ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 1.2

શ્રીગોલોકધામાનિવર્ણનમ્
જિહ્વાં લબ્ધ્વાપિ યઃ કૃષ્ણં કીર્તનીયં ન કીર્તયેત્ ।
લબ્ધ્વાપિ મોક્ષનિઃશ્રેણિં સ નારોહતિ દુર્મતિઃ

અથ તે સંપ્રવક્ષ્યામિ શ્રીકૃષ્ણાગમનં ભુવિ ।
અસ્મિન્વારાહ કલ્પે વૈ યદ્‌ભૂતં તચ્છૃણુ પ્રભો

પુરા દાનવદૈત્યાનાં નરાણાં ખલુ ભૂભુજામ્ ।
ભૂરિભારસમાક્રાંતા પૃથ્વી ગોરૂપધારિણી

અનાથવદ્‌રુદન્તીવ વેદયન્તી નિજવ્યથામ્ ।
કમ્પયન્તી નિજં ગાત્રં બ્રહ્માણં શરણં ગતા

બ્રહ્માથાશ્વાસ્ય તાં સદ્યઃ સર્વદેવગણૈર્વૃતઃ ।
શઙ્કરેણ સમં પ્રાગાદ્‌વૈકુણ્ઠં મંદિરં હરેઃ

નત્વા ચતુર્ભુજં વિષ્ણું સ્વાભિપ્રાયં જગાદ હ ।
અથોદ્વિગ્નં દેવગણં શ્રીનાથઃ પ્રાહ તં વિધિમ્

શ્રીભગવાનુવાચ -
કૃષ્ણં સ્વયં વિગણિતાણ્ડપતિં પરેશં
સાક્ષાદખણ્ડમતિદેવમતીવલીલમ્ ।
કાર્યં કદાપિ ન ભવિષ્યતિ યં વિના હિ
ગચ્છાશુ તસ્ય વિશદં પદમવ્યયં ત્વમ્

શ્રીબ્રહ્મોવાચ -
ત્વત્તઃ પરં ન જાનામિ પરિપૂર્ણતમં સ્વયમ્ ।
યદિ યોન્યસ્તસ્ય સાક્ષાલ્લોકં દર્શય નઃ પ્રભો

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્તોઽપિ હરિઃ પૂર્ણઃ સર્વૈર્દેવગણૈઃ સહ ।
પદવીં દર્શયામાસ બ્રહ્માણ્ડશિખરોપરિ

વામપાદાઙ્‍ગુષ્ઠનખભિન્નબ્રહ્માણ્ડમસ્તકે ।
શ્રીવામનસ્ય વિવરે બ્રહ્મ દ્રવસમાકુલે

જલયાનેન માર્ગેણ બહિસ્તે નિર્યયુઃ સુરાઃ ।
કલિઙ્‍ગબિમ્બવચ્ચેદં બ્રહ્માણ્ડં દદૃશુસ્ત્વધઃ

ઇન્દ્રાયનફલાનીવ લુઠન્ત્યન્યાનિ વૈ જલે ।
વિલોક્ય વિસ્મિતાઃ સર્વે બભુવુશ્ચકિતા ઇવ

કોટિશો યોજનોર્ધ્વં વૈ પુરાણામષ્ટકં ગતાઃ ।
દિવ્યપ્રાકારરત્‍નાદિ દ્રુમવૃન્દમનોહરમ્

તદૂર્ધ્વં દદૃશુર્દેવા વિરજાયાસ્તટં શુભમ્ ।
તરં‍ગિતં ક્ષૌમ શુભ્રં સોપાનૈર્ભાસ્કરં પરમ્

તં દૃષ્ટ્વા પ્રચલન્તસ્તે તત્પુરં જગ્મુરુત્તમમ્ ।
અસં‍ખ્યકોટિમાર્તણ્ડ જ્યોતિષાં મણ્ડલં મહત્

દૃષ્ટ્વા પ્રતાડિતાક્ષાસ્તે તેજસા ધર્ષિતાઃ સ્થિતાઃ ।
નમસ્કૃત્વાઽથ તત્તેજો દધ્યૌ વિષ્ણ્વાજ્ઞયા વિધિઃ

તજ્જ્યોતિર્મણ્ડલેઽપશ્યત્સાકારં ધામ શાન્તિમત્ ।
તસ્મિન્મહાદ્‌ભુતં દીર્ઘં મૃણાલધવલં પરમ્ ।
સહસ્રવદનં શેષં દૃષ્ટ્વા નેમુઃ સુરાસ્તતઃ

તસ્યોત્સં‍ગે મહાલોકો ગોલોકો લોકવન્દિતઃ ।
યત્ર કાલઃ કલયતામીશ્વરો ધામમાનિનામ્

રાજન્ન પ્રભવેન્માયા મનશ્ચિત્તં મતિર્હ્યહમ્ ।
ન વિકારો વિશત્યેવ ન મહાંશ્ચ ગુણાઃ કુતઃ

તત્ર કન્દર્પલાવણ્યાઃ શ્યામસુન્દરવિગ્રહાઃ ।
દ્વારિ ગંતું ચાભ્યુદિતા ન્યષેધન્કૃષ્ણપાર્ષદાઃ

શ્રીદેવા ઊચુઃ -
લોકપાલા વયં સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
શ્રીકૃષ્ણદર્શનાર્થાય શક્રાદ્યા આગતા ઇહ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તચ્છ્રુત્વા તદભિપ્રાયં શ્રીકૃષ્ણાય સખીજનાઃ ।
ઊચુર્દેવપ્રતીહારા ગત્વા ચાન્તઃપુરં પરમ્

તદા વિનિર્ગતા કાચિચ્છતચન્દ્રાનના સખી ।
પીતાંબરા વેત્રહસ્તા સાપૃચ્છદ્વાઞ્છિતં સુરાન્

શ્રીશતચન્દ્રાનનોવાચ -
કસ્યાણ્ડસ્યાધિપા દેવા યૂયં સર્વે સમાગતાઃ ।
વદતાશુ ગમિષ્યામિ તસ્મૈ ભગવતે હ્યહમ્

શ્રીદેવા ઊચુઃ -
અહો અણ્ડાન્યુતાન્યાનિ નાસ્માભિર્દર્શિતાનિ ચ ।
એકમણ્ડં પ્રજાનીમોઽથોઽપરં નાસ્તિ નઃ શુભે

શ્રીશતચન્દ્રાનનોવાચ -
બ્રહ્મદેવ લુઠન્તીહ કોટિશો હ્યણ્ડરાશયઃ ।
તેષાં યૂયં યથા દેવાસ્તથાણ્ડેઽણ્ડે પૃથક્ પૃથક્

નામગ્રામં ન જાનીથ કદા નાત્ર સમાગતાઃ ।
જડબુદ્ધ્યા પ્રહૃષ્યધ્વે ગૃહાન્નાપિ વિનિર્ગતાઃ

બ્રહ્માણ્ડમેકં જાનન્તિ યત્ર જાતાસ્તથા જનાઃ ।
મશકા ચ યથાન્તઃસ્થા ઔદુંબરફલેષુ વૈ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઉપહાસ્યં ગતા દેવા ઇત્થં તૂષ્ણીં સ્થિતાઃ પુનઃ ।
ચકિતાનિવ તાન્ દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુર્વચનમબ્રવીત્

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ -
યસ્મિન્નણ્ડે પૃશ્નિગર્ભોઽવતારોઽભૂત્સનાતન ।
ત્રિવિક્રમનખોદ્‌ભિન્ને તસ્મિન્નણ્ડે સ્થિતા વયમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તચ્છ્રુત્વા તં ચ સંશ્લાઘ્ય શીઘ્રમન્તઃપુરં ગતા
પુનરાગત્ય દેવેભ્યોઽપ્યાજ્ઞાં દત્ત્વા ગતાઃ પુરમ્

અથ દેવગણાઃ સર્વે ગોલોકં દદૃશુઃ પરમ્ ।
તત્ર ગોવર્ધનો નામ ગિરિરાજો વિરાજતે

વસન્તમાનિનીભિશ્ચ ગોપીભિર્ગોગણૈર્વૃતઃ ।
કલ્પવૃક્ષલતાસઙ્‍ઘૈ રાસમણ્ડલમણ્ડિતઃ

યત્ર કૃષ્ણાનદી શ્યામા તોલિકાકોટિમણ્ડિતા ।
વૈદૂર્યકૃત સોપાના સ્વચ્છન્દગતિરુત્તમા

વૃન્દાવનં ભ્રાજમાનં દિવ્યદ્રુમલતાકુલમ્ ।
ચિત્રપક્ષિમધુવ્રતૈર્વંશીવટવિરાજિતમ્

પુલિને શીતલે વાયુર્મન્દગામી વહત્યલમ્ ।
સહસ્રદલપદ્માનાં રજો વિક્ષેપયન્મુહુઃ

મધ્યે નિજનિકુઞ્જોઽસ્તિ દ્વાત્રિંશદ્‌વનસંયુતઃ ।
પ્રાકારપરિખાયુક્તોઽરુણાક્ષયવટાજિરઃ

સપ્તધા પદ્મરાગાગ્રાજિરકુડ્યવિભૂષિતઃ ।
કોટીન્દુમણ્ડલાકારૈર્વિતાનૈર્ગુલિકાદ્યુતિઃ

પતત્પતાકૈર્દિવ્યાભૈઃ પુષ્પમન્દિરવર્ત્મભિઃ ।
જાતભ્રમરસઙ્‍ગીતો મત્તબર્હિપિકસ્વનઃ

બાલાર્કકુણ્ડલધરાઃ શતચન્દ્રપ્રભાઃ સ્ત્રિયઃ ।
સ્વચ્છન્દગતયો રત્‍નૈઃ પશ્યન્ત્યઃ સુન્દરં મુખમ્

રત્‍નાજિરેષુ ધાવંત્યો હારકેયૂરભૂષિતાઃ ।
ક્વણન્નૂપુરકિઙ્‌કિણ્યશ્ચૂડામણિવિરાજિતાઃ

કોટિશઃ કોટિશો ગાવો દ્વારિ દ્વારિ મનોહરાઃ ।
શ્વેતપર્વતસઙ્‍કાશા દિવ્યભૂષણભૂષિતાઃ

પયસ્વિન્યસ્તરુણ્યશ્ચ શીલરૂપગુણૈર્યુતાઃ ।
સવત્સાઃ પીતપુચ્છાશ્ચ વ્રજંત્યો ભવ્યમૂર્તિકાઃ

ઘણ્ટામંજીરસંરાવાઃ કિં‍કિણીજાલમણ્ડિતાઃ ।
હેમશૃઙ્‍ગ્યો હેમતુલ્યહારમાલાસ્ફુરત્પ્રભાઃ

પાટલા હરિતાસ્તામ્રાઃ પીતાઃ શ્યામા વિચિત્રિતાઃ ।
ધૂમ્રાઃ કોકિલવર્ણાશ્ચ યત્ર ગાવસ્ત્વનેકધા

સમુદ્રવદ્‌દુગ્ધદાશ્ચ તરુણીકરચિહ્નિતાઃ ।
કુરંગવદ્‌વિલઙ્‍ઘદ્‌ભિર્ગોવત્સૈર્મણ્ડિતાઃ શુભાઃ

ઇતસ્તતશ્ચલન્તશ્ચ ગોગણેષુ મહાવૃષાઃ ।
દીર્ઘકન્ધરશૃઙ્‌ગાઢ્યા યત્ર ધર્મધુરંધરાઃ

ગોપાલા વેત્રહસ્તાશ્ચ શ્યામા વંશીધરાઃ પરાઃ ।
કૃષ્ણલીલાં પ્રગાયન્તો રાગૈર્મદનમોહનૈઃ

ઇત્થં નિજનિકુઞ્જં તં નત્વા મધ્યે ગતાઃ સુરાઃ ।
જ્યોતિષાં મણ્ડલં પદ્મં સહસ્રદલશોભિતમ્

તદૂર્ધ્વં ષોડશદલં તતોઽષ્ટદલપઙ્‍કજમ્ ।
તસ્યોપરિ સ્ફુરદ્દીર્ઘં સોપાનત્રયમણ્ડિતમ્

સિંહાસનં પરં દિવ્યં કૌસ્તુભૈઃ ખચિતં શુભૈઃ ।
દદૃશુર્દેવતાઃ સર્વાઃ શ્રીકૃષ્ણં રાધયા યુતમ્

દિવ્યૈરષ્ટસખીસઙ્‍ઘૈર્મોહિન્યાદિભિરન્વિતમ્ ।
શ્રીદામાદ્યૈઃ સેવ્યમાનમષ્ટગોપાલસેવિતૈઃ

હંસાભૈર્વ્યજનાન્દોલચામરૈર્વજ્રમુષ્ટિભિઃ ।
કોટિચન્દ્રપ્રતીકાશૈઃ સેવિતં છત્રકોટિભિઃ

શ્રી રાધિકાલઙ્‍કૃતવામબાહું
સ્વચ્છન્દવક્રી- કૃતદક્ષિણાઙ્‌ઘ્રિમ્ ।
વંશીધરં સુન્દરમન્દહાસં
ભ્રૂમણ્ડલામોહિતકામરાશિમ્

ઘનપ્રભં પદ્મદલાયુતેક્ષણં
પ્રલમ્બબાહું બહુપીતવાસસમ્ ।
વૃન્દાવનોન્મત્તમિલિન્દશબ્દૈ-
ર્વિરાજિતં શ્રીવનમાલયા હરિમ્

કાઞ્જીકલાકઙ્‍કણનૂપુરદ્યુતિં
લસન્મનોહારિ મહોજ્જ્વલસ્મિતમ્ ।
શ્રીવત્સરત્‍નોત્તમ કુન્તલશ્રિયં
કિરીટહારાઙ્‍ગદકુણ્ડલત્વિષમ્

દૃષ્ટ્વા તમાનન્દસમુદ્રમગ્નવ-
ત્પ્રહર્ષિતાશ્ચાશ્રુ- કલાકુલેક્ષણાઃ ।
તતઃ સુરાઃ પ્રાઞ્જલયો નતાનના
નેમુર્મુરારિં પુરુષં પરાયણમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગોલોકખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે
શ્રીગોલોકધામવર્ણનં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ