ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 1.15

નંદપત્‍ન્યા વિશ્વરૂપદર્શનં શ્રીકૃષ્ણનામકરણમ્
પ્રેંખે હરિં કનકરત્‍નમયે શયાનં
શ્યામં શિશું જનમનોહરમન્દહાસમ્ ।
દૃષ્ટ્યાર્તિહારિ મષિબિંદુધરં યશોદા
સ્વાંકે ચકાર ધૃતકજ્જલપદ્મનેત્રમ્

પાદં પિબંતમતિચંચલમદ્‌ભુતાંગં
વક્ત્રૈર્વિનીલનવકોમલકેશબંધૈઃ ।
શ્રીમન્નૃકેશરિનખસ્ફુરદરર્દ્ધચન્દ્રં
તં લાલયન્ત્યતિઘૃણા મુદમાપ ગોપી

બાલસ્ય પીતપયસો નૃપ જૃમ્ભિતસ્ય
તત્ત્વાનિ ચાસ્ય વદને સકલેઽવિરાજન્ ।
માતા સુરાધિપમુખૈઃ પ્રયુતં ચ સર્વં
દૃષ્ટ્વા પરં ભયમવાપ નિમીલિતાક્ષી

રાજન્પરસ્ય પરિપૂર્ણતમસ્ય સાક્ષા-
ત્કૃષ્ણસ્ય વિશ્વમખિલં કપટેન સા હિ ।
નષ્ટસ્મૃતિઃ પુનરભૂત્સ્વસુતે ઘૃણાર્તા
કિં વર્ણયામિ સુતપો બહુ નંદપત્‍ન્યાઃ

શ્રીબહુલાશ્વ ઉવાચ -
નંદો યશોદયા સાર્દ્ધં કિં ચકાર તપો મહત્ ।
યેન શ્રીકૃષ્ણચન્દ્રોઽપિ પુત્રીભૂતો બભૂવ હ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
અષ્ટાનાં વૈ વસૂનાં ચ દ્રોણો મુખ્યો ધરાપતિઃ ।
અનપત્યો વિષ્ણુભક્તો દેવરાજ્યં ચકાર હ

એકદા પુત્રકાંક્ષી ચ બ્રહ્મણા નોદિતો નૃપ ।
મંદરાદ્રિં ગતસ્તપ્તું ધરયા ભાર્યયા સહ

કંદમૂલફલાહારૌ તતઃ પર્ણાશનૌ તતઃ ।
જલભક્ષૌ તતસ્તૌ તુ નિર્જલૌ નિર્જને સ્થિતૌ

વર્ષાણામર્બુદે યાતે તપસ્તત્તપતોર્દ્વયોઃ ।
બ્રહ્મા પ્રસન્નસ્તાવેત્ય વરં બ્રૂહીત્યુવાચ હ

વલ્મીકાન્નિર્ગતો દ્રોણો ધરયા ભર્યયા સહ ।
નત્વા વિધિં ચ સંપૂજ્ય હર્ષિતઃ પ્રાહ તં પ્રભુમ્

શ્રીદ્રોણ ઉવાચ -
પરિપૂર્ણતમે કૃષ્ણે પુત્રીભૂતે જનાર્દને ।
ભક્તિઃ સ્યાદાવયોર્બ્રહ્મન્સતતં પ્રેમલક્ષણા

યયાઞ્જસા તરંતીહ દુસ્તરં ભવસાગરમ્ ।
નાન્યં વરં વાંછિતં સ્યાદાવયોસ્તપતોર્વિધે

શ્રીબ્રહ્મોવાચ -
યુવાભ્યં યાચિતં યન્મે દુર્ઘટં દુર્લભં વરમ્ ।
તથાપિ ભૂયાત્સફલં યુવયોરન્યજન્મનિ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
દ્રોણો નંદોઽભવદ્‌ભૂમૌ યશોદા સા ધરા સ્મૃતા ।
કૃષ્ણો બ્રહ્મવચઃ કર્તું પ્રાપ્તો ઘોષે પિતુઃ પુરાત્

સુધાખંડાત્પરં મિષ્ટં શ્રીકૃષ્ણચરિતં શુભમ્ ।
ગંધમાદનશૃઙ્ગે વૈ નારાયણમુખાચ્છ્રુતમ્

કૃપયા ચ કૃતાર્થોઽહં નરનારાયણસ્ય ચ ।
મયા તુભ્યં ચ કથિતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

શ્રીબહુલાશ્વ ઉવાચ -
નંદગેહે હરિઃ સાક્ષાચ્છિશુરૂપઃ સનાતનઃ ।
કિં ચકાર બલેનાપિ તન્મે બ્રૂહિ મહામુને

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એકદા શિષ્યસહોતો ગર્ગાચાર્યો મહામુનિઃ ।
શૌરિણા નોદિતઃ સાક્ષાદાયયૌ નંદમંદિરમ્

નંદઃ સંપૂજ્ય વિધિવત્પાદ્યાદ્યૈર્મુનિસત્તમમ્ ।
તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સાષ્ટાંગં પ્રણનામ હ

શ્રીનન્દ ઉવાચ -
અદ્ય નઃ પિતરો દેવાઃ સંતુષ્ટા અગ્નયશ્ચ નઃ ।
પવિત્રં મંદિરં જાતં યુષ્મચ્ચરણરેણુભિઃ

મત્પુત્રનામકરણં કુરુ દ્વિજ મહામુને ।
પુણ્યૈસ્તીર્થૈશ્ચ દુષ્પ્રાપ્યં ભવદાગમનં પ્રભો

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
તે પુત્રનામકરણં કરિષ્યામિ ન સંશયઃ ।
પૂર્વવાર્તાં ગદિષ્યામિ ગચ્છ નંદ રહઃસ્થલમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઉત્થાપ્ય ગર્ગો નન્દેન બાલાભ્યાં ચ યશોદયા ।
એકાંતે ગોવ્રજે ગત્વા તયોર્નામ ચકાર હ

સંપૂજ્ય ગણનાથાદીન્ ગ્રહાન્સંશોધ્ય યત્‍નતઃ ।
નંદં પ્રાહ પ્રસન્નાંગો ગર્ગાચાર્યો મહામુનિઃ

રોહિણીનંદનસ્યાસ્ય નામોચ્ચારં શૃણુષ્વ ચ ।
રમન્તે યોગિનો હ્યસ્મિન્સર્વત્ર રમતીતિ વા

ગુણૈશ્ચ રમયન્ ભક્તાણ્સ્તેન રામં વિદુઃ પરે ।
ગર્ભસંકર્ષણાદસ્ય સંકર્ષણ ઇતિ સ્મૃતઃ

સર્વાવશેષાદ્યં શેષં બલાધિક્યાદ્‌બલં વિદુઃ ।
સ્વપુત્રસ્યાપિ નામાનિ શૃણુ નંદ હ્યતન્દ્રિતઃ

સદ્યઃ પ્રાણિપવિત્રાણિ જગતાં મંગલાનિ ચ ।
કકારઃ કમલાકાંત ઋકારો રામ ઇત્યપિ

ષકારઃ ષડ્‍ગુણપતિઃ શ્વેતદ્વીપનિવાસકૃત્ ।
ણકારો નારસિંહોઽયમકારો હ્યક્ષરોઽગ્નિભુક્

વિસર્ગૌ ચ તથા હ્યેતૌ નરનારાયણાવૃષી ।
સંપ્રલીનાશ્ચ ષટ્ પૂર્ણા યસ્મિઞ્છુદ્ધે મહાત્મનિ

પરિપૂર્ણતમે સાક્ષાત્તેન કૃષ્ણઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
શુક્લો રક્તસ્તથા પીતો વર્ણોઽસ્યાનુયુગં ધૃતઃ

દ્વાપરાન્તે કલેરાદૌ બાલોઽયં કૃષ્ણતાં ગતઃ ।
તસ્માત્કૃષ્ણ ઇતિ ખ્યાતો નામ્નાયં નંદનંદનઃ

વસવશ્ચેંદ્રિયાણીતિ તદ્દેવશ્ચિત્તમેવ હિ ।
તસ્મિન્યશ્ચેષ્ટતે સોઽપિ વાસુદેવ ઇતિ સ્મૃતઃ

વૃષભાનુસુતા રાધા યા જાતા કીર્તિમંદિરે ।
તસ્યાઃ પતિરયં સાક્ષાત્તેન રાધાપતિઃ સ્મૃતઃ

પરિપૂર્ણતમઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્ ।
અસંખ્યબ્રહ્માણ્ડપતિઃ ગોલોકે ધામ્નિ રાજતે

સોઽયં તવ શિશુર્જાતો ભારાવતરણાય ચ ।
કંસાદીનાં વધાર્થાય ભક્તાનાં રક્ષણાય ચ

અનંતાન્યસ્ય નામાનિ વેદગુહ્યાનિ ભારત ।
લીલાભિશ્ચ ભવિષ્યંતિ તત્કર્મસુ ન વિસ્મયઃ

અહોભાગ્યં તુ તે નંદ સાક્ષાચ્છ્રીપુરુષોત્તમઃ ।
ત્વદ્‌ગૃહે વર્તમાનોઽયં શિશુરૂપઃ પરાત્પરઃ

ઇત્યુક્ત્વાથ ગતે ગર્ગે સ્વાત્માનં પૂર્ણમાશિષામ્ ।
મેને પ્રમુદિતઃ પત્‍ન્યા નંદરાજો મહામતિઃ

અર્થ ગર્ગો જ્ઞાનિવરો જ્ઞાનદો મુનિસત્તમઃ ।
કાલિંદીતીરશોભાઢ્યાં વૃષભાનુપુરં ગતઃ

છત્રેણ શોભિતં વિપ્રં દ્વિતીયમિવ વાસવમ્ ।
દંડેન રાજિતં સાક્ષાદ્ધર્મરાજમિવ સ્થિતમ્

તેજસા દ્યોતિતદિશં સાક્ષાત્સૂર્યમિવાપરમ્ ।
પુસ્તકીમેખલાયુક્તં દ્વિતીયમિવ પદ્મજમ્

શોભિતં શુક્લવાસોભિર્દેવં વિષ્ણુમિવ સ્થિતમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા મુનિશાર્દૂલં સહસોત્થાય સાદરમ્

પ્રણમ્ય શિરસા સદ્યઃ સંમુખોઽભૂત્ કૃતાંજલિઃ ।
મુનિં ચ પીઠકે સ્થાપ્ય પાદ્યાદ્યૈરુપચારવિત્

પૂજયામાસ વિધિવચ્છ્રીગર્ગં જ્ઞાનિનાં વરમ્ ।
તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય વૃષભાનુવરો મહાન્

શ્રીવૃષભાનુરુવાચ -
સતાં પર્યટનં શાંતં ગૃહિણાં શાંતયે સ્મૃતમ્ ।
નૃણામંતસ્તમોહારી સાધુરેવ ન ભાસ્કરઃ

તીર્થીભૂતા વયં ગોપા જાતાસ્ત્વદ્દર્શનાત્પ્રભો ।
તીર્થાનિ તીર્થીકુર્વંતિ ત્વાદૃશાઃ સાધવઃ ક્ષિતૌ

હે મુને રાધિકાનામ કન્યા મે મંગલાયના ।
કસ્મૈ વરાય દાતવ્યા વદ ત્વં મે સુનિશ્ચિતમ્

ત્વં પર્યટન્નર્ક ઇવ ત્રિલોકીં દિવ્યદર્શનઃ ।
વરોઽનયા સમો યો વૈ તસ્મૈ દાસ્યામિ કન્યકામ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
હસ્તં ગૃહીત્વા શ્રીગર્ગો વૃષભાનોર્મહામુનિઃ ।
જગામ યમુનાતીરં નિર્જનં સુંદરસ્થલમ્

કાલિન્દીજલકલ્લોકકોલાહલસમાકુલમ્ ।
તત્રોપવેશ્ય ગોપેશં મુનીંદ્રઃ પ્રાહ ધર્મવિત્

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
હે ગોપ ગુપ્તમાખ્યાનં કથનીયં ન ચ ત્વયા ।
પરિપૂર્ણતમઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્

અસંખ્યબ્રહ્માંડપતિર્ગોલોકેશઃ પરાત્પરઃ ।
તસ્માત્પરો વરો નાસ્તિ જાતો નંદગૃહે પતિઃ

શ્રીવૃષભાનુરુવાચ -
અહોભાગ્યમહોભાગ્યં નંદસ્યાપિ મહામુને ।
શ્રીકૃષ્ણસ્યાવતારસ્ય સર્વં ત્વં વદ કારણમ્

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
ભુવો ભારાવતારાય કંસાદીનાં વધાય ચ ।
બ્રહ્મણા પ્રાથિતઃ કૃષ્ણો બભૂવ જગતીતલે

શ્રીકૃષ્ણપટ્ટરાજ્ઞી યા ગોલોકે રાધિકાભિધા ।
ત્વદ્‌ગૃહે સાપિ સંજાતા ત્વં ન જાનાસિ તાં પરામ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તદા પ્રહર્ષિતો ગોપો વૃષભાનુઃ સુવિસ્મિતઃ ।
કલાવતીં સમાહૂય તયા સાર્દ્ધં વિચાર્ય ચ

રાધાકૃષ્ણાનુભાવં ચ જ્ઞાત્વા ગોપવરઃ પરઃ ।
આનંદાશ્રુકલાં મુંચન્પુનરાહ મહામુનિમ્

શ્રીવૃષભાનુરુવાચ -
તસ્મૈ દાસ્યામિ હે બ્રહ્મન્ કન્યાં કમલલોચનામ્ ।
ત્વયા પંથા દર્શિતો મે ત્વયા કાર્યોઽયમુદ્વહઃ

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
અહં ન કારયિષ્યામિ વિવાહમનયોર્નૃપ ।
તયોર્વિવાહો ભવિતા ભાંડીરે યમુનાતટે

વૃંદાવનસમીપે ચ નિર્જને સુંદરસ્થલે ।
પરમેષ્ઠી સમાગત્ય વિવાહં કારયિષ્યતિ

તસ્માદ્‌રાધાં ગોપવર વિદ્ધ્યર્ધાંગીં વરસ્ય ચ ।
લોકે ચૂડામણિઃ સાક્ષાદ્‌રાજ્ઞીં ગોલોકમંદિરે

યૂયં સર્વેઽપિ ગોપાલા ગોલોકાદાગતા ભુવિ ।
તથા ગોપીગણા ગોપા ગોલોકે રાધિકેચ્છયા

યદ્દર્શનં દુર્લભમેવ દુર્ઘટં
દેવૈશ્ચ યજ્ઞૈર્ન ચ જન્મભિઃ કિમુ ।
સવિગ્રહાં તાં તવ મંદિરાજિરે
લક્ષ્યંતિ ગુપ્તાં બહુગોપગોપિકાઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તદા ચ વિસ્મિતૌ રાજન્ દંપતી હર્ષિતૌ પરમ્ ।
રાધાકૃષ્ણપ્રભાવં ચ શ્રુત્વા શ્રીગર્ગમૂચતુઃ

દંપતી ઊચતુઃ -
રાધાશબ્દસ્ય હે બ્રહ્મન્ વ્યાખ્યાનં વદ તત્ત્વતઃ ।
ત્વત્તો ન સંશયચ્છેત્તા કોઽપિ ભૂમૌ મહામુને

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
સામવેદસ્ય ભાવાર્થં ગંધમાદનપર્વતે ।
શિષ્યેણાપિ મયા તત્ર નારાયણમુખાચ્છ્રુતમ્

રમયા તુ રકારઃ સ્યાદાકારસ્ત્વાદિગોપિકા ।
ધકારો ધરયા હિ સ્યાદાકારો વિરજા નદી

શ્રીકૃષ્ણસ્ય પરસ્યાપિ ચતુર્દ્ધા તેજસોઽભવત્ ।
લીલાભૂઃ શ્રીશ્ચ વિરજા ચતસ્રઃ પત્‍ન્ય એવ હિ

સંપ્રલીનાશ્ચ તાઃ સર્વા રાધાયાં કુંજમંદિરે ।
પરિપૂર્ણતમાં રાધાં તસ્માદાહુર્મનિષિણઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
રાધાકૃષ્ણેતિ હે ગોપ યે જપંતિ પુનઃ પુનઃ ।
ચતુષ્પદાર્થં કિં તેષાં સાક્ષાત્કૃષ્ણોઽપિ લભ્યતે

તદાતિવિસ્મિતો રાજન્ વૃષભાનુઃ પ્રિયાયુતઃ ।
રાધાકૃષ્ણપ્રભાવં તં જ્ઞાત્વાઽઽનંદમયો હ્યભૂત્

ઇત્થં ગર્ગો જ્ઞાનિવરઃ પૂજિતો વૃષભાનુના ।
જગામ સ્વગૃહં સાક્ષાન્મુનીન્દ્રઃ સર્વવિત્કવિઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગોલોકખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે
નંદપત્‍ન્યાઃ વિશ્વરૂપદર્શનં શ્રીકૃષ્ણનામકરણં નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ