ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 5.20

રાધાકૃષ્ણકૃતં ઋભુઋષિ-મુક્તિદાનમ્
બહુલાશ્વ ઉવાચ -
અગ્રે ચકાર કિં સાક્ષાદ્‌ ભગવાન્ વ્રજમણ્ડલે ।
રાધાયૈ ગોપિકાભ્યશ્ચ કથંસ્વિદ્દર્શનં દદૌ

ગોપીમનોરથં કૃત્વા મથુરામાજગામ હ ।
એતન્મે બ્રૂહિ વિપ્રેંદ્ર ત્વં પરાવરવિત્તમઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
સંધ્યાયાં રાધયાઽઽહૂતઃ શ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્ ।
એકાંતે શીતલં શશ્વજ્જગામ કદલીવનમ્

સ્ફારસ્ફુરનમેઘગૃહં રંભાચન્દનચર્ચિતમ્ ।
કૃષ્ણાગરુત્સીકરં ચ સુધારશ્મિગલત્સુધમ્

એતાદૃશં વનં રાધા વિયોગાનલવર્ચસા ।
ભસ્મીભૂતં હિ સતતં કૃષ્ણાશા તાં હિ રક્ષતિ

તત્રૈવ સર્વે ગોપીનાં શતયૂથાઃ સમાગતાઃ ।
તસ્યૈ નિવેદનં ચક્રુર્માધવાગમનસ્ય હિ

ઉત્થાય સહસા સાક્ષાદ્‌વૃષભાનુવરાત્મજા ।
આનેતુમાયયૌ કૃષ્ણં સખીભિઃ પરિવારિતા

દદાવાસનપાદ્યાર્ઘાનુપચારાન્મનોહરાન્ ।
વદંતી સાદરં વાક્યં કુશલં કુશલાધિકા

યુવકંદર્પકોટીનાં માધુર્ય્યહારિણં હરિમ્ ।
દૃષ્ટ્વા રાધા જહૌ દુઃખં બ્રહ્મ જ્ઞાત્વા ગુણં યથા

પ્રસન્ના તત્ર શૃઙ્ગારમકરોત્કીર્તિનંદિની ।
તયા નોઽકારિ શ્રૃંગારઃ પાંથે કૃષ્ણે ગતે સતિ

ન ચન્દનં ચ તાંબૂલં ભોજનં ચ સુધાસમમ્ ।
ન કૃતં દિવ્યશયનં હાસ્યં વા ન કૃતં ક્વચિત્

પરિપૂર્ણતમં કૃષ્ણં પરિપૂર્ણતમપ્રિયા ।
આનંદાશ્રૂણિ મુંચંતી પ્રાહ ગદ્‌ગદયા ગિરા

રાધોવાચ -
કિયદ્‍દૂરે યદુપુરી નાગતં કિં કરોષિ હિ ।
કિં વદેઽહં રહો દુઃખં ભવતોઽશેષસાક્ષિણઃ

સૌદાસરાજમહિષી દમયંતી ચ મૈથિલી ।
નાસ્ત્યત્ર કાં પુરસ્કૃત્ય વદેઽહં વિરહં રિપુમ્

મત્સમાનાશ્રયા ગોપ્યો ગદિતું ન ક્ષમાઃ ક્વચિત્ ।
શરચ્ચન્દ્રચકોરીવ મયૂરીવ ઘનં નવમ્

શ્રીવૃન્દાવનચંદ્રં ત્વાં ઘનશ્યામં સમુત્સહે ।
તવ સખ્યોદ્ધવેનાશુ ધન્યેન ત્વં પ્રદર્શિતઃ ।
અન્યઃ કોઽપિ વ્રજે નાસ્તિ યસ્ય પ્રેમ્ણા ત્વમાગતઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવં વદન્તી સતતં રુદન્તીં
પરાં પ્રિયાં વીક્ષ્ય ઘૃણાતુરાઙ્ગ ।
આશ્વાસયામાસ નયેન સદ્યઃ
પ્રગૃહ્ય દોર્ભ્યાં સ્રવદંબુનેત્રઃ

શ્રીભગવાનુવાચ -
મા શોકં કુરુ રાધે ત્વં ત્વત્પ્રીત્યાઽહં સમાગતઃ ।
આવયોર્ભેદરહિતં તેજશ્ચૈકં દ્વિધા જનૈઃ

યથા હિ દુગ્ધધાવલ્યે તથાઽઽવાં સર્વદા શુભે ।
યત્રાહં ત્વં સદા તત્ર વિશ્લેષો ન હિ ચાવયોઃ

પૂર્ણ બ્રહ્મ પરં ચાહં તટસ્થા ત્વં જગત્પ્રસૂઃ ।
વિશ્લેષ આવયોર્મધ્યે મૃષા જ્ઞાનેન પશ્ય સત્

યથાકાશસ્થિતો નિત્યં વાયુ સર્વત્રગો મહાન્ ।
તથા જલં સૂક્ષ્મરૂપં તેજો વ્યાપ્તં યથૈધસિ

અન્તર્બહિર્યથા પૃથ્વી પૃથગ્ભૂતા વરાનને ।
તથા વિકારરહિતો મલવત્ત્રિગુણૈરહમ્

તથા ત્વં પશ્ય મદ્‌ભાવં સદાનંદો ભવેત્તતઃ ।
અહં મમેતિ ભાવેન દ્વિતીયોઽસ્તિ વરાનને

યાવદ્વનો મધ્યગતસ્તદુત્થિતઃ
સ્વં રૂપમર્કં ન હિ દૃક્ પ્રપશ્યતિ ।
તાવત્પરાત્માનમસૌ પ્રધાનજૈ-
ર્ગુણૈસ્તથા તેષુ ગતેષુ પશ્યતિ

ગુણેષુ સક્તં કિલ બન્ધનાય
રક્તં મનઃ પુંસિ ચ મુક્તયે સ્યાત્ ।
મનો દ્વયોઃ કારણમાહુરારા-
જ્જિત્વાઽથ તત્કૌ વિચરેદસંગઃ

સર્વ હિ ભાવં મનસઃ પરસ્પરં
ન હ્યેકતો ભામિનિ જાયતે તતઃ ।
પ્રેમૈવ કર્તવ્યમતો મયિ સ્વતઃ
પ્રેમ્ણા સમાનં ભુવિ નાસ્તિ કિંચિત્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇતિ વાક્યં હરેઃ શ્રુત્વા પ્રસન્ના કીર્તિનંદિની ।
ગોપિકાભિઃ સમં કૃષ્ણં પૂજયામાસ માધવમ્

અથ રાત્ર્યાં હરિઃ સાક્ષાત્કાર્તિક્યાં રાસમંડલે ।
ગત્વા નનાદ મુરલીં ગોપીભી રાધયા સહ

યમુનાનિકટે રાજન્ રાધયા રાધિકાપતિઃ ।
રામાભિઃ સુન્દરીભિશ્ચ રાસરંગે રરાજ હ

યાવતીર્ગોપિકા રાસે તાવદ્‌રૂપધરો હરિઃ ।
રેમે વૃંદાવને દિવ્યે હરિર્વૃન્દાવનેશ્વરઃ

ક્વણન્નૂપુરમંજીરો વનમાલાવિરાજિતઃ ।
પીતાંબરઃ પદ્મધારી પ્રભાતાર્કકિરીટધૃક્

વિદ્યુલ્લતાસ્ફુરત્પ્રોદ્યદ્ધેમકુણ્ડલમણ્ડિતઃ ।
વેત્રભૃદ્‌વાદયન્વંશીં નટવેષો ઘનદ્યુતિઃ

સ્ફુરત્કૌસ્તુભરત્‍નાઢ્યઃ પ્રચલત્સ્નિગ્ધકુણ્ડલઃ ।
રરાજ રાધયા રાસે યથા રત્યા રતીશ્વરઃ

શચ્યા શક્રો યથા સ્વર્ગે ઘનશ્ચંચલયા યથા ।
વૃન્દયા વૃન્દકારણ્યે તથા વૃન્દાવનેશ્વરઃ

વૃન્દાવનં ચ પુલિનં વનાન્યુપવનાનિ ચ ।
પશ્યન્ ગોપીગણૈઃ સાર્દ્ધં ગિરિં ગોવર્ધનં યયૌ

ગોપીનાં શતયૂથાનાં માનં વીક્ષ્ય વ્રજેશ્વરઃ ।
ભગવાન્ રાધયા સાકં તત્રૈવાંતરધીયત

અથ ગોવર્ધનાદ્‍દૂરે સુંન્દરં યોજનત્રયમ્ ।
શ્રીખણ્ડગંધસંયુક્તં સ યયૌ રોહિતાચલમ્

લતાકુઞ્જનિકુઞ્જાશ્ચ પશ્યઞ્જલ્પંસ્તયા સહ ।
વિચચાર ગિરૌ રમ્યે કાઞ્ચનીલતિકાલયે

તત્ર દેવસરો રમ્યં બદ્રિનાથેન નિર્મિતમ્ ।
પાઠીનકૂર્મનક્રાદિહંસ સારસસઙ્કુલમ્

સહસ્રદલપદ્મૈશ્ચ મણ્ડિતં તદિતસ્તતઃ ।
ભ્રમરધ્વનિસંયુક્તં પુંસ્કોકિલરુતવ્રતમ્

વિકસત્ પદ્મગંધાઢ્યં તત્તીરં મન્દમારુતમ્ ।
રમયા રાધયા સાર્દ્ધં માધવો નિષસાદ હ

તત્તીરં પ્રતપસ્યંતં ઋભું નામ મહામુનિમ્ ।
પદૈકેન સ્થિતં શશ્વત્ શ્રીકૃષ્ણધ્યાનતત્પરમ્

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ ।
નિરન્નં નિર્જલં શાંતં શ્રીકૃષ્ણસ્તં દદર્શ હ

પપ્રચ્છ વીક્ષ્ય તં રાધા હસન્તી પ્રાહ માધવમ્ ।
માહાત્મ્યં કુરુ ભક્તોઽયં પશ્ય ભક્તિં મહામુનેઃ

હે ઋભો ઇતિ કૃષ્ણેન પ્રોક્તમુચ્ચૈર્વચઃ શુભમ્ ।
ન શ્રુતં તેન કિઞ્ચિદ્વા ચરમં પ્રાપિતેન વૈ

હરિસ્તદા તદ્ધૃદયાદ્‌ બભૂવાશુ તિરોહિતઃ ।
ધ્યાનાદ્‌ગતં હરિં વીક્ષ્ય મુનીંદ્રશ્ચાતિવિસ્મિતઃ

નેત્રે ઉન્મીલ્ય દદૃશે શ્રીકૃષ્ણં રાધયાઽઽગતમ્ ।
ઘનં ચંચલયેવાઢ્યં રઞ્જયન્તં દિશો દશ

ઉત્થાત સદ્યો હરિભક્તિતત્પરઃ
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય હરિં સરાધિકમ્ ।
પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના નિપપાત પાદયો-
રુવાચ કૃષ્ણં બહુગદ્‌ગદાક્ષરઃ

શ્રીઋભુરુવાચ -
નમઃ કૄષ્ણાય કૃષ્ણાયૈ રાધાયૈ માધવાય ચ ।
પરિપૂર્ણતમાયૈ ચ પરિપૂર્ણતમાય ચ

ઘનશ્યામાય દેવાય શ્યામાયૈ સતતં નમઃ ।
રાસેશ્વરાય સતતં રાસેશ્વર્યૈ નમો નમઃ

ગોલોકાતીત લીલાય લીલાવત્યૈ નમો નમઃ ।
અસંખ્યાંડાધિદેવ્યૈ ચ અસંખ્યાંડનિધયે નમઃ

ભૂભારહારાય ભુવં ગતાભ્યાં
મચ્છાંતયે ચાત્ર સમાગતાભ્યામ્ ।
પરસ્પરં સંધિતવિગ્રહાભ્યાં
નમો યુવાભ્યાં હરિરાધિકાભ્યામ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા કૃષ્ણપાદાબ્જે પ્રક્ષરદ્‌ બાષ્પલોચનઃ ।
પ્રેમાનન્દસમાયુક્તો જહૌ પ્રાણાન્મહામુનિઃ

તદૈવ નિર્ગતં જ્યોતિર્દશસૂર્યસમપ્રભમ્ ।
પરિભ્રમદ્ દશદિશઃ શ્રીકૃષ્ણે લીનતાં ગતમ્

ભક્તસ્ય ભક્તિં શ્રીકૃષ્ણો વીક્ષ્ય વૈ પ્રેમલક્ષણામ્ ।
આનંદાશ્રુકલાં મુંચન્ પ્રેમ્ણા તં ચાજુહાવ હ

પુનઃ શ્રીકૃષ્ણપાદાબ્જાત્કૃષ્ણસારૂપ્યવાન્મુનિઃ ।
નિર્ગતઃ કોટિકંદર્પસન્નિભોઽતિનતાનનઃ

દોર્ભ્યાં પ્રગૃહ્ય હૃદયે તં નિધાય કૃપાકરઃ ।
આશ્વાસ્ય કલ્યાણકરં કરં દિવ્યં દધાર હ

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય હરિં ચ રાધિકાં
પ્રણમ્ય ચારુહ્ય રથં મનોહરમ્ ।
ગોલોકલોકં પ્રયયાવૃભુર્મુનિ-
ર્વિરઞ્જયન્મૈથિલ મણ્ડલં દિશામ્

શ્રીરાધિકા વિસ્મયમાગતા ભૃશં
દૃષ્ટ્વા પરાં મુક્તિમૃભોર્મહામુનેઃ ।
આનન્દવારીણિ વિમુઞ્ચતી ચિરં
જગાદ કૃષ્ણં વૃષભાનુનંદિની

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં મથુરાખંડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
રાસોત્સવે ઋભુમોક્ષો નામ વિંશોઽધ્યાયઃ