ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 1.17

દધિસ્તેયવર્ણનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથ બાલૌ કૃષ્ણરામૌ ગૌરશ્યામૌ મનોહરૌ ।
લીલયા ચક્રતુરલં સુંદરં નંદમંદિરમ્

રિંગમાણૌ ચ જાનુભ્યાં પાણિભ્યાં સહ મૈથિલ ।
વ્રજતાલ્પેન કાલેન બ્રુવંતૌ મધુરં વ્રજે

યશોદયા ચ રોહિણ્યા લાલિતૌ પોષિતૌ શિશૂ ।
કદા વિનિર્ગતાવઙ્કાત્ક્વચિદઙ્કં સમાસ્થિતૌ

મંજીરકિંકિણીરાવં કુર્વંતૌ તાવિતસ્તતઃ ।
ત્રિલોકીં મોહયંતૌ દ્વૌ માયાબાલકવિગ્રહૌ

ક્રીડન્તમાદાય શિશું યશોદા-
જિરે લુઠંતં વ્રજબાલકૈશ્ચ ।
તદ્‌ધૂલિલેપાવૃતધૂસરાંગં
ચક્રે હ્યલં પ્રોક્ષણમાદરેણ

જાનુદ્વયાભ્યાં ચ સમં કરાભ્યાં
પુનર્વ્રજન્પ્રાંગણમેત્ય કૃષ્ણઃ ।
માત્રંકદેશે પુનરાવ્રજન્સન્
બભૌ વ્રજે કેસરિબાલલીલઃ ।
તં સર્વતો હૈમનચિત્રયુક્તં
પીતાંબરં કંચુકમાદધાનમ્ ।
સ્ફુરત્પ્રભં રત્‍નમયં ચ મૌલિં
દૃષ્ટ્વા સુતં પ્રાપ મુદં યશોદા

બાલં મુકુંદમતિસુંદરબાલકેલિં
દૃષ્ટ્વા પરં મુદમવાપુરતીવ ગોપ્યઃ ।
શ્રીનંદરાજવ્રજમેત્ય ગૃહં વિહાય
સર્વાસ્તુ વિસ્મૃતગૃહાઃ સુખવિગ્રહાસ્તાઃ

શ્રીનંદરાજગૃહકૃત્રિમસિંહરૂપં
દૃષ્ટ્વા વ્રજન્પ્રતિરવન્નૃપ ભીરુવદ્યઃ ।
નીત્વા ચ તં નિજસુતં ગૃહમાવ્રજંતીં
ગોપ્યો વ્રજે સઘૃણયા હ્યવદન્ યશોદામ્

ગોપ્ય ઊચુઃ -
ક્રીડાર્થં ચપલં હ્યેનં મા બહિઃ કારયાંગણાત્ ।
બાલકેલિં દુગ્ધમુખં કાકપક્ષધરં શુભે

ઊર્ધ્વદંતદ્વયં જાતં પૂર્વં માતુલદોષદમ્ ।
અસ્યાપિ માતુલો નાસ્તિ તે સુતસ્ય યશોમતિ

તસ્માદ્દાનં તુ કર્તવ્યં વિઘ્નાનાં નાશહેતવે ।
ગોવિપ્રસુરસાધૂનાં છંદસાં પૂજનં તથા

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તદા યશોદારોહિણ્યૌ સુતકલ્યાણહેતવે ।
વસ્ત્રરત્‍નનવાન્નાનાં દાનં નિત્યં ચ ચક્રતુઃ

અથ વ્રજે રામકૃષ્ણૌ બાલસિંહાવલોકનૌ ।
પદ્‌ભ્યાં ચલંતૌ ઘોષેષુ વર્ધમાનૌ બભૂવતુઃ

શ્રીદામસુબલાદ્યૈશ્ચ વયસ્યૈર્વ્રજબાલકૈઃ ।
યમુનાસિકતે શુભ્રે લુઠંતૌ સકુતૂહલૌ

કાલિંદ્યુપવને શ્યામૈસ્તમાલૈઃ સઘનૈર્વૃતે ।
કદંબકુંજશોભાઢ્યે ચેરતૂ રામકેશવૌ

જનયન્ ગોપગોપીનામાનન્દં બાલલીલયા ।
વયસ્યૈશ્ચોરયામાસ નવનીતં ઘૃતં હરિઃ

એકદા હ્યુપનંદસ્ય પત્‍ની નામ્ના પ્રભાવતી ।
શ્રીનન્દમન્દિરં પ્રાપ્તા યશોદાં પ્રાહ ગોપિકા

પ્રભાવત્યુવાચ -
નવનીતં ઘૃતં દુગ્ધં દધિ તક્રં યશોમતિ ।
આવયોર્ભેદરહિતઃ ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ મેઽભવત્

નાહં વદામિ ચાનેન સ્તેયં કુત્રાપિ શિક્ષિતમ્ ।
શિક્ષાં કરોષિ ન સુતે નવનીતમુષિ સ્વતઃ

યદા મયા કૃતા શિક્ષા તદા ધૃષ્ટસ્તવાંગજઃ ।
ગાલિપ્રદાનં દત્ત્વાયં દ્રવતિ પ્રાંગણાન્મમ

વ્રજાધીશસ્ય પુત્રોઽયં ભૂત્વા સ્તેયં સમાચરેત્ ।
ન મયા કથિતં કિંચિદ્‌યશોદે તવ ગૌરવાત્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વા પ્રભાવતીવાક્યં યશોદા નંદગેહિની ।
બાલં નિર્ભર્ત્સ્ય તામાહ સામ્ના પ્રેમપરાયણા

શ્રીયશોદા ઉવાચ -
ગવાં કોટિર્ગૃહે મેઽસ્તિ ગોરસૈરાર્દ્રિતાચલા ।
ન જાને દધિમુડ્ બાલો નાત્તિ સોઽત્ર કદાચન

અનેન મુષિતં ગવ્યં તત્સમં ત્વં ગૃહાણ મે ।
તે શિશૌ મે શિશૌ ભેદો નાસ્તિ કિંચિત્પ્રભાવતિ

નવનીતમુખં ચૈનમત્ર ત્વં હ્યાનયિષ્યસિ ।
તદા શિક્ષાં કરિષ્યામિ ભર્ત્સનં બંધનં તથા

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વા વાક્યં તદા ગોપી પ્રસન્ના ગૃહમાગતા ।
એકદા દધિચૌર્યાર્થં કૃષ્ણસ્તસ્યા ગૃહં ગતઃ

વયસ્યૈર્બાલકૈઃ સાર્દ્ધં પાર્શ્વકુડ્યે ગૃહસ્ય ચ ।
હસ્તાદ્ધસ્તં સંગૃહીત્વા શનૈઃ કૃષ્ણો વિવેશ હ

શિક્યસ્થં ગોરસં દૃષ્ટ્વા હસ્તાગ્રાહ્યં હરિઃ સ્વયમ્ ।
ઉલૂખલે પીઠકે ચ ગોપાન્સ્થાપ્યારુરોહ તમ્

તદપિ પ્રાંશુના લભ્યં ગોરસં શિક્યસંસ્થિતમ્ ।
શ્રીદામ્ના સુબલેનાપિ દંડેનાપિ તતાડ ચ

ભગ્નભાણ્ડાત્સર્વગવ્યં બૃહદ્‌ભૂમૌ મનોહરમ્ ।
જગાસ સબલો મર્કૈર્બાલકૈઃ સહ માધવઃ

ભગ્નભાંડસ્વનં શ્રુત્વા પ્રાપ્તા ગોપી પ્રભાવતી ।
પલાયિતેષુ બાલેષુ જગ્રાહ શ્રીકરં હરેઃ

નીત્વા મૃષાશ્રું ભીરું ચ ગચ્છન્તી નન્દમંદિરમ્ ।
અગ્રે નન્દં સ્થિતં દૃષ્ટ્વા મુખે વસ્ત્રં ચકાર હ

હરિર્વિચિંતયન્નિત્થં માતા દંડં પ્રદાસ્યતિ ।
દધાર તદ્‌બાલરૂપં સ્વચ્છન્દગતિરીશ્વરઃ

સા યશોદાં સમેત્યાશુ પ્રાહ ગોપી રુષાન્વિતા ।
ભાંડં ભગ્નીકૃતં સર્વં મુષિતં દધ્યનેન વૈ

યશોદા તત્સુતં વીક્ષ્ય હસંતી પ્રાહ ગોપિકામ્ ।
વસ્ત્રાંતં ચ મુખાદ્‌ગોપી દૂરીકૃત્ય વદાંહસઃ

અપવાદો યદા દેયો નિર્વાસં કુરુ મે પરાત્ ।
યુષ્મત્પુત્રકૃતં ચૌર્યમસ્મત્પુત્રકૃતં ભવેત્

જનલજ્જાસમાયુક્તા દૂરીકૃત્ય મુખાંબરમ્ ।
સાપિ પ્રાહ નિજં બાલં વીક્ષ્ય વિસ્મિતમાનસા

નિષ્પદસ્ત્વં કુતઃ પ્રાપ્તો વ્રજસારોઽસ્તિ મે કરે ।
વદન્તીત્થં ચ તં નીત્વા નિર્ગતા નન્દમંદિરાત્

યશોદા રોહિણી નંદો રામો ગોપાશ્ચ ગોપિકાઃ ।
જહસુઃ કથયંતસ્તે દૃષ્ટોઽન્યાયો વ્રજે મહાન્

ભગવાંસ્તુ બહિર્વીથ્યાં ભૂત્વા શ્રીનન્દનન્દનઃ ।
પ્રહસન્ ગોપિકાં પ્રાહ ધૃષ્ટાંગશ્ચંચલેક્ષણઃ

શ્રીભગવાન્ ઉવાચ -
પુનર્માં યદિ ગૃહ્ણાસિ કદાચિત્ત્વં હિ ગોપિકે ।
તે ભર્તૃરૂપસ્તુ તદા ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વા સા વિસ્મિતા ગોપી ગતા ગેહેઽથ મૈથિલ ।
તદા સર્વગૃહે ગોપ્યો ન ગૃહ્ણન્તિ હરિં હ્રિયા

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં ગોલોકખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે
દધિસ્તેયવર્ણનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ