ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.9

અશ્વમેધખણ્ડઃ - નવમોઽધ્યાયઃ
ઉગ્રસેનસભાયાં ગર્ગાગમનમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
અથ રાજા કુશસ્થલ્યાં ગતે દેવર્ષિસત્તમે ॥
સ્વદૂતાન્પ્રેષયામાસ મામાનેતું નૃપેશ્વર

ત ઊચુરુગ્રસેનસ્ય મમાગ્રે વચનં નરાઃ ॥
દૂતા ઊચુઃ
દેવદેવ મુને બ્રહ્મન્ભૂદેવાનાં શિરોમણે

અસ્માકં વચનં સર્વં કૃપયા શૃણુ વિસ્તરાત્ ॥
કૃષ્ણેચ્છયા દ્વારકાયામુગ્રસેનેન ભો મુને

નિરૂપિતં ક્રતુવરં તવ શિષ્યેણ ધીમતા ॥
ત્વમાગચ્છ મુને શીઘ્રં તસ્મિન્ યજ્ઞમહોત્સવે

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
તેષામહં વચઃ શ્રુત્વા જગ્મિવાન્દ્વારકાં પુરીમ્ ॥
ગર્ગાચલાન્નૃપશ્રેષ્ઠ યજ્ઞકૌતુકસંયુતઃ

તતો દૃષ્ટા પુરી દૂરાચ્ચાનર્તે દ્વારકા મયા ॥
નાનાદ્રુમગણૈર્જુષ્ટા નાનાચોપવનૈર્યુતા

નાનાતડાગૈર્વાપીભિર્નાનાપક્ષિગણૈસ્તથા ॥
નીલરક્તસિતાંભોજૈઃ પીતપદ્મૈઃ સરોવરાઃ ॥
રાજંતે કુમુદૈશ્ચૈવ શુકપુષ્પૈર્નૃપેશ્વર

બિલ્વૈઃ કદંબૈર્ન્યગ્રોધૈઃ શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલકૈઃ ॥
બકુલૈર્નાગપુન્નાગૈઃ કોવિદારૈશ્ચ પિપ્પલૈઃ ॥
જમ્બીરૈર્હારસિંગારૈરામ્રૈરામ્રાતકૈરપિ

કેતકીભિર્ગોસ્તનીભિઃ કદલીભિશ્ચ જમ્બુભિઃ ॥
શ્રીફલૈઃ પિંડખર્જૂરૈઃ ખદિરૈઃ પત્રબિંદુભિઃ

અગરૈસ્તગરૈશ્ચૈવ ચન્દનૈ રક્તચન્દનૈઃ ॥
પલાશૈશ્ચ કપિત્થૈશ્ચ પ્લક્ષૈર્વેત્રૈશ્ચ વેણુભિઃ

મલ્લિકાભિર્યૂથિકાભિર્મોદિનીભિર્મહીરુહૈઃ ॥
તથા મદનબાણૈશ્ચ સહસ્રાંશુમુખદ્રુમૈઃ

પ્રિયાવંશૈર્ગુલ્મવંશૈઃ કર્ણિકારૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ ॥
સહસ્રાખ્યૈઃ કન્દુકૈર્વૈ ચાગસ્ત્યૈશ્ચ સુદર્શનૈઃ

ચન્દ્રકાખ્યૈશ્ચ કુન્દૈશ્ચ કર્ણપુષ્પૈશ્ચ દાડિમૈઃ ॥
અનુજીરૈર્નાગરંગૈરાડુકીજાનકીફલૈઃ

પૂગીફલૈર્બદામૈશ્ચ તૂલૈ રાજાદનૈદ્રુમૈઃ ॥
એલાભિઃ સેવતીભિશ્ચ તથા વૈ દેવદારુભિઃ

ઈદૃશૈશ્ચ મહાવૃક્ષૈઃ શોભિતા નગરી હરેઃ ॥
કૂજંતિ યત્ર રાજેન્દ્ર મયૂરાઃ સારસાઃ શુકાઃ

હંસાઃ પારાવતાશ્ચૈવ કપોતાઃ કોકિલાસ્તથા ॥
સારિકાશ્ચક્રવાકાશ્ચ ખંજનાશ્ચટકાઃ કિલ

એતે પક્ષિગણાઃ સર્વે વૈકુણ્ઠાચ્ચ સમાગતાઃ ॥
કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ મધુરાં વાણીં ગાયંતિ યત્ર હિ

ઇત્થં પશ્યન્ વ્રજન્‌રાજન્દદર્શ દ્વારકામહમ્ ॥
તામ્રરૌપ્યસુવર્ણૈશ્ચ ત્રિભિર્દુર્ગૈશ્ચ વેષ્ટિતામ્

ગિરિણા રૈવતેનાપિ દેવવૃક્ષમયેનચ ચ ॥
રત્‍નાકરેણ ગોમત્યાઽઽવૃતાં પરિખભૂતયા

કૃષ્ણસ્ય નગરીં રમ્યાં કૃતકૌતુકતોરણામ્ ॥
મુદાયુક્તજનાકીર્ણાં સુવર્ણભવનૈર્યુતામ્

તથા હાટકહટ્ટાભિઃ પતાકાભિશ્ચ મંડિતામ્ ॥
વિષ્ણોશ્ચ મંદિરૈઃ પ્રોચ્ચૈર્મહેશસ્યાલયૈર્યુતામ્

યદુભિશ્ચ મહાશૂરૈર્વિમાનૈશ્ચ સહસ્રશઃ ॥
શતશૃઙ્ગાટકૈશ્ચૈવ કલશૈર્ભર્મકર્બુરૈઃ

રથ્યાભિર્મંદુરાભિશ્ચ દંતિશાલાભિરેવ ચ ॥
ગોશાલાભિશ્ચ શાલાભિઃ સુરૌપ્યપથિભિર્યુતામ્

પ્રાસાદૈર્નવલક્ષૈશ્ચ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
તથા ષોડશસાહસ્રૈર્ભવનૈર્વેષ્ટિતાં પુરીમ્

દ્વારે દ્વારે દ્વારકાયાં શૂરા વીરાશ્ચ કોટિશઃ ॥
રક્ષંત્યહર્નિશં રાજન્સર્વશસ્ત્રધરાઃ કિલ

પ્રગાયંતિ જનાઃ સર્વે શ્રીકૃષ્ણબલદેવયોઃ ॥
ગૃહે ગૃહે ચ નામાનિ શૃણ્વન્તિ ચરિતાનિ ચ

ઇત્થં વિલોકયન્સર્વાન્સુધર્માયામહં ગતઃ ॥
કૃષ્ણેતિ પાદુકારૂઢસ્તુલસીમાલયા જપન્

અથોગ્રસેનો રાજર્ષિર્દૃષ્ટ્વા માં ચ સમાગતમ્ ॥
સમુત્થાય મુદાયુક્તઃ શક્રસિંહાસનાત્કિલ

ષટ્‍પંચાશત્કોટિસંખ્યૈર્યાદવૈઃ સહ ભૂપતે ॥
નત્વા સિંહાસને સ્થાપ્ય પૂજયામાસ ચાહુકઃ

મદંઘ્રી ચાવનિજ્યાથ યાદવાનાં ચ સન્નિધૌ ॥
પાદોદકં સ્વશિરસિ ધૃત્વા પ્રાહ નૃપેશ્વરઃ

ઉગેસેન ઉવાચ -
વિપ્રેંદ્ર નારદમુખાચ્છ્રુતં યસ્ય મહત્ફલમ્ ॥
તં યજ્ઞમશ્વમેધાખ્યં કરિષ્યેઽહં તવાજ્ઞયા

યસ્યાંઘ્રિસેવયા પૂર્વે મનોરથમહાર્ણવમ્ ॥
તેરુર્જગત્તૃણીકૃત્ય સ કૃષ્ણશ્ચાત્ર વર્ત્તતે

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
યાદવેંદ્ર મહારાજ સમ્યગ્વ્યસિતં ત્વયા ॥
હયમેધેન તે કીર્તિસ્ત્રિલોક્યાં સંભવિષ્યતિ

કઃ પ્રયાસ્યતિ રક્ષાર્થં તુરગસ્ય નૃપેશ્વર ॥
બહવઃ શત્રવઃ સંતિ તસ્માત્તં નિશ્ચયં કુરુ

વર્ષમાત્રં પ્રકર્તવ્યમસિપત્રવ્રતં ત્વયા ॥
તદા તુ કુશલેનાપિ ભવિષ્યતિ ક્રતૂત્તમઃ

પ્રદ્યુમ્નેન રાજસૂયે જિતા સર્વા મહી પુરા ॥
તુરઙ્ગાસ્યાદ્ય રક્ષાર્થં તં પુનઃ કિં નિયોક્ષ્યસિ

ઇતિ મદ્વચનં શ્રુત્વા રાજા ચિંતાપરાયણઃ ॥
દદર્શ સંસ્થિતં નૄણાં સર્વદુઃખહરં હરિમ્

તદૈવ ભગવાન્દૃષ્ટ્વા શોકેનાપૂરિતં નૃપમ્ ॥
તામ્બૂલવીટકં નીત્વા પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ -
ભોઃ શૂરા યાદવાઃ સર્વે બલિનો રણકોવિદાઃ ॥
ઉગ્રસેનસ્ય ચાગ્રે વૈ શૃણ્વન્તુ મમ ભાષિતમ્

યો મોચયતિ રાજભ્યો હયમેધતુરંગમમ્ ॥
મહારથી મનસ્વી ચ સોઽયં ગૃહ્ણાતુ વીટકમ્

ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યં યાદવા યુદ્ધકોવિદાઃ ॥
પરસ્પરં પ્રપશ્યન્તો ગતમાનાઃ પુનઃ પુનઃ

સંસ્થિતો ઘટિકામાત્રં રેજે તામ્બૂલબીટકઃ ॥
કૃષ્ણસ્ય સુંદરે હસ્તે યથા તામરસે શુકઃ

તતશ્ચ સર્વેષુ ગતેષુ તૂષ્ણી-
મૂષાપતિશ્ચાપધરો મહાત્મા ॥
પ્રગૃહ્ય તાંબૂલચયં નૃપેન્દ્ર
નત્વા ચ કૃષ્ણં નિજગાદ સદ્યઃ

શ્રીઅનિરુદ્ધ ઉવાચ -
અહં હિ શ્યામકર્ણસ્ય રાજન્યેભ્યશ્ચ પાલનમ્ ॥
કરિષ્યામિ જગન્નાથ તસ્માન્માં ત્વં નિયોજય

ન કરિષ્યે ઘોટકસ્ય પાલનં યદિ તચ્છૃણુ ॥
પ્રતિજ્ઞાં મમ ગોવિંદ દીનસ્ય દીનવત્સલ

બ્રાહ્મણીગમનાત્ક્ષત્રી વૈશ્યસ્ય શૂદ્ર એવ ચ ॥
યાં ગતિં પ્રાપ્નુયાન્નૂનં તામહં દુઃખદાયિનીમ્

વિપ્રં કૃત્વા ગુરું પૂર્વં પશ્ચાત્તં યો ન સેવતે ॥
સ યાતિ યાં ગતિં દેવ પ્રાપ્નુયાં તામહં ધ્રુવમ્

ગર્ગ ઉવાચ -
ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય યાદવા વિસ્મયં ગતાઃ ॥
તદૈવ કૃષ્ણઃ સંતુષ્ટો જગ્રાહ પૌત્રમેવ ચ

તતો હરિઃ સુધર્માયામનિરુદ્ધં કૃતાંજલિમ્ ॥
સર્વેષાં શૃણ્વતાં પ્રાહ ઘનનિર્હાદયા ગિરા

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ -
અનિરુદ્ધ તુરંગસ્ય વર્ષમાત્રં ચ પાલનમ્ ॥
રાજન્યેભ્યશ્ચ કૃત્વા ત્વં પુનરાગચ્છ ચાત્ર વૈ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધચરિત્રે
સુમેરૌ ગર્ગાગમનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા