ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.23

રાસક્રીડાયાં શંખચૂડવધઃ -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથ કૃષ્ણો ગોપિકાભિઃ લોકજંઘવનં યયૌ ।
વસન્તમાધવીભિશ્ચ લતાભિઃ સંકુલં નૃપ

તત્પુષ્પદામનિચયૈઃ સ્ફુરત્સૌગંધિશાલિભિઃ ।
સર્વાસાં હરિણા તત્ર કબર્યો ગુંફિતાસ્તતઃ

ભ્રમરધ્વનિસંયુક્તે સુગંધાનિલવાસિતે ।
કાલિન્દીનિકટે કૃષ્ણો વિચચાર પ્રિયાન્વિતઃ

કરિલ્લૈઃ પીલુભિઃ શ્યામૈઃ તમાલૈઃ સંકુલદ્રુમૈઃ ।
મહાપુણ્યવનં કૃષ્ણો યયૌ રાસેશ્વરો હરિઃ

તત્ર રાસં સમારેભે રાસેશ્વર્યા સમન્વિતઃ ।
ગીયમાનશ્ચ ગોપીભિરપ્સરોભિઃ સ્વરાડિવ

તત્ર ચિત્રમભૂદ્‌રાજન્ શૃણુ ત્વં તન્મુખાન્મમ ।
શંખચૂડો માન યક્ષો ધનદાનુચરો બલી

ભૂતલે તત્સમો નાસ્તિ ગદાયુદ્ધવિશારદઃ ।
મન્મુકાદૌગ્રસેનેશ્ચ બલં શ્રુત્વા મહોત્કટમ્

લક્ષભારમયીં ગુર્વીં ગદામાદાય યક્ષરાટ્ ।
સ્વસકાશાન્મધુપુરીમાયયૌ ચણ્ડવિક્રમઃ

સભાયામાસ્થિતં પ્રાહ કંસં નત્વા મદોદ્ધતઃ ।
ગદાયુદ્ધં દેહિ મહ્યં ત્રૈલોક્યવિજયી ભવાન્

અહં દાસો ભવેયં વૈ ભવાંશ્ચ વિજયી યદિ ।
અહં જયી ચેદ્ભવન્તં દાસં શીઘ્રં કરોમ્યહમ્

તથાસ્તુ ચોક્ત્વા કંસસ્તુ ગૃહીત્વા મહતીં ગદામ્ ।
શંખચૂડેન યુયુધે રંગભૂમૌ વિદેહરાટ્

તયોશ્ચ ગદયા યુદ્ધં ઘોરરૂપં બભૂવ હ ।
તાડનાચ્ચટ્ચટાશબ્દં કાલમેઘતડિદ્ધ્વનિ

શુશુભાતે રંગમધ્યે મલ્લૌ નાટ્યે નટાવિવ ।
ઇભેન્દ્રાવિવ દીર્ઘાંગૌ મૃગેન્દ્રાવિવ ચોદ્‌ભટૌ

દ્વયોશ્ચ યુધ્યતો રાજન્ પરસ્પરજિગીષયા ।
વિસ્ફુલિંગાન્ ક્ષરન્ત્યૌ દ્વે ગદે ચૂર્ણીબભૂવતુઃ

કંસઃ પ્રકુપિતં યક્ષં મુષ્ટિનાભિજઘાન હ ।
શંખચૂડોઽપિ તં કંસં મુષ્ટિના તં તતાડ ચ

મુષ્ટામુષ્ટિ તયોરાસીદ્દિનાનાં સપ્તવિંશતિઃ ।
દ્વયોરક્ષીણબલયોર્વિસ્મયં ગતયોસ્તતઃ

શંખચૂડં સંગૃહીત્વા કંસો દૈત્યાધિપો બલી ।
બલાચ્ચિક્ષેપ સહસા વ્યોમ્નિ તં શતયોજનમ્

શંખચૂડઃ પ્રપતિતઃ કિંચિદ્‌વ્યાકુલમાનસઃ ।
કંસં ગૃહીત્વા નભસિ ચિક્ષેપાયુતયોજનમ્

આકાશાત્પતિતઃ કંસઃ કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસઃ ।
યક્ષં ગૃહીત્વા સહસા પાતયામાસ ભૂતલે

શંખચૂડસ્તં ગૃહીત્વા પોથયામાસ ભૂતલે ।
એવં યુદ્ધે સંપ્રવૃત્તે ચકંપે ભૂમિમંડલમ્

મુનીન્દ્રઃ સર્વવિત્સાક્ષાદ્‌ગર્ગાચાર્યઃ સમાગતઃ ।
રંગેષુ વન્દિતસ્તાભ્યાં કંસં પ્રાહોર્જયા ગિરા

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
યુદ્ધં મા કુરુ રાજેંદ્ર વિફલોઽયં રણોઽત્ર વૈ ।
ત્વત્સમાનો હ્યયં વીરઃ શઙ્ખચૂડો મહાબલઃ

તવ મુષ્ટિપ્રહારેણ ભૃશમૈરાવતો ગજઃ ।
જાનુભ્યાં ધરણીં સ્પૃષ્ટ્વા કશ્મલં પરમં યયૌ

અન્યેઽપિ બલિનો દૈત્યા મુષ્ટિના તે મૃતિં ગતાઃ ।
શંખચૂડો ન પતિતઃ સંદેહો નાસ્તિ તચ્છૃણુ

પરિપૂર્ણતમો યો વૈ સોઽપિ ત્વાં ઘાતયિષ્યતિ ।
તથૈનં શંખચૂડાખ્યં શિવસ્યાપિ વરોર્જિતમ્

તસ્માત્પ્રેમ પ્રકર્તવ્યં શંખચૂડે યદૂદ્વહ ।
યક્ષરાટ્ ચ ત્વયા કંસે કર્તવ્યં પ્રેમ નિશ્ચિતમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ગર્ગેણોક્તૌ તદા તૌ દ્વૌ મિલિત્વાઽથ પરસ્પરમ્ ।
પરમાં ચક્રતુઃ પ્રીતિં શંખચૂડયદૂદ્વહૌ

અથ કંસં સનુજ્ઞાપ્ય ગૃહં ગન્તું સમુદ્યતઃ ।
ગચ્છન્ માર્ગેઽશૃણોદ્‌રાત્રૌ રાસગાનં મનોહરમ્

તાલશબ્દાનુસારેણ સંપ્રાપ્તો રાસમંડલે ।
રાસેશ્વર્યા સમં રાસેઽપશ્યદ્‌રાસેશ્વરં હરિમ્

શ્રીરાધયાઽલંકૃતવામબાહું
સ્વચ્છંદવક્રીકૃતદક્ષિણાંઘ્રિમ્ ।
વંશીધરં સુંદરમંદહાસં
ભ્રૂમંડલૈર્મોહિતકામરાશિમ્

વ્રજાંગનાયૂથપતિં વ્રજેશ્વરં
સુસેવિતં ચામરછત્રકોટિભિઃ ।
વિજ્ઞાય કૃષ્ણં હ્યતિકોમલં શિશું
ગોપીં સમાહર્તુમલં મનોઽકરોત્

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
કિં બભૂવ તતો રાસે શંખચૂડે સમાગતે ।
એતન્મે ભ્રૂહિ વિપ્રેંદ્ર ત્વં પરાવરવિત્તમઃ

શ્રીરાનદ ઉવાચ -
વ્યાઘ્રાનનં કૃષ્ણવર્ણં તાલવૃક્ષદશોચ્છ્રિતમ્ ।
ભયંકરં લલજ્જિહ્વં દૃષ્ટ્વા ગોપ્યોઽતિતત્રસુઃ

દુદ્રુવુઃ સર્વતો ગોપ્યો મહાન્ કોલાહલોઽભવત્ ।
હાહાકારસ્તદૈવાસીહ્ શંખચૂડે સમાગતે

શતચંદ્રાનનાં ગોપીં ગૃહીત્વા યક્ષરાટ્ ખલઃ ।
દુદ્રાવાશૂત્તરામાશાં નિઃશંકઃ કામપીડિતઃ

રુદન્તીં કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ ક્રોશન્તીં ભયવિહ્વલામ્ ।
તમન્વધાવચ્છ્રીકૃષ્ણઃ શાલહસ્તો રુષા ભૃશમ્

યક્ષો વીક્ષ્ય તમાયાન્તં કૃતાન્તમિવ દુર્જયમ્ ।
ગોપીં ત્યક્ત્વા જીવિતેચ્છુઃ પ્રાદ્રવદ્‌ભયવિહ્વહઃ

યત્ર યત્ર ગતો ધાવન્ શંખચૂડો મહાખલઃ ।
તત્ર તત્ર ગતઃ કૃષ્ણઃ શાલહસ્તો ભૃશં રુષા

હિમાચલતટં પ્રાપ્તઃ શાલમુદ્યમ્ય યક્ષરાટ્ ।
તસ્થૌ તત્સંમુખે રાજન્ યુદ્ધકામો વિશેષતઃ

તસ્મૈ ચિક્ષેપ ભગવાન્ શાલવૃક્ષં ભુજૌજસા ।
તેન ઘાતેન પતિતો વૃક્ષો વાતહતો યથા

પુનરુત્થાય વૈકુંઠં મુષ્ટિના તં જઘાન હ ।
જગર્જ સહસા દુષ્ટો નાદયમ્ મંડલં દિશામ્

ગૃહીત્વા તં હરિર્દોર્ભ્યાં ભ્રામયિત્વા ભુજૌજસા ।
પાતયામાસ ભૂપૃષ્ઠે વાતઃ પદ્મમિવોદ્‌ધૃતમ્

શંખચૂડસ્તં ગૃહીત્વા પોથયામાસ ભૂતલે ।
એવં યુદ્ધે સંપ્રવૃત્તે ચકંપે ભૂમિમણ્ડલમ્

મુષ્ટિના તચ્છિરશ્છિત્વા તસ્માચ્ચૂડામણિં હરિઃ ।
જગ્રાહ માધવઃ સાક્ષાત્સુકૃતી શેવધિં યથા

તજ્જ્યોતિર્નિર્ગતં દીર્ઘં દ્યોતયન્મણ્ડલં દિશામ્ ।
શ્રીદામ્નિ શ્રીકૃષ્ણસખે લીનં જાતં વ્રજે નૃપ

એવં હત્વા શંખચૂડં ભગવાન્ મધુસૂદનઃ ।
મણિપાણિઃ પુનઃ શીઘ્રમાયયૌ રાસમંડલમ્

ચંદ્રાનનાયૈ ચ મણિં દત્ત્વા તં દીનવત્સલઃ ।
પુનર્ગોપીનણૈઃ સાર્ધં રાસં ચક્રે હરિઃ સ્વયમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે
રાસક્રીડાયાં શંખચૂડવધોનામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ