ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 5.12

ચાણૂરાદીનાં પૂર્વજન્મકથા
બહુલાશ્વ ઉવાચ -
ચાણૂરાદ્યાશ્ચ યે મલ્લાસ્તે કે પૂર્વમિહાગતાઃ ।
અહો શ્રીકૃષ્ણચન્દ્રેણ યેષાં યુદ્ધં બભૂવ હ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
રાજન્ પુરાઽમરાવત્યામુતથ્યોઽસ્તિ મહામુનિઃ ।
તસ્યાભવન્ પંચ પુત્રાઃ કામદેવસમપ્રભાઃ

હિત્વા વિદ્યાં ચાધ્યયનં જપં તેન સહૈવ તે ।
ગત્વા બલેર્મલ્લયુદ્ધં સદાઽશિક્ષન્ મદોદ્ધતાઃ

બ્રહ્મકર્મપરિભ્રષ્ટાન્વેદાધ્યયનવર્જિતાન્ ।
રુષા પ્રાહ સ તાન્મત્તાનુતથ્યો મુનિસત્તમઃ

ઉતથ્ય ઉવાચ -
શમો દમસ્તપઃ શૌચં ક્ષાંતિરાર્જવમેવ ચ ।
જ્ઞાનં વિજ્ઞાનમાસ્તિક્યં બ્રહ્મકર્મ સ્વભાવજમ્

શૌર્યં તેજો ધૃતિર્દાક્ષ્યં યુદ્ધે ચાપ્યપલાયનમ્ ।
દાનમીશ્વરભાવશ્ચ ક્ષાત્રં કર્મ સ્વભાવજમ્

કૃષિગોરક્ષ્યવાણિજ્યં વૈશ્યકર્મસ્વભાવજમ્ ।
પરિચર્યાત્મકં કર્મ શૂદ્રસ્યાપિ સ્વભાવજમ્

બ્રહ્મકર્મ પરિત્યક્તા ભવંતો બ્રહ્મણઃ સુતાઃ ।
મલ્લયુદ્ધં ક્ષાત્રયુદ્ધં કથં કુરુત દુર્જનાઃ

તસ્માદ્‌ભવંતો શ્રૂયાસુર્મલ્લા વૈ ભારતાજિરે ।
અસુરાણાં પ્રસંગેન દુર્જના ભવતાશુ હિ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઉતથ્યસ્ય સુતાસ્તે વૈ જાતા મલ્લા મહીતલે ।
શ્રીકૃષ્ણાંગસ્પર્શમાત્રાત્પરં મોક્ષં યયુર્નૃપ

ચાણૂરો મુષ્ટિકઃ કૂટઃ શલસ્તોશલ એવ ચ ।
એષાં ચરિત્રં કથિતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
કંસાનુજા ભ્રાતરોઽષ્ટૌ કંકન્યગ્રોધકાદયઃ ।
તે કે પૂર્વં વદ મુને યેઽપિ મોક્ષં પરં ગતાઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
અલકાયાં પુરા યક્ષો દેવયક્ષ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
જ્ઞાની જ્ઞાનપરો માન્યઃ શિવભક્ત્યા મહાદ્યુતિઃ

તસ્ય ચાષ્ટૌ સુતા જાતા દેવકૂટો મહાગિરિઃ ।
ગંડો દણ્ડઃ પ્રચણ્ડશ્ચ ખંડદણ્ડઃ પૃથુસ્તથા

એકદા શિવપૂજાયાં દેવયક્ષેણ નોદિતાઃ ।
સહસ્રં પુંડરીકાણિ ચાહર્તુમરુણોદયે

પુષ્પાણિ માનસાન્નીત્વા શબ્દિતાનિ મધુવ્રતૈઃ ।
આઘ્રાય ગંધલોભેન દદુસ્તે જનકાય વૈ

ઉચ્છિષ્ટીકૃતદોષેણ શિવપૂજા તિરસ્કૃતા ।
આસુરીં યોનિમાપન્ના મૂઢાસ્તે જન્મભિસ્ત્રિભિઃ

હસ્તાભ્યાં શંકરાભ્યાં ચ બલદેવસ્ય મૈથિલ ।
પરં મોક્ષં ગતાસ્તે વૈ દોષાન્મુક્તા વિદેહરાટ્

કંસાનુજાનાં વ્યાખ્યાનં પૂર્વજન્મભવં નૃપ ।
ઇદં મયા તે કથિતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

શ્રીબહુલાશ્વ ઉવાચ -
કોયં પુરા પંચજનો દૈત્યઃ શંખવપુર્ધરઃ ।
તસ્ય શઙ્ખો બભૌ બ્રહ્મન્ શ્રીકૃષ્ણકરપઙ્કજે

શ્રીનારદ ઉવાચ -
પુરૈવૈતાન્યુપાંગાનિ ચક્રાદીનિ વિદેહરાટ્ ।
ત્રૈલોક્યનાથસ્ય હરેર્બભૂવુસ્તેજસા હતાઃ

તેષાં શંખઃ પાંચજન્યઃ પ્રાપ્તો રાજન્મહત્પદમ્ ।
પપૌ તન્મુખલગ્નોઽસૌ શ્રીકૃષ્ણસ્યાધરામૃતમ્

અકરોચ્ચૈકદા માનં મનસિ પ્રાહ શંખરાટ્ ।
ગૃહીતોઽહં હિ હરિણા રાજહંસસમદ્યુતિઃ

શ્રીકૃષ્ણો દક્ષિણાવર્તં દઘ્મૌ માં વિજયે સતિ ।
યદ્‍દુર્લભં ચાબ્ધિપુત્ર્યાઃ શ્રીકૃષ્ણસ્યાધરામૃતમ્

તત્તસ્માત્સર્વમુખ્યોઽસ્મિ પિબામ્યહમહર્નિશમ્ ।
ઇતિ માનયુતં શંખં પાંચજન્યં વિદેહરાટ્

શશાપ લક્ષ્મીસ્તં ક્રોધાત્ત્વં દૈત્યો ભવ દુર્મતે ।
સોઽયં પંચજનો નામ દૈત્યોઽભૂત્સરિતાં પતૌ

વૈરભાવેન દેવેશં પુનઃ પ્રાપ્તો દરેશ્વરઃ ।
જ્યોતિર્લીનં તુ દેવેશે વપુર્યસ્ય કરે વભૌ ।
અહોભાગ્યં વિદ્ધિ તસ્ય કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં મથુરાખંડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
ચાણૂરાદિકંસભ્રાતૃપંચજનપૂર્વાખ્યાનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ