જંતી ચપલેવ દીશો દશ ॥
વિવેશ ભૂમૌ ફૂત્કારં કુર્વતી પન્નગીવ સા

તદા ક્રુદ્ધો મહાબાહુઃ સાંબો જામ્બવતીસુતઃ ॥
કૃત્વાથ સિંજિનીઘોષં નિષંગાદ્‌બાણમાદદે

એકોઽપિ સદ્‍બહિસ્તૂણાદ્દશરૂપી બભૂવ હ ॥
ચાપે શતં કર્ષણે ચ સહસ્રં રૂપમાદધે

મોક્ષણે લક્ષરૂપાણિ કોટિરૂપાણિ કોટિષુ ॥
અનેકરૂપી વિશિખઃ શિખિનં શિખિવાહનમ્

ભિત્વા બિભેદ વીરાણાં કોટિશઃ કોટિશો રણે ॥
કાર્તિકેયે ચ ભિન્નાંગે કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસે ॥
ગણેશ્વરસ્તદા પ્રાપ્તો મૂષકસ્થો ગજાનનઃ

ગોમૂત્રપત્રમૃગનાભિવિચિત્રકુંભં
શ્રીકુંકુમાકલિતસુંદરવક્રતુંડમ્ ॥
સિંદૂરપૂરિતકપોલમનોહરાભં
કર્પૂરધૂલિધવલીકૃતકર્ણવર્ણમ્

વ્યાલોલકર્ણહતમત્તમધુવ્રતૈસ્તૈઃ
શ્રીગંડજાતમદિરામદવિહ્વલાંગૈ ॥
સંગીતતાલકુસુમાકરગીતરાગૈઃ
સંસેવિતં ગણપતિં કૃતભાલચંદ્રમ્

બાલાર્કવર્ણમમલાંગદહેમહાર-
ગ્રૈવેયમૌલિકિરણૈઃ પરિતઃ સ્ફુરંતમ્ ॥
આખુસ્થમેકદશનં ગજભવ્યમૂર્તિં
પાશાંકુશાંબુજકુઠારચયં દધાનમ્

પ્રાંશું ચતુર્ભુજમતીવ મૃધે પ્રવૃત્તં
કાંશ્ચિત્પ્રગૃહ્ય ચ કરેણ ધૃતાંકુશેન ॥
સંમર્દયંતમુરુધારપરશ્વધેન
શ્રીભાર્ગવેન્દ્રમિવ શસ્ત્રભૃતઃ સમસ્તાન્

વીરેભવાજિરથસંઘબલં નિપાત્ય
સાંબં પ્રગૃહ્ય સરથં પ્રધનાત્ક્ષિપંતમ્ ॥
તં વીક્ષ્ય વિસ્મિતમનાઃ સગણોઽથ કાર્ષ્ણિઃ
પુત્રં સુબુદ્ધિમનિરુદ્ધમુવાચ સમ્યક્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
યક્ષયુદ્ધવર્ણનં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ