ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.32

અશ્વમેધખણ્ડઃ - દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ
બલ્વલકૃતં સેનાપતીપુત્રવધમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
અથ વૈ બલ્વલં દૈત્યં શોચંતં કાંચનાસને ॥
મયઃ પ્રત્યાહ વચનં જ્યેષ્ઠં કુંભશ્રુતિર્યથા

અદ્ય દૃષ્ટં ત્વયા રાજન્ યદૂનાં બલમેવ હિ ॥
દૈત્યવૃન્દૈશ્ચ નિહતાશ્ચત્વારો મંત્રિણસ્તવ

અવશેષસ્ત્વમેવાસિ હ્યથવાહં ચ ત્વત્પુરે ॥
તસ્માત્તવેચ્છા દૈત્યેંદ્ર યથા ભૂયાત્તથા કુરુ

બલ્વલઃ પ્રાહ વચનમદ્ય યાસ્યામ્યહં રણે ॥
શીઘ્રં હંતું યદૂન્સર્વાંસ્ત્વં ગુપ્તો ભવ મન્દિરે

હરિઃ કૃષ્ણસ્તુ નંદસ્ય પુરા પુત્રઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
વસુદેવો મન્યતે તં મત્પુત્રોઽયં ગતત્રપઃ

હૈયંગવીનદુગ્ધાજ્યદધિતક્રાદિકં તુ સઃ ॥
ચોરયામાસ ગોપીનાં રસિકો રાસમણ્ડલે

જરાસુતભયાત્સોઽપિ સમુદ્રં શરણં ગતઃ ॥
મારિતો માતુલો યેન કિં કરિષ્યતિ પૌરુષમ્

ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય મયઃ પ્રકુપિતોઽબ્રવીત્ ॥
મય ઉવાચ -
યસ્માદ્બિભેતિ બ્રહ્મા ચ શિવો માયા પુરંદરઃ

ભયદં નિર્ભયં કૃષ્ણં તં વિનિંદસિ નિંદક ॥
કૃષ્ણં નિંદતિ યો મૂઢો હ્યજ્ઞાનાચ્ચ કુસંગતઃ

કુમ્ભીપાકે સ પતતિ યાવદ્વૈ બ્રહ્મણો વયઃ

ચણ્ડપાલશિશુપાલમણ્ડલી-
ભઞ્જનં દનુજદર્પખણ્ડનમ્ ॥
માધવં મદનમોહનં પરં ત્વં
ભજસ્વ કુલકૌશલાય ચ

મયસ્ય વચનં શ્રુત્વા જ્ઞાનં પ્રાપ્તોઽપિ બલ્વલઃ ॥
ક્ષણં વિચાર્ય રાજેન્દ્ર પ્રોવાચ પ્રહસન્નિવ

બલ્વલ ઉવાચ -
જાનામ્યહં વિશ્વપતિં ચ કૃષ્ણં
શેષં બલં વૈ મદનં ચ કાર્ષ્ણિમ્ ॥
અત્રાગતં પદ્મભવં હિ ચૈષાં
વધ્યા વયં તેન હયો હૃતોઽયમ્

એષાં બાણૈશ્ચ નિહતો યદાહં નિધનં ગતઃ ॥
તદા સુખેન યાસ્યામિ શીઘ્રં વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

પુરા ચ વૈરભાવેન વૈકુણ્ઠં બહવો ગતાઃ ॥
દાનવા રાક્ષસાશ્ચૈવ તં ચ ભાવં કરોમ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વા દંશિતો ભૂત્વા દાનવાનાં શિરોમણિઃ ॥
સ્વસૈન્યપાલકં તૂર્ણં સમાહૂયેદમબ્રવીત્

પટહેન મમાજ્ઞાં ત્વં પુર્યાં દેહિ પ્રયત્‍નતઃ ॥
અનિરુદ્ધેન યુદ્ધાય વીરેષુ સૈન્યપાલક

યે મમાજ્ઞાં ન મન્યન્તે તે વધાર્હા રણં વિના ॥
આત્મજા વા ભ્રાતરો વા હ્યન્યેષાં ચૈવ કા કથા

ઇતિ શ્રુત્વા સ તદ્વાક્યં રથ્યાં રથ્યાં ગૃહે ગૃહે ॥
પટહેનાપિ તસ્યાજ્ઞાં ઘોષયામાસ વેગતઃ

શ્રુત્વા પટહનિર્ઘોષં દૈત્યાઃ શીઘ્રં ભયાતુરાઃ ॥
ગૃહીત્વા સર્વશસ્ત્રાણિ હ્યાજગ્મુસ્તે સભાતલમ્

સૈન્યપાલસ્તતઃ પૂર્વં લક્ષદૈત્યૈઃ સમાવૃતઃ ॥
રથેન કવચી ધન્વી નિર્જગામ પુરાદ્બહિઃ

દુર્નેત્રો દુર્મુખશ્ચૈવ દુઃખભાવશ્ચ દુર્મદઃ ॥
એતે વૈ મંત્રિણાં પુત્રાશ્ચત્વારસ્તે વિનિર્યયુઃ

મતંગજૈર્મહામત્તૈશ્ચંચલાંગૈસ્તુરંગમૈઃ ॥
રથૈશ્ચ દેવધિષ્ણ્યાભૈર્વિદ્યાધરસમૈર્નરૈઃ

સદ્યઃ કામગયાનેન મયદત્તેન બલ્બલઃ ॥
સ્વયં જગામ યુદ્ધાર્થે ચતુર્લક્ષૈર્મહાસુરૈઃ

સૈન્યપાલસ્ય પુત્રસ્તુ ભોજનં કુરુતે ગૃહે ॥
બુભિક્ષિતશ્ચ યુદ્ધાય શીઘ્રં સોઽપિ ન નિર્ગતઃ

નાગતં તં વિલોક્યાથ સૈન્યે બલ્વલસૈનિકાઃ ॥
નૃપાય કથયામાસુસ્તસ્ય વાર્તાં ચ શંકિતાઃ

તતસ્તદ્વચનાદ્વીરા બદ્ધ્વા તં દામભી રુષા ॥
નૃપાગ્રે ચાનયામાસુઃ પ્રફુલ્લવદનેક્ષણાઃ

તં દૃષ્ટ્વા ભર્ત્સયિત્વા ચ બલ્વલશ્ચણ્ડશાસનઃ ॥
ભુશુણ્ડીં વદને ચાપિ મારયામાસ વેગતઃ

દૈત્યાઃ સર્વે ભયં પ્રાપુર્વધં તસ્ય નિરીક્ષ્ય ચ ॥
સૈન્યપાલસ્તુ સંગ્રામે મૃતં પુત્રં નિશમ્ય ચ

રથાત્પપાત દુઃખાર્તસ્તાડયન્મસ્તકં કરૈઃ ॥
વિલલાપ ભૃશં સોઽપિ પુત્રદુઃખેન દુઃખિતઃ

હા પુત્ર વીર પિતરં ત્યક્ત્વા માં જરઠં રણે ॥
ગતઃ શતઘ્નીમાર્ગેણ સ્વર્ગે મામવિલોક્ય ચ

વિના યુદ્ધેન હે પુત્ર ક્વ ગતો નૃપશાસનાત્ ॥
ઇત્યેવં વિલપંસ્તત્ર રુરોદ રણમણ્ડલે

તતશ્ચ મંત્રિણાં પુત્રાઃ શોચંતં પ્રોચુરગ્રતઃ ॥
મંત્રિપુત્રા ઊચુઃ -
રોદનં મા કુરુ રણે શૂરોઽસિ ત્વં તુ પાલક

દુઃખે કૃતે ચ ત્વત્પાર્શ્વે નાગમિષ્યતિ વૈ મૃતઃ ॥
આજન્મતશ્ચ જંતૂનાં મૃત્યુર્ભવતિ સાંપ્રતમ્

ધીરાસ્તત્ર ન શોચંતિ મૂર્ખાઃ શોચંતિ નિત્યશઃ ॥
ગર્ભેઽપિ ચ મૃતાઃ કેચિત્કેચિદ્વૈ જન્મમાત્રતઃ

બાલત્વે યૌવનત્વે ચ વૃદ્ધત્વે કેચિદેવ હિ ॥
કેચિચ્છસ્ત્રેણ રોગેણ દુઃખેન પતનેન ચ

સર્વે મૃત્યું ગમિષ્યંતિ દૈવાત્કર્મવશા નરાઃ ॥
કો વા કસ્ય પિતા પુત્રઃ કો વા કસ્ય પ્રિયા પ્રસૂઃ

સંયુનક્તિ વિધાતા વૈ વિયુનક્તિ ચ કર્મણા ॥
સંયોગે પરમાનન્દો વિયોગે પ્રાણસંકટમ્

શશ્વદ્‌ભવતિ મૂઢસ્ય નાત્મારામસ્ય નિશ્ચિતમ્ ॥
આત્મઘાતી યદા ભૂત્વા પ્રાણાંસ્ત્યજસિ દુઃખિતઃ

પુનર્જન્મ ચ નિરયં વ્રજિષ્યસિ ન સંશયઃ ॥
તસ્માદ્યદૂત્તમૈઃ સાર્દ્ધં યુદ્ધં કુરુ મહારણે

ક્ષત્રિયસ્ય પરં શ્રેયો ધર્મયુદ્ધાન્ન વિદ્યતે ॥
ધર્મયુદ્ધેન સંગ્રામે યે હતાઃ શત્રુસંમુખે

વ્રજંતિ તે વિષ્ણુપદં લોકાન્સર્વાન્વિહાય ચ ॥
ગર્ગ ઉવાચ -
એવં સંબોધિતો દૈત્યૈઃ શોકં સર્વં વિહાય ચ

સર્વાન્વીરાનાગતાંશ્ચ દદર્શ રોષપૂરિતઃ ॥
દૃષ્ટ્વા સર્વાન્સ સંગ્રામે શીઘ્રં પ્રાહ રુષા જ્વલન્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
સૈન્યપાલસુતવધો નામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા