ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.31

અશ્વમેધખણ્ડઃ - એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ
સિંહ-કુશાશ્વવધમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
સ્વસ્યાઃ પરાજયં દૃષ્ટ્વા સિંહો દૈત્યો રુષાન્વિતઃ ॥
નિજઘાન વૃકં બાણૈ રથસ્થં ખરવાહનઃ

દૃષ્ટ્વા સમાગતાન્બાણન્વૃકો વૈ કૃષ્ણનન્દનઃ ॥
ચિચ્છેદ તાન્સ્વબાણૈશ્ચ લીલયા પ્રધને નૃપ

પુનશ્ચિક્ષેપ બાણાન્વૈ તાંશ્ચ ચિચ્છેદ કૃષ્ણજઃ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો રણે રાજન્સિંહનામાસુરેશ્વરઃ

શરાસને સમાધત્ત વસુસંખ્યાઞ્છિલીમુખાન્ ॥
ચતુર્ભિસ્તુરગાન્વીરો વૃકસ્ય હ્યનયત્ક્ષયમ્

એકેન ધ્વજમત્યુગ્રં ચિચ્છેદ તરસા હસન્ ॥
એકેન સારથેઃ કાયાચ્છિરો ભૂમાવપાતયત્

એકેન સગુણં ચાપમચ્છિનત્પ્રધને રુષા ॥
એકેન હૃદિ વિવ્યાધ વૃકસ્ય વેગવાન્નૃપ

તસ્ય કર્માદ્‌ભુતં દૃષ્ટ્વા વીરા વિસ્મયમાગતાઃ ॥
વૃકસ્તદૈવ સહસા દૈત્યં શક્ત્યા જઘાન હ

સા શક્તિસ્તત્તનું ભિત્ત્વા ખરં ભિત્ત્વા વિનિર્ગતા ॥
વિવેશ ભૂતલે રાજન્વિવરં પન્નગો યથા

ખરો મૃત્યું ગતસ્તત્ર દૈત્યઃ શીઘ્રં પપાત હ ॥
જગર્જ પુનરુત્થાય સિંહઃ સિંહ ઇવ સ્ફુટમ્

ગૃહીત્વા વિશિખં શૂલં ચિક્ષેપ સ વૃકોપરિ ॥
તમાપતંતં જગ્રાહ વૃકો વામકરેણ વૈ

તેનૈવ શત્રું નિજઘાન રાજ-
ન્કૃષ્ણસ્ય પુત્રો બહુરોષયુક્તઃ ॥
નિર્ભિન્નદેહો નિપપાત ભૂમૌ
હાહા પ્રકુર્વન્સ જગામ મૃત્યુમ્

હાહાકારસ્તદૈવાસીદ્દાનવાનાં રણાંગણે ॥
પુષ્પવર્ષં સુરાશ્ચક્રુઃ જયારાવં યદૂત્તમાઃ

તદા કુશાંબઃ સંક્રુદ્ધો સાંબાદીન્ યાદવાન્મૃધે ॥
રથસ્થઃ શીઘ્રમાગત્ય સર્વાન્વિવ્યાધ સાયકૈઃ

તસ્ય બાણૈશ્ચ બહવઃ પેતુશ્છિન્ના મહાગજાઃ ॥
તિર્યગ્ભૂતા રથા યુદ્ધે તુરગાશ્છિન્નકંધરાઃ

તથા પદાતયસ્તત્ર શિરોહીના વિબાહવઃ ॥
ઇત્થં સ મારયન્‌રાજન્નનેકાન્વિચચાર હ

એવં પરાક્રમં દૃષ્ટ્વા સાંબો જાંબવતીસુતઃ ॥
કુશાંબં ચાહ્વયામાસ યુદ્ધાર્થે યુદ્ધકોવિદઃ

સાંબ ઉવાચ -
આગચ્છ વીર સહસા મયા સહ રણં કુરુ ॥
કિમન્યૈસ્ત્રાસિતૈર્દીનૈર્નિહતૈઃ કોટિભિર્નરૈઃ

ઇત્યુક્તવન્તમાલોક્ય કુશાંબઃ પ્રહસન્બલી ॥
જઘાન હૃદયે તસ્ય વસુસંખ્યાઞ્છિલીમુખાન્

તદમૃષ્યન્હરેઃ પુત્રઃ સ્વકોદંડે દધઞ્છરાન્ ॥
તતાડ સપ્તભિઃ શત્રું દાનવં વક્ષસોઽન્તરે

ઉભૌ સમરસંરબ્ધાવુભાવપિ જયૈષિણૌ ॥
રેજાતે તૌ હિ સંગ્રામે યથા ષણ્મુખતારકૌ

સાંબઃ કુશાંબં પ્રધને કુશાંબઃ સાંબમેવ ચ ॥
અન્યોન્યં સર્પસદૃશૈર્બાણૈરપિ વવર્ષતુઃ

બાણાન્ધનુષિ સંધાય શતસંખ્યાન્સ્ફુરત્પ્રભાન્ ॥
અકરોદ્વિરથં તૈશ્ચ સાંબં છિન્નશરાસનમ્

સ છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ॥
આરુરોહ રથં ચાન્યં કુપિતશ્ચાપસંયુતઃ

સાંબ ઉવાચ -
કુત્ર યાસ્યસિ ત્વં દૈત્ય કૃત્વા દીર્ઘં પરાક્રમમ્ ॥
ક્ષણમાત્રં રણે સ્થિત્વા પશ્ય મે વિક્રમં પરમ્

ઇત્યુક્ત્વા સાયકં ચોગ્રં સ્વકોદંડે નિધાય ચ ॥
મંત્રયિત્વા ચ મંત્રેણ તદ્‌રથે નિચખાન હ

અલાતચક્રવદ્‍ભૂમૌ તેન બાણેન તદ્‌રથઃ ॥
બભ્રામ યોજને શીઘ્રં સસૂતઃ સતુરંગમઃ

ભ્રમંતં સરથં દૈત્યં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ હસન્મુખઃ ॥
સાંબો જાંબવતીપુત્રો બાણં કૃત્વા શરાસને

સાંબ ઉવાચ -
ત્વાદૃશાશ્ચ મહાવીરાઃ સ્વર્ગયોગ્યા ભવંતિ હિ ॥
ન રાજંતે મહીમધ્યે શક્રતુલ્યપરાક્રમાઃ

તસ્માચ્ચ મમ બાણેન દ્વિતીયેન દિવં વ્રજ ॥
સરથસ્ત્વં સદેહશ્ચ મત્કૃપાતોઽસુરેશ્વર

ગગનપ્રાપકં ચાસ્ત્રમિત્યુક્ત્વા વિમુમોચ સઃ ॥
શરેણ તેન સરથો વિભ્રમન્ભૂતલાન્નૃપ

લોકાન્બહૂનતિક્રમ્ય જગામ રવિમંડલમ્ ॥
સહયઃ સૂતસહિતસ્તત્ર સૂર્યસ્ય જ્વાલયા

દગ્ધોઽભૂત્તદ્‌રથઃ સદ્યો દૈત્યો દગ્ધકલેવરઃ ॥
પપાત ભૂતલે પુર્યાં બલ્વલસ્ય ચ સન્નિધૌ

તસ્મિન્નિપતિતે પાપે ગતે મૃત્યું ચ દાનવે ॥
હાહાકારં તતશ્ચક્રુર્દૈત્યાઃ સર્વે ભયાન્વિતાઃ

યાદવાનાં તતઃ સૈન્યે નેદુર્દુંદુભયો મુહુઃ ॥
પુષ્પવર્ષં મુદા ચક્રુઃ સાંબસ્યોપરિ નિર્જરાઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
સિંહકુશાંબોવધો નામૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા