ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.10

અશ્વમેધખણ્ડઃ - દશમોઽધ્યાયઃ
ઉગ્રસેન-રુચિમતી-સંવાદમ્ -
શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
ઇતિ બ્રુવતિ શ્રીકૃષ્ણે હંસસ્થશ્ચતુરાનનઃ ॥
આજગામ કુશસ્થલ્યામીશ્વરેણ સમન્વિતઃ

તત ઇન્દ્રઃ કુબેરશ્ચ યમો વરુણ એવ ચ ॥
વાયુર્વાયુસખાશ્ચૈવ નૈરૃતશ્ચ નિશાકરઃ

એતે સમાયયૂ રાજન્કૃષ્ણદર્શનકાંક્ષયા ॥
તતશ્ચ દ્વાદશાદિત્યા વેતાલાશ્ચ મરુદ્‌ગણાઃ

વિશ્વેદેવાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ ગંધર્વાઃ કિન્નરાસ્તથા ॥
વિદ્યાધરાશ્ચ મુનયઃ શ્રીકૃષ્ણં દ્રષ્ટુમાયયુઃ

તત્રાગતાનાં દેવાનામુગ્રસેનેન માધવઃ ॥
યથાવિધ્યુપસંગમ્ય સર્વેષાં માનમાદધે

આસનેષૂપવિષ્ટેષુ સભાયાં નિર્જરેષ્વથ ॥
શ્લાઘાં ચકાર સર્વેષાં લીલાનરવપુર્હરિઃ

અથ બ્રહ્મા હરેઃ પાર્શ્વે સ્થિતઃ શક્રેણ નોદિતઃ ॥
પ્રત્યુવાચ જગન્નાથં બલભદ્રસમન્વિતમ્

બ્રહ્મોવાચ
પૌત્રસ્તે બાલકઃ કૃષ્ણ રાજન્યેભ્યશ્ચ પાલનમ્ ॥
કઠિનં શ્યામકર્ણસ્ય કરિષ્યતિ કથં હરે

મા તં પ્રેષય તસ્માત્ત્વં રક્ષણાય હયસ્ય વૈ ॥
વિઘ્નાશ્ચ બહવઃ સન્તિ પ્રદ્યુમ્નં પ્રેષયસ્વ ચ

સંકર્ષણં વા ગોવિન્દ હ્યથવા રક્ષ ત્વં હયમ્ ॥
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા નિજગૌ પ્રહસન્હરિઃ

શ્રીભગવાનુવાચ
અનિરુદ્ધો હઠાદ્યાતિ મન્નિષેધં ન મન્યતે ॥
તસ્માત્તન્નિકટે ગત્વા નિષેધં કુરુ યત્‍નતઃ

કૃષ્ણસ્ય વાક્યમાકર્ણ્ય વિધિશ્ચંદ્રસમન્વિતઃ ॥
યયૌ નિવારણાર્થાયાનિરુદ્ધં કાર્ષ્ણિનન્દનમ્

યદા ગતૌ સમીપે તુ સુરજ્યેષ્ઠકલાનિધી ॥
વિગ્રહે હ્યનિરુદ્ધસ્ય સદ્યસ્તૌ લીનતાં ગતૌ

બભૂવુર્વિસ્મિતાઃ સર્વે શિવશક્રાદયઃ સુરાઃ ॥
યાદવા મુનયશ્ચૈવ હ્યુગ્રસેનાદયો નૃપાઃ

વજ્રનાભ ત્વત્પિતરં સંસ્તુવન્તિ ગણાઃ કિલ ॥
પરિપૂર્ણતમં તસ્માદનિરુદ્ધં વદંતિ હિ

ગર્ગ ઉવાચ -
અથોગ્રસેનો નૃપતિઃ સભાતલા-
દુત્થાય કૃષ્ણં મનસા પ્રણમ્ય ચ ॥
સ્વાંતઃપુરં સુન્દરરત્‍નવેષ્ટિતં
જગામ રાજન્ક્રતુકૌતુકાવૃતઃ

ગત્વા હ્યંતપુરે રાજા સુરેન્દ્રસદનોપમે ॥
પર્યંકસ્થાં રુચિમતીં શચીતુલ્યાં વરાનનામ્

દાસીભિઃ સેવિતાં રાજ્ઞીં વસ્ત્રાલંકારવેષ્ટિતામ્ ॥
વીજિતાં ચામરૈઃ શુક્લૈર્દદર્શ નૃપસત્તમઃ

સા વિલોક્યાગતં તત્ર સ્વપતિં યાદવેશ્વરમ્ ॥
ઉત્થાય ચાદરં રાજન્ ચકાર વિધિના કિલ

તતઃ સ્થિત્વા સ પર્યંકે વૃષ્ણીશો સ્વાં પ્રિયાં પરામ્ ॥
પ્રોવાચ પ્રહસન્ વાણ્યા ઘનશબ્દગભીરયા

હયમેધં કરિષ્યેઽહં પ્રિયે કૃષ્ણાજ્ઞયાઽદ્ય વૈ ॥
નરો યસ્ય પ્રતાપેન લભતે વાઞ્છિતં ફલમ્

ગર્ગ ઉવાચ -
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પુત્રદુઃખેન દુઃખિતા ॥
સ્મરંતી કૃપણા પુત્રાન્પ્રત્યુવાચ નૃપેશ્વરમ્

રાજ્ઞ્યુવાચ -
પુત્રદર્શનહીનાયા રાજન્મે સર્વસંપદઃ ॥
ન રોચંતે સુરૈઃ પ્રાર્થ્યાઃ સુખેન ત્વં ક્રતું કુરુ

યદિ યજ્ઞપ્રતાપેન પુત્રો ભવતિ સુન્દરઃ ॥
તદા પ્રસન્નચિત્તાહં ભવિષ્યામિ નૃપેશ્વર

તસ્યા વાક્યં સમાકર્ણ્ય નૃપઃ ખિન્નમના હ્યભૂત્ ॥
પુનરાહ પ્રિયાં તત્ર શ્રદ્ધાં શ્રાદ્ધસુરો યથા

રાજોવાચ -
શૃણુ ભદ્રે ત્વિમામાશાં પુત્રાણાં બહુદુઃખદામ્ ॥
ત્વક્ત્વા વિમુક્તિદં સાક્ષાત્કૃષ્ણં ભજ પરાત્પરમ્

અહં વૃદ્ધસ્તુ ત્વં વૃદ્ધા કથં પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥
તસ્માદજ્ઞાનજં શોકં ત્યજ બંધનકારણમ્

શ્રુત્વા તુ યાદવેંદ્રસ્ય વાક્યં વિજ્ઞાનદં પરમ્ ॥
રાજન્ રુચિમતી પ્રાહ યદૂનાં પ્રવરં પતિમ્

રુચિમત્યુવાચ -
રાજન્ યજ્ઞપ્રતાપેન પ્રાપ્યતે વાઞ્છિતં ફલમ્ ॥
અહં તુ કામયે દ્રષ્ટું હતપુત્રાન્સમાગતાન્

યદિ ત્વમીદૃશં વાક્યં મૃતાનાં દર્શનં કુતઃ ॥
વદિષ્યસિ મદગ્રે હિ તતોઽન્યચ્છૃણુ મન્મુખાત્

કૃષ્ણેન દત્તં તત્પુત્રં ગુરવે ગુરુદક્ષિણામ્ ॥
તદ્વત્સ્વપુત્રાન્‌ રાજેંદ્ર કામયે દ્રષ્ટુમાગતાન્

ગર્ગ ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વાઽઽહ્વયામાસ માં ચ કૃષ્ણં બૃહચ્છ્રવાઃ ॥
તયોઃ સપર્યાં મહતીમાગતાભ્યાં ચકાર હ

તૌ પૂજયિત્વાભિપ્રાયં તાભ્યાં સર્વં ન્યવેદયત્ ॥
ઉગ્રસેનસ્ય વાક્યં વૈ શ્રુત્વા મદ્વચનાદ્ધરિઃ

ઉપશક્રો યથા શક્રં પ્રાહ તદ્વન્નૃપેશ્વર ॥
શ્રીભગવાનુવાચ -
શૃણુ રાજઁસ્તવ સુતાઃ પ્રધને નિહતાઃ પુરા

તે સર્વે દિવ્યદેહેન વર્તન્તે દિવિ દેવવત્ ॥
તસ્માત્વં નૃપશાર્દૂલ પુત્રશોકં વિહાય ચ

અશ્વમેધં ક્રતુવરં કુરુ ધૈર્યેણ ભૂપતે ॥
દર્શયિષ્યામ્યહં સર્વાન્ યજ્ઞસ્યાંતે ચ તે સુતાન્

નિશમ્ય કૃષ્ણવચનમુર્વીશઃ સ્વાં પ્રિયાં મુદા ॥
આશ્વાસ્ય ચ શુભૈર્વાક્યૈઃ સુધર્માં સુજનૈર્યયૌ

આગતં તુ નૃપં વીક્ષ્ય શ્રીકૃષ્ણેન સમન્વિતમ્ ॥
દિક્પાલાશ્ચ પ્રણેમુર્વૈ રામેશાનાદયઃ સુરાઃ

ઉગ્રસેનસ્ય ભૂપસ્ય વજ્રનાભે તપઃ પરમ્ ॥
કિં વર્ણયામિ યં સર્વે શ્રીકૃષ્ણાદ્યા નમંતિ હિ

યાદવેંદ્રસ્તુ સર્વાન્ વૈ દેવાન્નત્વા વિલજ્જિતઃ ॥
શક્રસિંહાસને દિવ્યે નારુરોહ વિચારયન્

તદૈવ કૃષ્ણો ભગવાન્ગૃહીત્વા પાણિના નૃપમ્ ॥
સ્વભક્તં સ્થાપયામાસ તસ્મિન્ વૈ વાસવાસને

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધચરિત્રે
રાજરાજ્ઞીસંવાદે દશમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા