ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 1.16

શ્રીકૃષ્ણ-રાધિકા વિવાહવર્ણનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
ગાશ્ચારયન્ નન્દનમઙ્કદેશે
સંલાલયન્ દૂરતમં સકાશાત્ ।
કલિંદજાતીરસમીરકંપિતં
નંદોઽપિ ભાંડીરવનં જગામ

કૃષ્ણેચ્છયા વેગતરોઽથ વાતો
ઘનૈરભૂન્મેદુરમંબરં ચ ।
તમાલનીપદ્રુમપલ્લવૈશ્ચ
પતદ્‌ભિરેજદ્‍‌ભિરતીવ ભાઃ કૌ

તદાંધકારે મહતિ પ્રજાતે
બાલે રુદત્યંકગતેઽતિભીતે ।
નંદો ભયં પ્રાપ શિશું સ બિભ્ર-
દ્ધરિં પરેશં શરણં જગામ

તદૈવ કોટ્યર્કસમૂહદીપ્તિ-
રાગચ્છતીવાચલતી દિશાસુ ।
બભૂવ તસ્યાં વૃષભાનુપુત્રીં
દદર્શ રાધાં નવનંદરાજઃ

કોટીંદુબિંબદ્યુતિમાદધાનાં
નીલાંબરાં સુંદરમાદિવર્ણામ્ ।
મંજીરધીરધ્વનિનૂપુરાણા-
માબિભ્રતીં શબ્દમતીવ મંજુમ્

કાંચીકલાકંકણશબ્દમિશ્રાં
હારાંગુલીયાંગદવિસ્ફુરંતીમ્ ।
શ્રીનાસિકામૌક્તિકહંસિકીભિઃ
શ્રીકંઠચૂડામણિકુંડલાઢ્યામ્

તત્તેજસા ધર્ષિત આશુ નંદો
નત્વાથ તામાહ કૃતાંજલિઃ સન્ ।
અયં તુ સાક્ષાત્પુરુષોત્તમસ્ત્વં
પ્રિયાસ્ય મુખ્યાસિ સદૈવ રાધે

ગુપ્તં ત્વિદં ગર્ગમુખેન વેદ્મિ
ગૃહાણ રાધે નિજનાથમંકાત્ ।
એનં ગૃહં પ્રાપય મેઘભીતં
વદામિ ચેત્થં પ્રકૃતેર્ગુણાઢ્યમ્

નમામિ તુભ્યં ભુવિ રક્ષ માં ત્વં
યથેપ્સિતં સર્વજનૈર્દુરાપમ્ ।
શ્રીરાધોવાવ -
અહં પ્રસન્ના તવ ભક્તિભવા-
ન્મદ્દર્શનં દુર્લભમેવ નંદ

શ્રીનંદ ઉવાચ -
યદિ પ્રસન્નાસિ તદા ભવેન્મે
ભક્તિર્દૃઢા કૌ યુવયોઃ પદાબ્જે ।
સતાં ચ ભક્તિસ્તવ ભક્તિભાજાં
સંગઃ સદા મેઽથ યુગે યુગે ચ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તથાસ્તુ ચોક્ત્વાથ હરિં કરાભ્યાં
જગ્રાહ રાધા નિજનાથમંકાત્ ।
ગતેઽથ નંદે પ્રણતે વ્રજેશે
તદા હિ ભાંડીરવનં જગામ

ગોલોકલોકાચ્ચ પુરા સમાગતા
ભૂમિર્નિજં સ્વં વપુરાદધાના ।
યા પદ્મરાગાદિખચિત્સુવર્ણા
બભૂવ સા તત્ક્ષણમેવ સર્વા

વૃંદાવનં દિવ્યવપુર્દધાનં
વૃક્ષૈર્વરૈઃ કામદુઘૈઃ સહૈવ ।
કલિંદપુત્રી ચ સુવર્ણસૌધૈઃ
શ્રીરત્‍નસોપાનમયી બભૂવ

ગોવર્ધનો રત્‍નશિલામયોઽભૂ-
ત્સુવર્ણશૃઙ્ગૈઃ પરિતઃ સ્ફુરદ્‌ભિઃ ।
મત્તાલિભિર્નિર્ઝરસુંદરીભિ-
ર્દરીભિરુચ્ચાંગકરીવ રાજન્

તદા નિકુંજોઽપિ નિજં વપુર્દધ-
ત્સભાયુતં પ્રાંગણદિવ્યમંડપમ્ ।
વસંતમાધુર્યધરં મધુવ્રતૈ-
ર્મયૂરપારાવતકોકિલધ્વનિમ્

સુવર્ણરત્‍નાદિખચિત્પટૈર્વૃતં
પતત્પતાકાવલિભિર્વિરાજિતમ્ ।
સરઃ સ્ફુરદ્‌ભિર્ભ્રમરાવલીઢિતૈ-
ર્વિચર્ચિતં કાંચનચારુપંકજૈઃ

તદૈવ સાક્ષાત્પુરુષોત્તમોત્તમો
બભૂવ કૈશોરવપુર્ઘનપ્રભઃ ।
પીતાંબરઃ કૌસ્તુભરત્‍નભૂષણો
વંશીધરો મન્મથરાશિમોહનઃ

ભુજેન સંગૃહ્ય હસન્પ્રિયાં હરિ-
ર્જગામ મધ્યે સુવિવાહમંડપમ્ ।
વિવાહસંભારયુતઃ સમેખલં
સદર્ભમૃદ્‌વારિઘટાદિમંડિતમ્

તત્રૈવ સિંહાસન ઉદ્‌ગતે વરે
પરસ્પરં સંમિલિતૌ વિરેજતુઃ ।
પરં બ્રુવંતૌ મધુરં ચ દંપતી
સ્ફુરત્પ્રભૌ ખે ચ તડિદ્‌ઘનાવિવ

તદાંબરાદ્‌દેવવરો વિધિઃ પ્રભુઃ
સમાગતસ્તસ્ય પરસ્ય સંમુખે ।
નત્વા તદંઘ્રી હ્યુશતી ગિરાભિઃ
કૃતાઞ્જલિશ્ચારુ ચતુર્મુખો જગૌ

શ્રીબ્રહ્મોવાચ -
અનાદિમાદ્યં પુરુષોત્તમોત્તમં
શ્રીકૃષ્ણચન્દ્રં નિજભક્તવત્સલમ્ ।
સ્વયં ત્વસંખ્યાંડપતિં પરાત્પરં
રાધાપતિં ત્વાં શરણં વ્રજામ્યહમ્

ગોલોકનાથસ્ત્વમતીવ લીલો
લીલાવતીયં નિજલોકલીલા ।
વૈકુંઠનાથોઽસિ યદા ત્વમેવ
લક્ષ્મીસ્તદેયં વૃષભાનુજા હિ

ત્વં રામચંદ્રો જનકાત્મજેયં
ભૂમૌ હરિસ્ત્વં કમલાલયેયમ્ ।
યજ્ઞાવતારોઽસિ યદા તદેયં
શ્રીદક્ષિણા સ્ત્રી પ્રતિપત્‍નિમુખ્યા

ત્વં નારસિંહોઽસિ રમા તદેયં
નારાયણસ્ત્વં ચ નરેણ યુક્તઃ ।
તદા ત્વિયં શાંતિરતીવ સાક્ષા-
ચ્છાયેવ યાતા ચ તવાનુરૂપા

ત્વં બ્રહ્મ ચેયં પ્રકૃતિસ્તટસ્થા
કાલો યદેમાં ચ વિદુઃ પ્રધાનામ્ ।
મહાન્યદા ત્વં જગદંકુરોઽસિ
રાધા તદેયં સગુણા ચ માયા

યદાંતરાત્મા વિદિતશ્ચતુર્ભિ-
સ્તદા ત્વિયં લક્ષણરૂપવૃત્તિઃ ।
યદા વિરાડ્‍દેહધરસ્ત્વમેવ
તદાખિલં વા ભુવિ ધારણેયમ્

શ્યામં ચ ગૌરં વિદિતં દ્વિધા મહ-
સ્તવૈવ સાક્ષાત્પુરુષોત્તમોત્તમ ।
ગોલોકધામાધિપતિં પરેશં
પરાત્પરં ત્વાં શરણં વ્રજામ્યહમ્

સદા પઠેદ્યો યુગલસ્તવં પરં
ગોલોકધામપ્રવરં પ્રયાતિ સઃ ।
ઇહૈવ સૌંદર્યસમૃદ્ધિસિદ્ધયો
ભવંતિ તસ્યાપિ નિસર્ગતઃ પુનઃ

યદા યુવાં પ્રીતિયુતૌ ચ દંપતી
પરાત્પરૌ તાવનુરૂપરૂપિતૌ ।
તથાપિ લોકવ્યવહારસઙ્ગ્રહા-
દ્વિધિં વિવાહસ્ય તુ કારયામ્યહમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તદા સ ઉત્થાય વિધિર્હુતાશનં
પ્રજ્વાલ્ય કુંડે સ્થિતયોસ્તયોઃ પુરઃ ।
શ્રુતેઃ કરગ્રાહવિધિં વિધાનતો
વિધાય ધાતા સમવસ્થિતોઽભવત્

સ વાહયામાસ હરિં ચ રાધિકાં
પ્રદક્ષિણં સપ્તહિરણ્યરેતસઃ ।
તતશ્ચ તૌ તં પ્રણમય્ય વેદવિ-
ત્તૌ પાઠયામાસ ચ સપ્તમંત્રકમ્

તતો હરેર્વક્ષસિ રાધિકાયાઃ
કરં ચ સંસ્થાપ્ય હરેઃ કરં પુનઃ ।
શ્રીરાધિકાયાઃ કિલ પૃષ્ઠદેશકે
સંસ્થાપ્ય મંત્રાંશ્ચ વિધિઃ પ્રપાઠયન્

રાધા કરાભ્યાં પ્રદદૌ ચ માલિકાં
કિંજલ્કિનીં કૃષ્ણગલેઽલિનાદિનીમ્ ।
હરેઃ કરાભ્યાં વૃષભાનુજા ગલે ।
તતશ્ચ વહ્નિં પ્રણમય્ય વેદવિત્

સંવાસયામાસ સુપીઠયોશ્ચ તૌ
કૃતાંજલી મૌનયુતૌ પિતામહઃ ।
તૌ પાઠયામાસ તુ પંચમંત્રકં
સમર્પ્ય રાધાં ચ પિતેવ કન્યકામ્

પુષ્પાણિ દેવા વવૃષુસ્તદા નૃપ
વિદ્યાધરીભિર્નનૃતુઃ સુરાંગનાઃ ।
ગંધર્વવિદ્યાધરચારણાઃ કલં
સકિન્નરાઃ કૃષ્ણસુમંગલં જગુઃ

મૃદંગવીણામુરુયષ્ટિવેણવઃ
શંખાનકા દુંદુભયઃ સતાલકાઃ ।
નેદુર્મુહુર્દેવવરૈર્દિવિ સ્થિતૈ-
ર્જયેત્યભૂન્મઙ્ગલશબ્દમુચ્ચકૈઃ

ઉવાચ તત્રૈવ વિધિં હરિઃ સ્વયં
યથેપ્સિતં ત્વં વદ વિપ્ર દક્ષિણામ્ ।
તદા હરિં પ્રાહ વિધિઃ પ્રભો મે
દેહિ ત્વદંઘ્ર્યોર્નિજભક્તિદક્ષિણામ્

તથાસ્તુ વાક્યં વદતો વિધિર્હરેઃ
શ્રીરાધિકાયાશ્ચ પદદ્વયં શુભમ્ ।
નત્વા કરાભ્યાં શિરસા પુનઃ પુન-
ર્જગામ ગેહં પ્રણતઃ પ્રહર્ષિતઃ

તતો નિકુંજેષુ ચતુર્વિધાન્નં
દિવ્યં મનોજ્ઞં પ્રિયયા પ્રદત્તમ્ ।
જઘાસ કૃષ્ણઃ પ્રહસન્પરાત્મા
કૃષ્ણેન દત્તં ક્રમુકં ચ રાધા

તતઃ કરેણાપિ કરં પ્રિયાયા
હરિર્ગૃહીત્વા પ્રચચાલ કુંજે ।
જગામ જલ્પન્મધુરં પ્રપશ્યન્
વૃંદાવનં શ્રીયમુનાં લતાશ્ચ

શ્રીમલ્લતાકુંજનિકુંજમધ્યે
નિલીયમાનં પ્રહસંતમેવ ।
વિલોક્ય શાખાંતરિતં ચ રાધા
જગ્રાહ પીતાંબરમાવ્રજંતી

દુદ્રાવ રાધા હરિહસ્તપદ્મા
ઝંકારમંઘ્ર્યોઃ પ્રતિકુર્વતી કૌ ।
નિલીયમાના યમુનાનિકુંજે
પુનર્વ્રજંતી હરિહસ્તમાત્રાત્

યથા તમાલઃ કલધૌતવલ્લ્યા
ઘનો યથા ચંચલયા ચકાસ્તિ ।
નીલોઽદ્રિરાજો નિકષાશ્મખન્યા
શ્રીરાધયાઽઽદ્યસ્તુ તયા રમણ્યા

શ્રીરાસરંગે જનવર્જિતે પરે
રેમે હરી રાસરસેન રાધયા ।
વૃંદાવને ભૃઙ્ગમયૂરકૂજ-
લ્લતે ચરત્યેવ રતીશ્વરઃ પરઃ

શ્રીરાધયા કૃષ્ણહરિઃ પરાત્મા
નનર્ત ગોવર્દ્ધનકંદરાસુ ।
મત્તાલિષુ પ્રસ્રવણૈઃ સરોભિ-
ર્વિરાજિતાસુ દ્યુતિમલ્લતાસુ

ચકાર કૃષ્ણો યમુનાં સમેત્ય
વરં વિહારં વૃષભાનુપુત્ર્યા ।
રાધાકરાલ્લક્ષદલં સપદ્મં
ધાવન્ગૃહીત્વા યમુનાજલેષુ

રાધા હરેઃ પીતપટં ચ વંશીં
વેત્રં ગૃહીત્વા સહસા હસંતી ।
દેહીતિ વંશીં વદતો હરેશ્ચ
જગાદ રાધા કમલં નુ દેહિ

તસ્યૈ દદૌ દેવવરોઽથ પદ્મં
રાધા દદૌ પીતતટં ચ વંશીમ્ ।
વેત્રં ચ તસ્મૈ હરયે તયોઃ પુન-
ર્બભૂવ લીલા યમુનાતટેષુ

તતશ્ચ ભાંડીરવને પ્રિયાયા-
શ્ચકાર શૃઙ્ગારમલં મનોજ્ઞમ્ ।
પત્રાવલીયાવકકજ્જલાદ્યૈઃ
પુષ્પૈઃ સુરત્‍નૈર્વ્રજગોપરત્‍નઃ

હરેશ્ચ શૃઙ્ગારમલં પ્રકર્તું
સમુદ્યતા તત્ર યદા હિ રાધા ।
તદૈવ કૃષ્ણસ્તુ બભૂવ બાલો
વિહાય કૈશોરવપુઃ સ્વયં હિ

નંદેન દત્તં શિશુમેવ યાદૃશં
ભૂમૌ લુઠંતં પ્રરુદંતમાયયૌ ।
હરિં વિલોક્યાશુ રુરોદ રાધિકા
તનોષિ માયાં નુ કથં હરે મયિ

ઇત્થં રુદંતીં સહસા વિષણ્ણા-
માકાશવાગાહ તદૈવ રાધામ્ ।
શોચં નુ રાધે ઇહ મા કુરુ ત્વં
મનોરથસ્તે ભવિયા હિ પશ્ચાત્

શ્રુત્વાથ રાધા હિ હરિં ગૃહીત્વા
ગતાઽઽશુ ગેહે વ્રજરાજપત્‍ન્યાઃ ।
દત્ત્વા ચ બાલં કિલ નંદપત્‍ન્યા
ઉવાચ દત્તઃ પથિ તે ચ ભર્ત્રા

ઉવાચ રાધાં નૃપ નંદગેહિની
ધન્યાઽસિ રાધે વૃષભાનુકન્યકે ।
ત્વયા શિશુર્મે પરિરક્ષિતો ભયા-
ન્મેઘાવૃતે વ્યોમ્નિ ભયાતુરો વને

સંપૂજિતા શ્લાઘિતસદ્‌ગુણા સા
સુનંદિતા શ્રીવૃષભાનુપુત્રી ।
તદા હ્યનુજ્ઞાપ્ય યશોમતીં સા
શનૈઃ સ્વગેહં હિ જગામ રાધા

ઇત્થં હરેર્ગુપ્તકથા ચ વર્ણિતા
રાધાવિવાહસ્ય સુમંગલાવૃતા ।
શ્રુત્વા ચ યૈર્વા પઠિતા ચ પાઠિતા
તાન્પાપવૃન્દા ન કદા સ્પૃશંતિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગોલોકખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે
શ્રીરાધિકાવિવાહવર્ણનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ