ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.24

રાસક્રીડાયાં આસુરિ ઉપાખ્યાનમ્ -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથ ગોપીગણૈઃ સાર્ધં પશ્યન્ શ્રીયમુનાતટમ્ ।
વિહર્તુમામયૌ કૃષ્ણો વૃંદારણ્યં મનોહરમ્

વૃંદાવને ચૌષધયો લીના જાતા હરેર્વરાત્ ।
તાઃ સર્વાશ્ચાંગના ભૂતવા યૂથીભૂત્વા સમાયયુઃ

લતાગોપીસમૂહેન ચિત્રવર્ણેન મૈથિલ ।
રેમે વૃંદાવને રાજન્ હરિર્વૃંદાવનેશ્વરઃ

કાલિન્દનન્દિનીતીરે કદંબાચ્છાદિતે શુભે ।
ત્રિવિધેન સમીરેણ સર્વતઃ સુરભીકૃતે

વિલસત્પુલિને રમ્યે વંશીવટવિરાજિતે ।
સ્થિતોઽભૂદ્‌રાધયા સાર્ધં રાસશ્રમસમન્વિતઃ

વીણાતાલમૃદંગાદિ મુરુયષ્ટિયુતાનિ ચ ।
વાદિતત્રાણ્યંબરે નેદુઃ સુરૈર્ગોપીગણૌઃ સહ

દેવેષુ પુષ્પં વર્ષત્સુ જયધ્વનિયુતેષુ ચ ।
તોષયન્ત્યો હરિં ગોપ્યો જગુસ્તદ્યશ ઉત્તમમ્

કાશ્ચિદ્વૈ મેઘમલ્લારં દીપકં ચ તથાપરાઃ ।
માલકોશં ભૈરવં ચ શ્રીરાગં ચ તથૈવ ચ

હિંદોલં ચ જગુઃ કાશ્ચિત્ રાજન્ સપ્તસ્વરૈઃ સહ ।
કાશ્ચિત્તાસાં પ્રમુગ્ધાશ્ચ કાશ્ચિન્મુગ્ધાઃ સ્ત્રિયો નૃપ

કાશ્ચિત્ પ્રૌઢા પ્રેમપરાઃ શ્રીકૃષ્ણે લગ્નમાનસાઃ ।
જારધર્મેણ ગોવિંદં કાશ્ચિદ્‌ગોપ્યો ભજન્તિ હિ

કાશ્ચિચ્છ્રીકૃષ્ણસહિતાઃ કન્દુકક્રીડને રતાઃ ।
કાશ્ચિત્ પુષ્પૈશ્ચ હરિણા ક્રીડાં ચક્રુઃ પરસ્પરમ્

કાશ્ચિલ્લતાસુ ધાવન્ત્યઃ ક્વણન્ નૂપુરમેખલાઃ ।
કાશ્ચિત્ પિબંતિ સતતં બલાત્કૃષ્ણાધરામૃતમ્

કાચિદ્‌ભુજાભ્યાં શ્રીકૃષ્ણં યોગિનામપિ દુર્લભમ્ ।
સંગૃહીત્વા પ્રહસ્યારાચ્ચક્રુરાલિંગનં મહત્

મનોજ્ઞો યદુરાજા ચ ગોપીનાં ભગવાન્ હરિઃ ।
કાશ્મીરમુદ્રિતો રેમે વને વૃંદાવનેશ્વરઃ

કાશ્ચિદ્‌વીણાં વાદયન્ત્યઃ સમં વંશીધરેણ વૈ ।
કાશ્ચિત્ મૃદંગં વાદયન્ત્યો ગાયન્ત્યો ભગવદ્‌ગુણમ્

કાશ્ચિદ્વૈ મધુરં તાલં તાડયન્ત્યો હરેઃ પુરઃ ।
મુરયષ્ટિં સંગૃહીત્વા હરિણા માધવીતલે

ગાયન્ત્યઃ સુસ્થિરા ભૂમૌ વિસ્મૃત્ય જગતઃ સુખમ્ ।
કાશ્ચિલ્લતાસુ શ્રીકૃષ્ણં ભુજે બાહું નિધાય ચ

વૃન્દાવનસ્ય પશ્યન્ત્યો શોભાં રાજન્નિતસ્તતઃ ।
લતાજાલૈઃ સંવલિતં ગોપીનાં હારસંચયમ્

પૃથક્ચકાર ગોવિંદઃ સ્પૃષ્ટ્વા તાસામુરઃસ્થલમ્ ।
ગોપીનાં નાસિકામુક્તાવલિં તત્કુંતલં સ્વયમ્

શનૈઃ શનૈઃ શોભનં તચ્ચક્રે શ્રીનંદનંદનઃ ।
તાંબૂલં ચર્વિતં હ્યર્ધં નીત્વા સદ્યોઽથ ગોપિકાઃ

ચર્વયન્ત્યઃ સુગંધાઢ્ય મહો તાસાં તપો મહત્ ।
કાશ્ચિચ્છામકપોલેષુ દ્વ્યંગુલેન શનૈઃ શનૈઃ

હસન્ત્યસ્તાડયન્ત્યસ્તાઃ કદંબેષુ બલાત્પૃથક્ ।
પુંવેષનાયકાઃ કાશ્ચિન્મૌલિકુંડલમંડિતાઃ

નૃત્યન્તઃ કૃષ્ણપુરતઃ શ્રીકૃષ્ણ ઇવ મૈથિલ ।
રાધાવેષધરા ગોપ્યઃ શતચંદ્રાનનપ્રભાઃ

તોષયન્ત્યશ્ચ રાધાં તાં તથા રાધાપતિં જગુઃ ।
કાશ્ચિત્તાઃ સાત્ત્વિકૈર્ભાવૈઃ સંયુક્તા પ્રેમવિહ્વલાઃ

યોગીવ ચાસ્થિતા ભૂમૌ પરમાનંદસંપ્લુતાઃ ।
કાશ્ચિલ્લતાસુ વૃક્ષેષુ ભૂમ્યાં વૈ વિદિશાસુ ચ

પશ્યન્ત્યઃ શ્રીપતિં દેવં સ્વસ્મિન્ વા મૌનમાસ્થિતાઃ ।
એવં રાસે ગોપવધ્વઃ સર્વાઃ પૂર્ણમનોરથાઃ

બભૂવુરેત્ય ગોવિંદં સર્વેશં ભક્તવત્સલમ્ ।
યત્પ્રસાદસ્તુ ગોપીનાં પ્રાપ્તો રાજન્ મહામતે

જ્ઞાનિનામપિ નાસ્ત્યેવં કર્મિણાં તુ કુતશ્ચ સઃ ।
એવં શ્રીકૃષ્ણચંદ્રસ્ય હરે રાધાપતેઃ પ્રભોઃ

રાસે ચિત્રં યદ્‌બભૂવ તચ્છૃણુષ્વ મહામતે ।
મુનીન્દ્ર આસુરિર્નામ શ્રીકૃષ્ણેષ્ટો મહાતપાઃ

નારદાદ્રૌ તપસ્તેપે હરૌ ધ્યાનપરાયણઃ ।
હૃત્પુંડરીકે શ્રીકૃષ્ણં જ્યોતિર્મંડલમાસ્થિતમ્

મનોજ્ઞં રાધયા સાર્ધં નિત્યં ધ્યાને દદર્શ હ ।
એકદા ધ્યાનમધ્યે તુ રાત્રૌ કૃષ્ણો ન ચાગતઃ

વારં વારં કૃતં ધ્યાનં ખિન્નો જાતો મહામુનિઃ ।
ધ્યાનાદુત્થાય સ મુનિઃ કૃષ્ણદર્શનલાલસઃ

નારાયણાશ્રમં પ્રાગાદ્‌બદરીખણ્ડમંડિતમ્ ।
ન દદર્શ હરિં દેવં નરનારાયણં મુનિઃ

તદાતિવિસ્મિતો વિપ્રો લોકાલોકગિરિં યયૌ ।
સહસ્રશિરસં દેવં ન દદર્શ સ તત્ર વૈ

પપ્રચ્છ પાર્ષદાન્ તત્ર ક્વ ગતો ભગવાનિતઃ ।
ન વિદ્મો ભો વયં ચોક્તો મુનિઃ ખિન્નમનાસ્તદા

શ્વેતદ્વીપં યયૌ દિવ્યં ક્ષીરસાગરશોભિતમ્ ।
તત્રાપિ શેષપર્યંકે ન દદર્શ હરિં પુનઃ

તદા મુનિઃ ખિન્નમનાઃ પ્રેમ્ણા પુલકિતાનનઃ ।
પપ્રચ્છ પાર્ષદાંસ્તત્ર ક્વ ગતો ભગવાનિતઃ

ન વિદ્મો ભો વયં ચોક્તો મુનિશ્ચિન્તાપરાયણઃ ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ દર્શનં તત્કથં ભવેત્

એવં બ્રુવન્મનોયાયી વૈકુંઠં પ્રાપ્તવાંસ્તતઃ ।
નાપશ્યત્તત્ર દેવેશં રમાં વૈકુંઠવાસિનીમ્

ન દૃષ્ટસ્તત્ર ભક્તેષુ મુનિનાઽસુરિણા નૃપ ।
તતો મુનીન્દ્રો યોગીન્દ્રો ગોલોકં સ જગામ હ

વૃંદાવને નિકુંજેઽપિ ન દદર્શ પરાત્પરમ્ ।
તદા મુનિઃ ખિન્નમનાઃ શ્રીકૃષ્ણવિરહાતુરઃ

પપ્રચ્છ પાર્ષદાંસ્તત્ર ક્વ ગતો ભગવાનિતઃ ।
ઊચુસ્તં પાર્ષદા ગોપા વામનાણ્ડે મનોહરે

પૃશ્નિગર્ભો યત્ર જાતઃ તત્રૈવ ભગવાન્ સ્વયમ્ ।
ઇત્યુક્ત આસુરિસ્તસ્માદસ્મિન્નણ્ડે સમાગતઃ

હરિં હ્યપશ્યન્પ્રચલન્ કૈલાસં પ્રાપ્તવાન્મુનિઃ ।
તત્ર સ્થિતં મહાદેવ કૃષ્ણધ્યાનપરાયણમ્

નત્વા પપ્રચ્છ તદ્‌રાત્રૌ ખિન્નચેતા મહામુનિઃ ।
આસુરિરુવાચ -
ભગવન્ સર્વ બ્રહ્માણ્ડં મયા દૃષ્ટમિતસ્તતઃ

આવૈકુણ્ઠાશ્ચ ગોલોકાદ્‌ભ્રમતા તદ્દિદ્રુક્ષુણા ।
કુત્રાપિ દેવદેવસ્ય દર્શનં ન બભૂવ મે

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ -
ધન્યસ્ત્વમાસુરે બ્રહ્મન્ કૃષ્ણભક્તોઽસ્યહૈતુકઃ ।
દિદૃક્ષુણા ત્વયાઽઽયાસં કૃત્વં વેદ્મિ મહામુને

કર્મેન્દ્રિયાણીહ યથા રસાદીન્
તથા સકામા મુનયઃ સુખં યત્ ।
મનાઙ્‌ન જાનન્તિ જનૈરપેક્ષ્યં
ગૂઢં પરં નિર્ગુણલક્ષણં તત્

હંસં મુનિં દુઃખગતં મહોદધૌ
યઃ સર્વતો મોચયિતું ગતસ્ત્વરમ્ ।
સોઽદ્યૈવ વૃંદાવિપિને સખીજનૈઃ
કરોતિ રાસં રસિકેશ્વરઃ સ્વયમ્

ષાણ્માસિકી ચાદ્ય કૃતા નિશીથિની
સ્વમાયયા દેવવરેણ ભો મુને ।
અહં ગમિષ્યામિ તદેવ દ્રષ્ટું
ત્વમેવ ગચ્છાશુ મનોરથં યથા

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે
રાસક્રીડાયાં આસુર્યુપાખ્યાનં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ