ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 5.8

કંસવધમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
આર્દ્રચિત્તં નંદરાજં વનિતાનાં મનોરથમ્ ।
સ્મૃત્વા શત્રૂન્ હન્તુકામઃ ચક્રે યુદ્ધં બલાદ્ધરિઃ

ગૃહીત્વા ભુજદંડાભ્યાં ચાણૂરં ગગને બલાત્ ।
ચિક્ષેપ સહસા કૃષ્ણો વાતઃ પદ્મમિવોદ્‍ધૃતમ્

આકાશાત્પતિતઃ સોઽપિ તારકેવ હ્યધોમુખઃ ।
ઉત્થાય મુષ્ટિના કૃષ્ણં તાડયામાસ વેગતઃ

તસ્ય મુષ્ટિપ્રહારેણ ન ચચાલ પરાત્પરઃ ।
સદ્યો ગૃહીત્વા ચાણૂરં પાતયામાસ ભૂતલે

ભિન્નદંતસ્તુ ચાણૂરઃ ક્રોધયુક્તો મદોત્કટઃ ।
મુષ્ટિદ્વયેન શ્રીકૃણં તતાડ હૃદિ મૈથિલ

ગૃહીત્વા કરયોસ્તં વૈ કરાભ્યાં ભગવાન્સ્વયમ્ ।
કંસસ્યાગ્રે ભ્રામયિત્વા સર્વેષાં પશ્યતાં નૃપ

પાતયામાસ ભૂપૃષ્ઠે કમંડલુમિવાર્ભકઃ ।
શ્રીકૃષ્ણસ્ય પ્રહારેણ ચાણૂરો ભિન્નમસ્તકઃ

ઉદ્વમન્ રુધિરં રાજન્સદ્યો વૈ નિધનં ગતઃ ।
તથૈવ મુષ્ટિકં મલ્લં મુષ્ટિભિર્યુધિ દુર્ગમમ્

ધૃત્વાંઘ્રૌ ભ્રામયિત્વા ખે બલદેવો મહાબલઃ ।
પાતયામાસ ભૂપૃષ્ઠે ફણિનં ગરુડો યથા ।
મુષ્ટિકો નિધનં પ્રાપ પ્રોદ્વમન્ રુધિરં મુખાત્

કૂટં સમાગતં વીક્ષ્ય બલદેવો મહાબલઃ ।
મુષ્ટિના પાતયામાસ વજ્રેણેન્દ્રો યથા ગિરિમ્

પ્રાપ્તં શલં નન્દસૂનુર્લત્તયા તં તતાડ હ ।
તીક્ષ્ણયા તુંડયા રાજન્કદ્રુજં ગરુડો યથા

ગૃહીત્વા તોશલં કૃષ્ણો મધ્યતઃ સંવિદાર્ય્ય ચ ।
પ્રાક્ષિપત્કંસમંચાગ્રે વિટપં સિન્ધુરો યથા

એતે નિપાતિતા રંગે સદ્યો વૈ નિધનં ગતાઃ ।
તેષાં જ્યોતીંષિ વૈકુણ્ઠે વિવિશુઃ પશ્યતાં સતામ્

એવં શ્રીરામકૃષ્ણાભ્યાં મલ્લેષુ નિહતેષુ ચ ।
શેષાઃ પ્રદુદ્રુવુર્મલ્લા ભયાર્તા જીવનેચ્છયા

શ્રીદામાદીન્ વયસ્યાંશ્ચ ગોપાનાકૃષ્ય માધવઃ ।
તૈ સાર્દ્ધં યુદ્ધમારેભે સર્વેષાં પશ્યતાં સતામ્

કિરીટકુણ્ડલધરૌ રામકૃષ્ણૌ સહાર્ભકૈઃ ।
વિહરંતૌ વીક્ષ્ય રંગે વિસિસ્મુઃ પુરવાસિનઃ

કંસં વિના સર્વમુખાજ્જયશબ્દો વિનિર્ગતઃ ।
સાધુ સાધ્વિતિ વાદોઽભૂન્નેદુર્દુંદુભયસ્તતઃ

સ્વસ્યાજયં વીક્ષ્ય કંસો મહાક્રોધસમાકુલઃ ।
વર્જયિત્વા તૂર્યઘોષં પ્રાહ પ્રસ્ફુરિતાધરઃ

કંસ ઉવાચ -
દુર્બુદ્ધિયુક્તૌ વસુદેવનંદનૌ
પ્રસહ્ય નિઃસારયતાશુ મત્પુરાત્ ।
હરંતુ સર્વં વ્રજવાસિનાં ધનં
બધ્નીત નંદં સહસાઽતિદુર્મતિમ્

અદ્યોગ્રસેનસ્ય પિતુઃ કુબુદ્ધેઃ
શૌરેઃ શિરશ્ચાશુ હિ છિંધિ છિંધિ ।
કૌ યત્ર તત્રાપિ તથાઽત્ર વૃષ્ણિ-
જાતાન્સુરાંશાન્ કિલ સૂદયધ્વમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવં વિકત્થમાનસ્ય કંસસ્ય યદુનંદનઃ ।
સહસોત્પત્ય તં મઞ્ચમારુહત્ક્રોધપૂરિતઃ

મૃત્યું સ્માગતં વીક્ષ્ય મઞ્ચાદુત્થાય સત્વરમ્ ।
મદોદ્ધતો ભર્ત્સયંસ્તં જગૃહે ખડ્ગચર્મ્મણી

અગ્રહીત્સહસા કંસં દોર્ભ્યાં ચર્માસિસંયુતમ્ ।
યથા તુણ્ડવિભાગાભ્યાં સવિષં ફણિનં વિરાટ્

પતત્ખડ્ગશ્ચલચ્ચર્મા ભુજબંધાદ્‌બલાદ્‌બલી ।
વિનિર્યયૌ તાર્ક્ષ્યતુણ્ડાત્પુણ્ડરીકો યથા ફણી

મંચે તૌ બલિનૌ વેગાન્મર્દયંતૌ પરસ્પરમ્ ।
શૈલશૃઙ્ગે યથા સિંહૌ શુશુભાતે યથાતથમ્

ઉત્પતંતં બલાત્કંસં શતહસ્તં મહાંબરે ।
અગ્રહિચ્ચોત્પતન્ કૃષ્ણઃ શ્યેનં શ્યેનો યથાંબરે

ગૃહીત્વા ભુજદણ્ડાભ્યાં પ્રચંડં દૈત્યપુંગવમ્ ।
ત્રૈલોક્યબલધૃગ્દેવો ભ્રામયિત્વા ત્વિતસ્તતઃ

આકાશાત્પાતયામાસ મંચોપરિ રુષાન્વિતઃ ।
ભગ્નદણ્ડોઽભવન્મઞ્ચસ્તડિત્પાતે યથા દ્રુમઃ

પતિતોઽપિ સ વજ્રાઙ્ગ કિંચિદ્‌વ્યાયાકુલમાનસઃ ।
સહસોત્થાય યુયુધે શ્રીકૃષ્ણેન મહાત્મના

નીત્વા તં ભુજદણ્ડાભ્યાં મંચે ક્ષિપ્ત્વા પુનઃ પ્રભુઃ ।
આરુહ્ય હૃદયં તસ્ય મૌલિં જગ્રાહ માધવ

સદ્યઃ પ્રગૃહ્ય કેશેષુ રંગોપરિ હરિઃ સ્વયમ્ ।
મંચાત્તં પાતયામાસ શૈલાદ્‍ગંડશિલામિવ

તસ્યોપરિષ્ઠાચ્છ્રીકૃષ્ણઃ સર્વાધારઃ સનાતનઃ ।
નિપપાત સ્વયં વેગાદનન્તોઽનંતવિક્રમઃ

ઇત્થં દ્વયોર્નિપાતેન નિમ્નં ભૂખંડમંડલમ્ ।
સ્થાલીવ સહસા રાજઞ્ચકંપે ઘટિકાદ્વયમ્

સંપરેતં ભોજરાજં ભૂમૌ તં વિચકર્ષ હ ।
યથા મૃગેન્દ્રો નાગેન્દ્રં સર્વેષાં પશ્યતાં નૃપ

હાહાકારસ્તદૈવાસીદ્ધાવતાં ભૂભુજાં નૃપ ।
વૈરભાવેન દેવેશં ભજન્કંસો મહાબલઃ

જગામ તસ્ય સારૂપ્યં ભૃંગિણઃ કીટકો યથા ।
કંસં પ્રપતિતં દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરોઽષ્ટૌ મહાબલાઃ ।
સુનામસૃષ્ટિન્યગ્રોધતુષ્ટિમદ્રાષ્ટ્રપાલકાઃ

સુહુના કંકશંકુભ્યાં ક્રોધપ્રસ્ફુરિતાધરાઃ ।
ખડ્ગચર્મધરા યોદ્ધું કૃષ્ણોપરિ સમાયયુઃ

વીક્ષ્ય તાન્મુદ્‌ગરં નીત્વા રોહિણીનંદનો બલઃ ।
આરાચ્ચકાર હુંકારં યથા સિંહો મૃગાન્પ્રતિ

હુંકારેણૈવ શસ્ત્રાણિ તેષાં હસ્તેભ્ય આભયાત્ ।
પેતુરામ્રફલાનીવ દણ્ડઘાતૈશ્ચ મૈથિલ

નિઃશસ્ત્રાસ્તે મહાવીરા મુષ્ટિભિઃ સર્વતો બલમ્ ।
તેડુઃ શૈલં યથા નાગા શુંડાદણ્ડૈરિતસ્તતઃ

સૃષ્ટિં તથા સુનામાનં મુદ્‌ગરેણ બલોઽહનત્ ।
ન્યગ્રોધં ભુજવેગેન કંકં વામકરેણ વૈ

શંકું સુહું તુષ્ટિમંતં વામપાદેન માધવઃ ।
રાષ્ટ્રપાલં દક્ષિણેન પાદેનાભિજઘાન હ

અષ્ટૌ નિપેતુઃ સહસા વૃક્ષા વાતહતા ઇવ ।
તેષાં જ્યોતિર્ભગવતિ લીનં જાતં વિદેહરાટ્

દેવદુન્દુભયો નેદુર્જયધ્વનિરભૂત્તદા ।
સદ્યો વૈ વવૃષુર્દેવાઃ પુષ્પૈર્નંદનસંભવૈઃ

વિદ્યાધર્યશ્ચ ગંધર્વ્યો નનૃતુર્હર્ષવિહ્વલાઃ ।
વિદ્યાધરશ્ચ ગંધર્વાઃ કિન્નરાસ્તદ્‌યશો જગુઃ

બ્રહ્માદ્યા મુનયઃ સિદ્ધા વિમાનૈર્દ્રષ્ટુમાગતાઃ ।
તુષ્ટુવૂ રામકૃષ્ણૌ તૌ વાગ્ભિઃ શ્રુતિપરાયણાઃ

તાડયંત્ય ઉરો હસ્તૈઃ અસ્તિપ્રાપ્ત્યાદયઃ સ્ત્રિયઃ ।
વિનિર્ગતાસ્તા રુરુદુર્જાતવૈધવ્યદુઃખિતાઃ

સ્ત્રિય ઊચુઃ -
હા નાથ હે યુદ્ધપતે ક્વ ગતોઽસિ મહાબલ।
ત્રૈલોક્યવિજયી સાક્ષાદ્દેવાનામપિ દુર્જયઃ

જાતમાત્રાઃ સ્વસુઃ પુત્રા નિર્ઘૃણેન ત્વયા હતાઃ ।
અનિર્દશા નિર્દશાશ્ચાપરેઽપિ નિહતા બલાત્

તેન પાપેન ઘોરેણ દશામેતાદૃશીં ગતઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવમશ્રુમુખીર્દીના આશ્વાસ્ય નૃપયોષિતઃ ।
વિધાય યમુનાતીરે ચિતાઃ શ્રીખંડસંયુતાઃ

હતાનાં કારયિત્વાઽસૌ ક્રિયાં વૈ પારલૌકિકીમ્ ।
સર્વાન્સંબોધયામાસ ભગવાઁલ્લોકભાવનઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં મથુરાખંડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
કંસવધો નામ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ