ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.23

યક્ષદેશયાત્રા
શ્રીનારદ ઉવાચ -
નદા નદ્યઃ સમુદ્રાશ્ચ રથવીથિં દદુર્નૃપ ॥
ધર્ષિતાસ્તેજસા તસ્મૈ સસૈન્યાય મહાત્મને

કૈલાસગિરિપાર્શ્વે ચ વરવીરશ્ચ માનુષઃ ॥
બાણસ્ય શોણિતપુરં પ્રયયૌ યાદવેશ્વરઃ

બાણાસુરોઽતિસંક્રુદ્ધો યદૂન્ વીક્ષ્યાગતાન્પુનઃ ॥
અક્ષૌહિણીભિર્દ્વાદશભિર્યુદ્ધં કર્તું મનો દધે

તદેવ સાક્ષાત્પુરુષઃ પુરાણો
મહેશ્વરો નંદિવૃષસ્થિતોઽસૌ ॥
હિમાદ્રિપુત્રીસહિતસ્ત્રિશૂલી
સમેત્ય બાણં નૃપમાહ દેવઃ

શિવ ઉવાચ -
પરિપૂર્ણતમઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્ ॥
અસંખ્યબ્રહ્માંડપતિર્ગોલોકેશઃ પરાત્પરઃ

ત્રયો વયં તત્કલા હિ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ ॥
મૂર્ધ્ન્યાજ્ઞાં યસ્ય બિભ્રતિ ત્વાદૃશાનાં ચ કા કથા

તસ્ય પૌત્રસ્ત્વયા બદ્ધોઽનિરુદ્ધો યેન તેજસા ॥
છિન્ના ભુજા ન જાનાસિ સંગ્રામે તં હરિઃ સ્વયમ્

તસ્માત્તેષાં દાનવાનાં પૂજનીયા હરેઃ સુતાઃ ॥
અનિરુદ્ધઃ પૂજનીયો જામાતા તે ન સંશયઃ

ન દદામિ ત્વનુજ્ઞાં તે યુદ્ધાયાસુરપુંગવ ॥
ન ચેદ્યુદ્ધં કુરુ બલાદ્‍વૃથા દૃષ્ટં મનસ્તવ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શિવપ્રબોધિતો બાણોઽનિરુદ્ધં ધન્વીનાં વરમ્ ॥
સમાહૂય ચ સંપૂજ્ય પારિબર્હં દદૌ પુનઃ

સસૈન્યં સાદરેણાપિ પ્રદ્યુમ્નં પૂજ્ય બંધુવત્ ॥
ગજાયુતં ચાશ્વકોટિં રથાનાં પંચલક્ષકમ્

દદૌ બાણો મહાબાહુઃ પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને ॥
અથ કાર્ષ્ણિર્મહારાજ સ્વસૈન્યૈર્યદુભિઃ સહ

અલકાં પ્રયયૌ ધન્વી પુરીમ્ ગુહ્યકમંડિતામ્ ॥
શ્રીનંદાલકનંદાભ્યાં ગંગાભ્યાં પરિખીકૃતા

રત્‍નસોપાનયુક્તાભ્યાં યજ્ઞભિઃ પરિશોભિતામ્ ॥
વિદ્યાધરીભિઃ પરિતઃ કિન્નરીભિર્મનોહરામ્

દિવ્યાભિર્નાગકન્યાભિઃ પુરીં ભોગવતીમિવ ॥
ધનદો ન દદૌ તસ્મૈ પ્રદ્યુમ્નાય બલિં નૃપઃ

હરેઃ પ્રભવવિદપિ વિષ્ણોર્માયાબલં ત્વહો ॥
લોકપાલોઽસ્મ્યહં નિત્યમિત્યજ્ઞાનવિમોહિતઃ

નોદિતો બલિભિર્યક્ષૈર્યુદ્ધં કર્તું મનો દધે ॥
નિર્ધનો હિ ધનં પ્રાપ્ય તૃણવન્મન્યતે જગત્

નવાનાં તુ નિધીનાં કૌ પતીનાં કિમુ વર્ણનમ્ ॥
તદૈવ હેમમુકુટો દૂતો ધનદનોદિતઃ ॥
કાર્ષ્ણિમેત્ય સભામધ્યે નત્વેદં પ્રાહ માનદઃ

હેમમુકુટ ઉવાચ -
ધનેશ્વરો રાજરાજો લોકપાલોઽલકેશ્વરઃ ॥
તેન યત્કથિતં રાજઞ્છૃણુ ત્વં તદ્યદૂત્તમ

દેવરાજો યથા શક્રઃ સ્મૃતો દિવી યથા પ્રભુઃ ॥
તથૈકો રાજરાજોઽહં કથિતો ભૂતલે મહાન્

મનુષ્યધર્મા રાજેદ્રૈઃ પૂજિતોઽહં સદા ભુવિ ॥
ઉગ્રસેનેન દાતવ્યં મહ્યં સોપાયનં પરમ્

પરાક્ તસ્મૈ ન દાસ્યામિ યદુરાજાય ભૂભૃતે ॥
ન મન્યસે ચેત્સંગ્રામં કરિષ્યામિ ન સંશયઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવં દૂતવચઃ શ્રુત્વા પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ ॥
ચકાર કોપં રક્તાક્ષો રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરઃ

પ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
વૃષ્ણીંદ્ર રાજરાજેંદ્રં રાજરાજો ન વેત્તિ તમ્ ॥
શક્રાદીનાં તુ યઃ સાક્ષાન્મુકુટૈર્ઘૃષ્ટપાદુકઃ

સુધર્માં પારિજાતં ચ તસ્મા ઇંદ્રો દદૌ ભયાત્ ॥
શ્યામવર્ણાન્હયાન્પાશી તસ્મૈ દત્વા નનામ હ

અનેન રાજરાજેન ભીરુણા નિધયો નવ ॥
પ્રાપ્તાસ્તં હિ ન જાનાતિ રાજરાજો મહાબલમ્

વર્તતે તત્સભામધ્યે પરિપૂર્ણતમો હરિઃ ॥
અસંખ્યબ્રહ્માણ્ડપતિઃ શ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્

યસ્યૈકમૂર્ધ્નિ તિલકં દૃશ્યતે મંડલં ભુવઃ ॥
ઉગ્રસેનસભામધ્યે સોઽપિ નિત્યં વિરાજતે

ઉગ્રસેનપ્રેષિતોઽહં કુબેરાય મહાત્મને ॥
નારાચાનાં બલિં દાતું તત્કરિષ્યામિ સામ્પ્રતમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવમુક્ત્વા ગૃહીત્વા સ્વં કોદણ્ડં ચણ્ડવિક્રમઃ ॥
ચકાર ભુજદણ્ડાભ્યાં ટઙ્કારં વાદયન્ ગુણમ્

પ્રત્યંચાસ્ફોટનેનૈવ મંડિતોઽભૂત્તડિત્સ્વનઃ ॥
નનાદ તેન બ્રહ્માણ્ડં સપ્તલોકૈર્બિલૈઃ સહ

વિચેલુર્દિગ્ગજાસ્તારા રાજન્ભૂખંડમંડલમ્ ॥
નિષંગાચ્છરમાકૃષ્ય પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ

પ્રતિશાર્ઙ્‌ગે સ્વધનુષિ બાણમેકં સમાદધે ॥
દ્વાદશાદિત્યસંકાશં દ્યોતયન્મંડલં દિશામ્

ચિચ્છેદ ગુહ્યકેશસ્ય બાણં છત્રં ચ ચામરે ॥
તદા ક્રુદ્ધો રાજરાજો દૃષ્ટ્વા ચિત્રમિદં મહત્

આરુહ્ય પુષ્પકં સૈન્યૈર્યુદ્ધકામો વિનિર્યયૌ ॥
ઘંટાનાદેન યક્ષેણ મંત્રિણા પાર્શ્વમૌલિના

નલકૂબરમણિગ્રીવૌ શુશુભાતે ધ્વજાગ્રતઃ ॥
તુરંગવદનાઃ કેચિન્મૃગેંદ્રવદનાઃ પરે

શિશુમારમુખાઃ કેચિત્કેચિન્નક્રમુખા ઇવ ॥
અર્દ્ધપિંગા અર્દ્ધકૃષ્ણા ઊર્ધ્વકેશા મદોત્કટાઃ

વક્રદંતા લલજ્જિહ્વા બૃહદ્દંષ્ટ્રા મહાબલાઃ ॥
કરાલાસ્યાઃ સકવચાઃ ખડ્ગચર્મધરાઃ પરાઃ

શક્તિહસ્તા ઋષ્ટિહસ્તા ભુશુંડિપરિઘાયુધાઃ ।
ધનુર્બાણધરા યક્ષાઃ કેચિત્પરશુપાણયઃ

યક્ષાણાં હસ્તિવાહાનાં રથિનામશ્વિનાં તથા ॥
વિરેજુર્નિર્ગતાનાં ચ મંડલાનિ સહસ્રશઃ

શંખદુન્દુભિનાદૈશ્ચ સૂતમાગધવન્દિભિઃ ॥
રેજિરે શ્રીદવીરાઃ કૌ મેઘા ઇવ તડિત્સ્વનૈઃ

એવં યક્ષેષુ મત્તેષુ કોટિશો નિર્ગતેષુ ચ ॥
દિવ્યાન્મહાયોગમયાત્સિદ્ધક્ષેત્રાદ્વિદેહરાટ્

આયયૌ તત્સહાયાર્થં પ્રમથાનાં બલં મહત્ ॥
ભૂતાશ્ચ પ્રમથાઃ કેચિત્કરાલાસ્યા મદોત્કટાઃ

ડાકિન્યો યાતુધાનાશ્ચ વેતાલાઃ સવિનાયકાઃ ॥
કૂષ્માંડોન્માદસંયુક્તાઃ પ્રેતા માતૃગણાઃ પરે

નિશાચરપિશાચાશ્ચ બ્રહ્મરાક્ષભૈરવાઃ ॥
નદંતો ભૈરવં નાદં છિંધિ ભિંધીતિ વાદિનઃ

ઇત્થં તુ ભૂતાવલયઃ કોટિશશ્ચાયયુસ્તદા ॥
રોદસ્યાચ્છાદિતે ભૂતા મેઘૈઃ સાંવર્તકૈરિવ

મયૂરસ્થઃ કાર્તિકેયો મૂષકસ્થો ગણેશ્વરઃ ॥
પ્રમથૈર્ગીયમાનૌ તૌ ઢક્કાવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ

સર્વેષામગ્રતઃ પ્રાપ્તૌ વીરભદ્રેણ સંયુતૌ ॥
ઇત્થં પુણ્યજનાનાં તુ ગણાનાં યદુભિઃ સહ

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધમદ્‌ભુતં રોમહર્ષણમ્ ॥
રથિનો રથિભિસ્તત્ર પત્તિભિઃ સહ પત્તયઃ

હયા હયૈરિભાશ્ચેભૈર્યુયુધુસ્તે પરસ્પરમ્ ॥
રથેભાશ્વપદાતીનાં ચરણૈરુત્થિતં રજઃ

છાદયામાસ રાજેંદ્ર સસૂર્યં વ્યોમમંડલમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
યક્ષદેશપ્રયાણં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ