ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.13

શાલ્વ-માલવ-લઙ્કાવિજયમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
કૃતમાલાં તામ્રપર્ણીં સ્નાત્વા શ્રીયાદવેશ્વરઃ ॥
યદુભિઃ સૈનિકૈઃ સાર્દ્ધં રાજન્ રાજપુરં યયૌ

શાલ્વો રાજપુરાધીશઃ શ્રુત્વા મન્મુખતો યદૂન્ ॥
આગતાન્ સ યયૌ શીઘ્રં દ્વિવિદં વાનરાધિપમ્

દ્વિવિદો હ્યતિસંક્રુદ્ધો વીરો મિત્રસહાયકૃત્ ॥
શંબરારિબલં પ્રાગાચ્ચાલયન્ વસુધાતલમ્

વિદદાર નખૈર્દંતૈઃ પતાકાધ્વજપટ્ટકાન્ ॥
કાશ્મીરકંબલૈર્યુક્તાન્સામુદ્રાન્સ્વર્ણભૂષિતાન્

રથાનુત્પાતયામાસ ગજાનારુહ્ય વેગતઃ ॥
અશ્વાન્વિદ્રાવયામાસ ભ્રૂભંગૈર્વાનરસ્વનૈઃ

ઇત્થં કોલાહલે જાતે પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ ॥
આજગામ રથેનાસૌ ધનુષ્ટંકારયન્ મુહુઃ

દ્વિવિદસ્તદ્‌રથસ્યારાદુચ્ચક્રામ મદોત્કટઃ ॥
છત્રં ધ્વજં સ્વપુચ્છેન કંપયન્સહયં રથમ્

પ્રદ્યુમ્નઃ સ્વધનુષ્કોટ્યા ધૃત્વા કણ્ઠે ચકર્ષ હ ॥
કપિસ્તદાતિકુપિતો મુષ્ટિના તં તતાડ હ

પ્રદ્યુમ્નો ધનુરાદય સજ્જં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
આકૃષ્ય કર્ણપર્યન્તં વિશિખેન તતાડ્ તમ્

વિશિખી ભ્રામયિત્વા તં ગગને શતયોજનમ્ ॥
પ્રહરાર્દ્ધેન રાજેન્દ્ર લંકાયા સંન્યપાતયત્

રક્ષોભિઃ સહ તદ્યુદ્ધં બભૂવ ઘટિકાદ્વયમ્ ॥
ન્યપાતયત્સ રક્ષાંસિ પ્રદ્યુમ્નોઽથ યદૂત્તમઃ

નાદયન્દુન્દુભિં રાજન્ વિજિત્ય જગૃહે બલિમ્ ॥
દક્ષિણાં મથુરાં દૃષ્ટ્વા ત્રિકૂટં ચારુરોહ હ

પ્રોચ્ચક્રામ ત્રિકૂટાત્સ મૈનાકશિખરોપરિ ॥
મૈનાકાત્સિંહલં ચૈત્ય ભારતં ચાયયૌ પુનઃ

શનૈઃ શનૈર્વાનરેંદ્રો હિમાચલગિરિં ગતઃ ॥
હિમાચલસ્ય શિખરાત્પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં યયૌ

મત્સારદેશાધિપતિં પ્રદ્યુમ્નો યાદવેશ્વરઃ ॥
મહાક્ષેત્રં રામકૃષ્ણં પ્રયયૌ સેતુબંધનમ્

શતયોજનવિસ્તીર્ણં સમુદ્રં મકરાલયમ્ ॥
વીક્ષ્ય કાર્ષ્ણિર્મહાવીરસ્તસ્થૌ વેલાં સમેત્ય સઃ

સાંબાદીન્સ સમાહૂયાક્રૂરાદ્યાન્ યાદવાન્સ્વકાન્ ॥
સભાયામુદ્ધવં પ્રાહ કાર્ષ્ણિર્યોગેશ્વરેશ્વરઃ

પ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
બિભીષણો દ્વીપપતિર્મહોજ્જ્વલો
લંકાપતિઃ કૌણપવૃન્દમુખ્યઃ ॥
વદાથ કિં ભોજવરાય મંત્રિ-
ન્ન ચેદ્‌બલિં યચ્છતિ મે વદાશુ

ઉદ્ધવ ઉવાચ -
ત્વં દેવદેવઃ પુરુષોત્તમોત્તમઃ
શ્રીકૃષ્ણ્ચન્દ્રઃ પરમસ્ત્વમેવ હિ ॥
ત્વં પૃચ્છસે લોક ઇવ પ્રભો માં
માયાપિ તે યોગિવરૈર્દુરત્યયા

બ્રહ્માદયો યસ્ય પરાનુશાસનં
વહન્તિ મૂર્ધ્ના સતતં પ્રધર્ષિતાઃ ॥
સ એવ સાક્ષાત્પુરુષોઽસિ ભૂમન્
દાસાનુદાસોઽસ્મિ વદામિ કિં તે

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્તઃ પશ્યતાં તેષાં પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ ॥
પત્રં ગૃહીત્વા વ્યલિખત્સંદેશં મૈથિલેશ્વર

શ્રીભોજરાજાય બલિં પ્રયચ્છ
બલાન્ન ચેન્મે વચનં શૃણુ ત્વમ્ ॥
કોદંડમુક્તૈર્વિશિખૈશ્ચ સેતું
બદ્ધ્વાઽઽગમિષ્યામિ સસૈન્યસંઘઃ

લિખિત્વેદં સમાદાય કોદણ્ડં ચણ્ડવિક્રમઃ ॥
બાણે પત્રં સમાધાય કર્ણાંતં તં તતાન હ

પ્રસ્ફુટં સ્ફોટતે નૈવ ટંકારોઽભૂત્તડિત્સ્વનઃ ॥
નનાદ તેન બ્રહ્માણ્ડં સપ્તલોકૈર્બિલૈઃ સહ

કોદણ્ડમુક્તો વિશિખો દ્યોતયન્મણ્ડલં દિશામ્ ॥
વિભીષણસભામધ્યે સંપપાત તડિત્સ્વનઃ

તદૈવ રાક્ષાસાઃ સર્વે પ્રોત્થિતાશ્ચકિતા ઇવ ॥
સકંચુકાનિ શસ્ત્રાણિ જગૃહુર્વેગતઃ ખલાઃ

પત્રં બાણાત્સમાકૃષ્ય પઠિત્વાથ બિભીષણઃ ॥
વિસ્મિતોઽભૂત્સભામધ્યે રાક્ષસેંદ્રો મહાબલઃ

પ્રાપ્તં તદૈવ સદસિ શુક્રાચાર્યં બિભીષણઃ ॥
પૂજયામાસ પાદ્યાદ્યૈર્નત્વા પ્રાહ કૃતાંજલિઃ

બિભીષણ ઉવાચ -
ભગવન્કસ્ય બાણોઽયં ભોજરાજસ્તુ કઃ ક્ષિતૌ ॥
કિં બલં તસ્ય મે બ્રૂહિ ત્વં સાક્ષાદ્દિવ્યદર્શનઃ

શ્રીશુક્ર ઉવાચ -
અત્રૈવોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ રાજન્પાપં પ્રશામ્યતિ

પુરા હિ બ્રહ્મણઃ પુત્રાઃ સનકાદ્યા દિવં ગતાઃ ॥
વિષ્ણોર્લોકં યયુર્દિવ્યં ચરન્તો ભુવનત્રયમ્

દિગંબરાઞ્છિશૂન્મત્વા જયો વિજય એવ તાન્ ॥
દ્વારપાલૌ રુરુધતુર્વેત્રેણાંતઃપુરસ્થિતૌ

અશપંસ્તૌ ચ તે ક્રુદ્ધાઃ કૃષ્ણદર્શનલાલસાઃ ॥
ભૂયાસ્તામસુરૌ દુષ્ટૌ શુદ્ધૌ હિ જન્મભિસ્ત્રિભિઃ

એવં શપ્તૌ સ્વભવનાત્પતન્તૌ ભૂમિમણ્ડલે ॥
જજ્ઞાતે તૌ દિતેઃ પુત્રૌ દૈત્યદાનવપૂજિતૌ

હિરણ્યકશિપુર્જ્યેષ્ઠો હિરણ્યાક્ષોઽનુજસ્તથા ॥
ભગવાન્ યજ્ઞવારાહો ભૂત્વા ક્ષ્મામુદ્ધરઞ્જલાત્

જઘાન મુષ્ટિના દૈત્યં હિરણ્યાક્ષં મહાબલમ્ ॥
હિરણ્યકશિપું સાક્ષાન્નૃસિંહશ્ચણ્ડવિક્રમઃ

દદાર જઠરે તં વૈ કાયાધવસહાયકૃત્ ॥
ભ્રાતરૌ તૌ પુનર્જાતૌ કેશિન્યાં વિશ્રવઃસુતૌ

રાવણઃ કુમ્ભકર્ણશ્ચ સર્વલોકૈકતાપનૌ ॥
સાયકૈ રાઘવસ્યાપિ પેતતુર્યુદ્ધમંડલે

રાક્ષસેંદ્રૌ મહાવેગૌ સસૈન્યૌ પશ્યતસ્તવ ॥
તૃતીયેઽસ્મિન્ભવે જાતૌ ક્ષત્રિયાણાં કુલે કિલ

શિશુપાલો દન્તવક્ત્રો વર્તમાનૌ મહાબલૌ ॥
પરિપૂર્ણતમઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્

અસંખ્યબ્રહ્માણ્ડપતિર્ગોલોકેશઃ પરાત્પરઃ ॥
જાતસ્તયોર્વધાર્થાય યદુવંશે હરિઃ સ્વયમ્

યાદવેંદ્રો ભૂરિલીલો દ્વારકાયાં વિરાજતે ॥
યુધિષ્ઠિરમહાયજ્ઞે યુદ્ધે શાલ્વસ્ય માધવઃ

શિશુપાલં દન્તવક્ત્રં હનિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
તસ્ય પુત્રઃ શંબરારિર્દિગ્જયાર્થં વિનિર્ગતઃ

વિજેષ્યતિ નૃપાન્સર્વાઞ્જંબૂદ્વીપસ્થિતાન્નૃપાન્ ॥
જિતેષુ સત્સુ દેવેષુ દ્વારકાયાં યદૂત્તમઃ ॥
ઉગ્રસેનો ભોજરાજો રાજસૂયં કરિષ્યતિ

તસ્યૈવ કોદણ્ડવિનિર્ગતો બલા-
ત્પ્રચણ્ડવેગો વિશિખસ્ત્વિહાગતઃ ॥
તન્નામચિહ્નોઽતિતડિત્સ્વનો બભૌ
પ્રદ્યોતયન્ રાક્ષસમણ્ડલં દિશામ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રીરામભક્તોઽથ બિભીષણોઽસૌ
વિજ્ઞાય કૃષ્ણં નૃપ રામચન્દ્રમ્ ॥
નીત્વા બલિં કૌણપવૃંદમુખ્યઃ
સમાયયૌ સુંદરશત્રુસેનામ્

તદાઽવતીર્યાર્શુ મહાંબરાત્સ્ફુર-
દ્ઘનદ્યુતિર્દીઘવપુર્જયેક્ષણઃ ॥
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય હરેઃ સુતં પુનઃ
કૃતાંજલિઃ સંમુખ આસ્થિતોઽભૂત્

વિભીષણ ઉવાચ -
નમો ભગવતે તુભ્યં વાસુદેવાય વેધસે ॥
પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય નમઃ સંકર્ષણાય ચ

નમો મત્સાય કૂર્માય વરાહય નમો નમઃ ॥
નમઃ શ્રીરામચંદ્રાય ભાર્ગવાય નમો નમઃ

વામનાય નમસ્તુભ્યં નૃસિંહાય નમો નમઃ ॥
નમો બુદ્ધાય શુદ્ધાય કલ્કયે ચાર્તિહારિણે

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા શ્રીહરેઃ પુત્રં પૂજયામાસ માનદઃ ॥
ઉપચારૈઃ ષોડશભિર્ભક્ત્યા પરમયાઽઽર્દ્રવાક્

તસ્મૈ તુષ્ટઃ શંબરારિર્દદૌ જ્ઞાનં વિરક્તિમત્ ॥
ભક્તિં શાંતિકરીં સાક્ષાદ્યાંતિ દુષ્પ્રેમલક્ષણામ્

બ્રહ્મદત્તં મહાદિવ્યં પદ્મરાગં શિરોમણિમ્ ॥
પૌલસ્ત્યેન પુરા દત્તં રત્‍નમાલાં સ્ફુરત્પ્રભામ્

ચન્દ્રકાન્તમણિં તસ્મૈ ચન્દ્રદત્તં દદૌ પુનઃ ॥
પીતાંબરં પરં સાક્ષાત્પ્રદ્યુમ્નઃ પરમઃ પ્રભુઃ

બિભીષણોઽથ પ્રદ્યુમ્નં નત્વા દત્વા બલિં તતઃ ॥
જગામ લંકાં સગણો રાક્ષસેંદ્રો મહાબલઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
શાલ્વમત્સારલંકાવિજયો નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ