ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.41.45

અધ્યાય ૪૧ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ॥
એવં પ્રશંસિતો દેવ્યા દેવશ્ચ સ વિનાયકઃ ।
ઉવાચ પાર્વતીં પ્રીત્યા પ્રણિપત્ય મુદા યુતઃ

ગણેશ ઉવાચ ॥
દેવાનાં સર્વલોકાનાં કર્તું પાલનમુત્તમમ્ ।
દુરાસદં નિહન્તું ચ હર્તું ભૂભારમેવ ચ

માતસ્ત્વાં સેવિતું ધર્મં કર્તું કર્મ ચ વૈદિકમ્ ।
અવતીર્ણોઽસ્મિ સર્વજ્ઞે યદ્ર્ંવીમિ કરોમિ તત્

એવં બ્રુવતિ વિઘ્નેશે સુરાઃ સર્વે તમૂચિરે ।
પુનઃ સ્તુત્વા ચ નત્વા ચ જગત્કારણકારણમ્

રજાંસિ વિમમેદ્ભૂમેરુડૂનિ મિહિકા અપિ ।
જાનીયાત્સ ગુણાંસ્તે યો વિમમેત્સાગરે જલમ્

ધન્યં ચક્ષુર્હિ દેવાનાં યદ્દૃષ્ટૌ ચરણૌ વિભો ।
ઇદાનીં નો ગતં દુઃખં પ્રાપ્તં ચ સ્વસ્વકં પદમ્।

દુરાસદં હરસ્વૈનં ભૂભારં ચાખિલેશ્વર ।
ક ઉવાચ ॥
ઇતિ દેવવચઃ શ્રુત્વા જહાસ સ વિનાયકઃ

ઊચે સર્વં કરિષ્યામિ દશાયુધધરઃ પ્રભુઃ ।
એવમુક્ત્વા સુરાન્દેવો હર્ષગદ્ગદયા ગિરા

સિંહારૂઢો યયૌ શીઘ્રં પુરીં વારાણસીં તદા ।
તમન્વયુર્દેવગણા ગિરિજા ગિરિશોઽપિ ચ

જ્ઞાત્વા દુરાસદો દૈત્યો વિનાયકમુપાગતમ્ ।
દેવસેનાયુતં વીરો નિર્યયૌ નગરાદ્બહિઃ

દૃષ્ટ્વા સેનાં તુ દૈત્યસ્ય સામાત્યાં સાયુધાં દૃઢામ્ ।
નાનાવિધાયુધવતીં ગર્જન્તીં ઘનવન્મુહુઃ

ગુહા વિદારયન્સર્વાઃ સ જગર્જ વિનાયકઃ ।
ઉવાચ તં મહાદૈત્યં ભ્રાન્તોઽસ્યદ્યાપિ રે કથમ્

ત્વયા બલાદ્દેવગણા નિર્જિતાશ્વ મહીભુજઃ ।
મુનયો ધિક્કૃતાઃ સર્વે તદાઽહં નાભવં ખલ

નિર્ભયેન ત્વયા દોષા બહવઃ સંચિતાઃ પુરા ।
તેષાં ફલમિદાનીં ત્વં ગણેશાત્પ્રાપ્તુમર્હસિ

ઉપદ્રુતાસ્ત્વયા લોકાસ્ત્રૈલોક્યવાસિનોઽખિલાઃ ।
તદર્થમવતીર્ણોઽહમુદ્ધર્તું ત્વાં ભુવો ભરમ્

શરણં યાહિ રે ત્યક્ત્વા માનં લજ્જાં સુદુસ્ત્યજામ્ ।
યાસી સઙ્ગ્રામશિરસિ ચેદિદાનીં મરિષ્યસિ

શિવપ્રાપ્તવરાત્સર્વં ત્રૈલોક્યં પીડિતં ત્વયા ।
એવમુક્ત્વા દુષ્ટબુદ્ધિં ગણેશો રણસંભ્રમઃ

પરશું તોલયામાસ જ્વાલામાલાસુશોભિતમ્ ।
આચ્છાદ્ય ભાસ્કરં ક્ષોભાત્પ્રલયાનલસન્નિભઃ

જવેન હૃદયે તસ્ય ત્યક્ત્વા શસ્ત્રં કૃતાન્તવત્ ।
પરશુના હતસ્તસ્ય રોમાપિ ન ચચાલ હ

ક્રોધસંરક્તનયન ઉદતિષ્ઠદ્ગ્રસન્નિવ ।
ત્રૈલોક્યં તમુવાચાથ દેવદેવં દુરાસદઃ

ન દેવા દેવરાજો વા દિક્પાલા વા ન મે પરઃ।
યાતાસ્ત્વં તુ કથં યાતો બાલભાવાદ્ર્ જાધુના

ન બિભેમ્યન્તકાન્મૂઢ કિમર્થં મર્તુમિચ્છસિ ।
એવમુક્ત્વા તતઃ કોશાન્નિષ્કાશ્યાસિં મહોજ્જ્વલમ્

ક્ષુરધારં યદાઘાતાદદ્રયશ્ચૂર્ણતાં યયુઃ ।
દૈત્યસ્તેનાહનદ્દેવમઙકુશેન ન્યવારયત્

સોઽસિઃ પરશુઘાતેન શતધા ખણ્ડિતોઽપતત્ ।
ભગ્નાસિર્મલ્લયુદ્ધાય યયૌ દૈત્યો મહાબલઃ

ત્યક્ત્વાયુધાનિ દેવોઽપિ વવૃધે તાદૃશો બલાત્ ।
તતો યુદ્ધં તયોરાસીત્તુમુલં રોમહર્ષણમ્

બાહુભ્યાં કૂર્પરાભ્યાં ચ મુષ્ટિભ્યાં તૌ પ્રજઘ્નતુઃ ।
પાદાભ્યાં જાનુજઙઘાભ્યાં પૃષ્ઠાભ્યાં ચ નિજઘ્નતુઃ

ઉડ્ડીય પેતતુર્દેહે પર્યાયેણ મહાસ્વનૌ।
પાર્ષ્ણિઘાતાન્પ્રકુર્વન્તૌ ઘાતાન્કૂર્પરયોરપિ

સક્થ્નોશ્ચ જાનુઘાતાંસ્તૌ સ્કન્ધાઘાતાન્પરસ્પરમ્ ।
લુલુણ્ઠતુર્ધરણ્યાં તૌ ધૂલિધૂસરિતૌ ભૃશમ્

પરસ્પરં જયન્તૌ ચ લપન્તૌ સાધુ સાધ્વિતિ ।
એવં બહુદિનં યુદ્ધં દૃષ્ટ્વા દેવા વિસિસ્મિરે

ચેતસા બહુ લજ્જન્તૌ જ્ઞાત્વા સામર્થ્યમસ્ય હ।
તતો વિનાયકો મુષ્ટિં લલાટે દૃઢમાહનત્

સ્ફુટિતં મુખમસ્યાશુ ધરણ્યાં પતિતસ્ય હ ।
દ્વિમુહૂર્તં નિપતિતો વજ્રાહત ઇવાચલઃ

સ કથંચિત્પ્રબુદ્ધોઽભૂત્ત્યક્ત્વા મૂર્છૌઁ ચિરાગતામ્ ।
તદાત્માનમશક્તં સ મનુતે સ્મ ભૃશાતુરઃ

આયયૌ સૈન્યમધ્યે સ દિનાન્તે સ વિનાયકઃ

ય ઇદં શૃણુયાદ્યુદ્ધં યુદ્ધકાલ ઉપસ્થિતે ।
સ જયં પ્રાપ્નુયાન્મર્ત્યો યથા દેવો વિનાયકઃ

(૧૮૪૦)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે બાલચરિતે એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૪૨ પ્રારંભ –
ગૃત્સમદ ઉવાચ ।
જ્ઞાત્વા પરાક્રમં તસ્ય વક્રતુણ્ડસ્ય દૈત્યરાટ્ ।
આયયૌ ધૈર્યમાલમ્બ્ય યોદ્ધુમસ્ત્રૈર્ગજાનનમ્

શિવં સ્મૃત્વા ચ મન્ત્રં ચ વહ્નિદેવતમાદરાત્ ।
અભિમન્ત્ર્ય શરં તેન તત્યાજ સ વિનાયકે

અગ્નિજ્વાલાભયાદ્દેવા દેવપૃષ્ઠમથાગમન્ ।
તતો વિનાયકોઽમુંચત્પર્જન્યાસ્ત્રં હિ સર્વવિત્

કરિશુણ્ડામિતા ધારાઃ પ્રાદુરાસંસ્તતઃ ક્ષણાત્ ।
શાન્તોઽભૂત્તત્ક્ષણાદ્વહ્નિસ્તતો દૈત્યો રુષાન્વિતઃ

મારુતાસ્ત્રં શીઘ્રજવં વૃષ્ટિમારણમાસૃજત્ ।
ચકમ્પે ધરણી વૃક્ષા ગિરયઃ પતિતા ભુવિ

તદસ્ત્રેણ મહામેઘાઃ ક્ષયં નીતાઃ ક્ષણાર્દ્ધતઃ ।
પર્વતાસ્ત્રં તતો દેવ આવિશ્ચક્રે મનોબલાત્

સર્વત્ર પર્વતા જાતાઃ કુણ્ઠતામગમચ્ચ તત્ ।
વિલીને મારુતાસ્ત્રે તુ રૌદ્રમસ્ત્રં તતોઽસૃજત્

તસ્મિન્વિમુચ્યમાને તુ વક્રતુણ્ડોઽપ્યવાસૃજત્ ।
બ્રહ્માસ્ત્રં તન્નિવૃત્ત્યર્થમગાત્સૈન્યં હિ ભસ્મસાત્

પરસ્પરમયુદ્ધેતામસ્ત્રે તે બહુવાસરમ્ ।
તયોઃ સંઘટ્ટનાદ્વહ્નિર્ન્યપતદ્ધરણીતલે

તેન દગ્ધાંન્જનાંજ્ઞાત્વા કેશાભ્યાં વારિતે શુભે ।
અમાત્યાનબ્રવીદ્દૈત્યો જ્ઞાત્વોત્કૃષ્ટં વિનાયકમ્

તેનાભિયુધ્યતાં સર્વૈર્ભુક્ત્વા યામિ પુના રણમ્ ।
તતોઽમાત્યાઃ સર્વસૈન્યૈર્વિનાયકમયોધયન્

વિનાયકો ગતશ્ચિન્તામેકાકિત્વાત્તતઃ ક્ષણાત્ ।
ષટ્પંચાશન્મિતા મૂર્તીશ્ચકારાસૌ સ્વતેજસા

નાનાલંકારસંયુક્તા નાનામાલાવિભૂષિતાઃ ।
સર્વે દિવ્યાંગદાંગાસ્તે સર્વે શશિવિભૂષણાઃ

કેચિચ્ચતુર્ભુજાઃ કેચિત્ષડ્ભુજા દશહસ્તકાઃ ।
સિંહારૂઢા બર્હિગતાઃ કેચિન્મૂષકવાહનાઃ

સર્વે ચ યુયુધુસ્તત્ર દારયન્તોઽરિસૈનિકાન્।
કેષાંચિત્ત્રોટિતાઃ પાદાઃ કેષાંચિન્મસ્તકા અપિ

કેષાંચિદ્બાહવો ભિન્ના જાનુજંઘોદરાણિ ચ ।
હુંકારેણૈવ ગર્જન્તઃ કેચિચ્ચ શરણં યયુઃ

કેચિત્પલાયનપરા યયુર્જીવનહેતવે ।
કેચિત્પ્રહારં કુર્વન્તો મમ્રુઃ સંમુખમેવ ચ

તે તુ સ્વર્ગં ગતા ભેજુર્ભોગાનપ્સરસોઽપિ ચ ।
વાજિનશ્ચ રથા નાગા વામ્ય ઉષ્ટ્રાન્યનેકશઃ

નાનાશસ્ત્રાહતાઃ પેતુ ખણ્ડદેહા ગતાસવઃ ।
અસૃગ્નદ્યઃ પ્રાદુરાસન્કેશશૈવલશોભિતાઃ

આચ્છૂરિકાસિમત્સ્યેભનક્રૈઃ ખેટકકચ્છપૈઃ ।
રુણ્ડાબ્જૈશ્ચ વસાફેનૈર્મેદકર્દમસંચયૈ

ચાપશસ્ત્રૈરસ્થિબકૈશ્ચર્મપેશીસુદર્દુરૈઃ।
ભલ્લકાદ્યૈઃ શુશુભિરે મનસ્વિહૃદયપ્રિયાઃ

ભુક્ત્વાગત્ય દદર્શાથ સર્વં તદ્રણમણ્ડલમ્ ।
સર્વસ્મિન્નિહતે સૈન્યે તતો દૈત્યોઽતિદુઃખિતઃ

સસ્માર મનસા વાક્યં યદુક્તં શૂલપાણિના।
વરદાનસ્ય સમયે જયસ્તે શક્તિસંભવાત્

અયમેવ ભવેત્કિં નુ બાલકઃ શક્તિસંભવઃ ।
યદુત્કટં બલં દૃષ્ટમસ્મિંસ્ત્રૈલોક્યસારભૃત્

કાલોઽપિ નૈનં વિજયેત્તત્ર ચાન્યસ્ય કા કથા ।
એવં મનસિ કૃત્વા સ એકાકિત્વાપપાલ ચ

વક્રતુણ્ડો ગતશ્ચિન્તાં ન હન્તવ્યો રિપુઃ પલન્ ।
દેવેભ્યો ન મૃતિશ્ચાસ્ય યથાઽયં શંકરોઽબ્રવીત્

તસ્માદ્યોગાત્સમાસ્થાસ્યે વૈરાટં રૂપમુત્તમમ્ ।
તતો વૈરાટરૂપેણ સ દધાર કરેણ તમ્

એકપાદેન તસ્થૌ સ કાશીં તાં રક્ષિતું બલાત્ ।
એકં પાદં તુ દૈત્યસ્ય દધાર મસ્તકે તતઃ

ઉવાચ દૈત્ય રે દૈત્ય વરાચ્છૈવાન્ન તે મૃતિઃ।
અતોઽસ્મિન્નગરે તિષ્ઠ પર્વતેવ સુનિશ્ચલઃ

દ્વારભૂતઃ પુરસ્યાસ્ય યતઃ પૂર્વં દૃશિસ્તવ ।
દુષ્ટાનાં પીડકો નિત્યં નિત્યં મે સાન્નિધિસ્તવ

દૈત્યોઽપિ પરયા ભક્ત્યા તમેવ વરમર્થયત્ ।
દૈત્ય ઉવાચ ।
એવમેવ સદા તિષ્ઠ સ્થાપ્ય પાદં મયિ સ્થિરમ્

મુનિરુવાચ ।
તથેતિ તમુવાચાથ સ્થિતઃ કાશ્યાં વિનાયકઃ ।
એવં દુરાસદં જિત્વા ચકાર પૃથિવીં શિવામ્

તસ્મિન્કૃત્વા પુષ્પવૃષ્ટિં પ્રણમ્ય સંપ્રપૂજ્ય ચ ।
સ્વસ્વસ્થાનં ગતા દેવા મુનયઃ સ્વાશ્રમાનપિ

અન્યે યે યે તમર્ચન્તિ પૂર્ણકામા ભવન્તિ તે ।
એવં વિનાયકસ્યાથ કાશ્યાં ષટ્પંચમૂર્તયઃ

તુણ્ડનાખ્યે પુરે ચાપિ એકપાદવિનાયકઃ ।
સંહૃત્ય ચ વિરાટ્રૂપં સર્વકામપ્રદઃ સ્થિતઃ

ય ઇદં વરમાખ્યાનં શૃણયાદ્ભક્તિમાન્નરઃ ।
સર્વાંન્કામાનવાપ્નોતિ ગાણેશં પદમેતિ ચ।
સર્વત્ર જયમાપ્નોતિ પુષ્ટિમારોગ્યમેવ ચ

(૧૮૭૬)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે દુરાસદજયો નામ દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૪૩ પ્રારંભ –
ગૃત્સમદ ઉવાચ ।
વિજિતે તુ ગણેશેન દૈત્યે તસ્મિન્દુરાસદે ।
દિક્પાલા મુનયશ્ચૈવ શશી સૂર્યો ગુરુઃ કવિઃ

પ્રશશંતુર્દેવદેવં દુરાસદરિપું વિભુમ્ ।
શ્રુતિસ્મૃતિકૃતો માર્ગઃ સ્થાપિતો નિહિતોઽસુરઃ

સ્થાપના ચ કૃતાઽસ્માકમશક્ત્તાનાં દુરાસદે ।
ત્વમેવ સૃજસે વિશ્વં ત્વમેવ ફલદાયકઃ

સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ કર્મભિર્ન ચ લિપ્યસે ।
ત્વદાશ્રયા ચતુર્વર્ણા જન્તવશ્ચ ત્વદાશ્રયાઃ

ગવેષયંશ્ચ નાનાર્થાસ્તત્તત્કર્મણિ યોજયન ।
ગવેષણે ઢુણ્ઢિરયં ધાતુરુક્તો મનીષિભિઃ

સ આસ્તે ઢુણ્ઢિરિત્યેવ સંજ્ઞા રાજોત્તરાઽસ્તુ ચ।
તવ યદ્દર્શનં પૂજા ધ્યાનં સ્મરણમેવ ચ

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સાધનં પુત્રપૌત્રદમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા પુપુજુસ્તેઽમું મન્દારૈશ્ચ શમીદલૈઃ

દૂર્વાંકુરૈર્હરિદ્ભિશ્ચ શ્વેતૈશ્ચ કુસુમૈરપિ ।
નાનાપક્વાન્નનૈવેદ્યૈઃ ફલૈર્બહુવિધૈરપિ

રત્નાંના નિચયૈવપ્રભોજનસ્તમતોષયન્ ।
એવં તે પૂજિતાઃ સર્વે સપ્તાવરણરૂપિણઃ

સ્થિતા વારાણસીં ત્રાતું ષટ્પંચાશદ્વિનાયકાઃ ।
એકઃ પંચમુખસ્તત્ર વિશ્વેશદ્વારિ તિષ્ઠતિ

અન્યે ચ ભિન્નનામાનો વ્યાપ્ય વારાણસીં સ્થિતાઃ ।
સ્થિતે વિશ્વેશ્વરે તત્ર સર્વે તત્રૈવ સંસ્થિતાઃ

આચન્દ્રં સ્વાધિકારેષુ બ્રહ્માદ્યા મુનયોઽખિલાઃ।
અકુર્વન્સર્વકર્માણિ સર્વે લોકા યથા પુરા

ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં કીર્તે પૃષ્ટં હિ યત્ત્વયા ।
ઢુણ્ઢિરાજસ્યાવતારો ધર્મકામસુખપ્રદઃ

દિવોદાસબહિર્ભાવં કથયિષ્યેઽધુના તવ

(૧૮૯૦)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે ઢુણ્ઢિરાજાખ્યાનં નામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૪૪ પ્રારંભ :-
કીર્તિરુવાચ ।
ઢુણ્ઢિરાજાવતારોઽયં ખ્યાતસ્તે શક્તિસંભવઃ ।
દુરાસદવધાર્થાય ત્રિલોકીપાલનાય ચ

એકપાદઃ સ્થિતસ્તુણ્ડનગરે ચૈકપાદતઃ ।
સ્થિતો દૈત્યં સમાક્રાન્ત્ય વારાણસ્યામિતિ શ્રુતમ્

ઉભાભ્યામપિ પાદાભ્યામુભયત્ર સ્થિતિઃ કથમ્ ।
એવં મે સંશયં બ્રહ્મન્નુદ ત્વં સર્વવિદ્યતઃ

મુનિરુવાચ ।
કિમસાધ્યં વિશ્વરૂપે વિશ્વકર્તરિ વિશ્વપે।
વિશ્વવ્યાપિનિ વિશ્વેશે ઢુણ્ઢિરાજે ચ શાસતિ

વિશ્વાન્તર્યામિણિ પરે વિશ્વસંહારકારિણિ ।
સપ્તપાતાલચરણે સ્વર્ગવ્યા પિશિરોરુહે

સર્વતઃ પાણિચરણે સર્વતઃ શ્રોત્રચક્ષુષિ ।
મનસશ્ચ શ્રુતીનાં ચ બ્રહ્માદીનાં ચ યોગિનામ્

અગમ્યે તત્ત્વતો વાયુપૃથિવીજલરૂપિણિ ।
યસ્ય રોમાંચરન્ધ્રેષુ બ્રહ્માણ્ડાનાં હિ કોટયઃ

ભ્રમન્તિ પવનોદ્ભૂતાઃ પતંગા ઇવ વ્યોમનિ ।
સંશયો વા વિતર્કો વા તસ્મિન્માતર્ન વિદ્યતે

અનેકરૂપિણિ વિભૌ પ્રભુઃ કર્તું ચરાચરમ્ ।
યદિચ્છયા ભવેદ્રાજ્ઞિ સુધા વિષસ્વરૂપિણી

અમૃતં વિષરૂપં ચ તત્ર કિં કિં ન સંભવેત્ ।
અવતારસ્ય દેવસ્ય વિચિત્રા ગતિરુચ્યતે

કિયન્તો હ્યવતારા વૈ કદા કુત્રેતિ નિશ્ચિતુમ્ ।
ન શક્યતે સુરૈઃ સર્વૈઃ સશેષૈરપિ સર્વદા

અતસ્ત્યક્ત્વા તુ સંદેહં કથાં શુણુ મયેરિતામ્ ।
યાં શ્રુત્વા સર્વધર્મજ્ઞે મુચ્યતે પાપસંચયાત્

સૂર્યવંશોદ્ભવો રાજા દિવોદાસોઽભવત્પુરા ।
વદાન્યશ્ચ મહામાની માન્યો ભૂમણ્ડલેઽખિલે

વક્તા બૃહસ્પતિસમઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વદા શિવઃ ।
વેદશાસ્ત્રપુરાણાનાં જ્ઞાની વિજ્ઞજનપ્રિયઃ

કામિનીમોહનતનુર્જિતેન્દ્રિયતયા સ્થિતઃ ।
ઉપકારપરો નિત્યં પરદ્રોહપરાંગ્મુખઃ

નિસ્પૃહઃ પરવિત્તેષુ સ્થૂલલક્ષ્યઃ પરાક્રમી ।
તપસા તસ્ય તુષ્ટેન બ્રહ્મણા રાજ્યમુત્તમમ્

કાશ્યાં વૃષ્ટિવિહીનાયાં દત્તં લોકોપકારિણા ।
સર્વદેવબહિષ્કારાત્સોઽપિ જગ્રાહ બુદ્ધિમાન્

સ્વયમેવાભવત્સોઽથ રવિરિન્દ્રો હુતાશનઃ ।
મરુચ્ચન્દ્રશ્ચ ધર્મેણ પાલયામાસ તાં પુરીમ્

તપસા તસ્ય સંજાતા વૃષ્ટિર્લોકા ઇતસ્તતઃ ।
અવિમુક્તં સમાયાતાઃ પ્રશશંસુર્નૃપં ચ તમ્

તસ્ય પત્ની સુશીલા સા નામ્ના નામ પતિવ્રતા ।
ધર્મશીલા દાનપરા પતિવાક્યપરાયણા

આચારં વ્યવહારં વા પ્રાયશ્ચિત્તમસૌ નૃપઃ ।
પણ્ડિતૈઃ કારયામાસ રાજદણ્ડં ન ચાદદે

શિવેન મરુતઃ સર્વે મન્દારગિરિમન્વયુઃ।
નાપમૃત્યુર્ન શોકો વા નૈવ દુઃખં હિ કસ્યચિત્

ઉત્પાતાસ્ત્રિવિધા નાસંસ્તસ્મિન્રાજ્ય પ્રશાસતિ ।
હાહાકારઃ શમં યાતો નાવૃષ્ટિવિહિતો મહાન

પશુપક્ષિમનુષ્યાણાં સસ્યાનિ ચ બહૂન્યપિ ।
યદા યત્તં પ્રાણિમાત્રં જાતાનિ વૃષ્ટિયોગતઃ

સ્વાહાસ્વધાવષટ્કારાઃ સર્વ આસન્યથા પુરા ।
તે ચ દેવાઃ સુખં પ્રાપ્તા યે પ્રાર્થયન્નૃપં પુરા

યં તુષ્ટુવુઃ સુરાઃ સર્વે બ્રહ્મવાક્યપ્રણોદિતાઃ ।
સોઽપિ નાનાસ્તુતિં ચક્રે દેવાનાં દર્શનાદ્ભૃશમ્

( ૧૯૧૬ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે ચતુશ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૪૫ પ્રારંભ –
કીર્તિરુવાચ ।
કથં મુને સર્વદેવાઃ પ્રયાતા મન્દરં ગિરિમ ।
શિવેન ચ કથં ત્યક્તા રમ્યા વારાણસી પુરી

એતન્મે શંસ દેવર્ષે સંશયોઽત્ર મહાન્મુને ।
મુનિરુવાચ ।
દ્વાદશાબ્દમનાવષ્ટૌ નષ્ટે સ્થાવરજંગમે

સ્વાહાસ્વધાવષટ્કારવિહીને ચ ધરાતલે ।
બ્રહ્મવાક્યપ્રણુન્નૈસ્તુ દેવૈઃ સંપ્રાથિર્તો હરઃ

મહાદેવ જગન્નાથ કરુણાલય શંકર।
આધાસ્ય મન્દરગિરિં મરીચિસ્તુ તપસ્યતિ

અબ્દાનામયુતં દેવ વરં દાતું પ્રયાહિ તમ્ ।
મુનિરુવાચ ।
એવં સંપ્રાર્થિતો દેવૈર્મહેશઃ કરુણાલયઃ

સર્વૈઃ સુરગણૈઃ સાર્દ્ધમગ્નિચન્દ્રાર્યમાદિભિઃ।
વરં દાતું સ સંપ્રાપ્ત મરીચિં તં મહામુનિમ્

અસ્થિમાત્રાવશિષ્ટં ચ દદર્શ સ સદાશિવઃ ।
તસ્મિન્ક્ષણે નાગતશ્ચેત્સ તુ પ્રાણાન્સમુત્સૃજેત્

તદુત્કટેન તપસા પ્રીતોઽસૌ ગિરિજાપતિઃ ।
નિજં સ્વરૂપં દત્ત્વા ચ વિમાનેન નિજં પદમ્

પ્રાપયામાસ સહસા ગણૈર્વાદિત્રનિસ્વનૈઃ ।
સર્વૈર્દેવગણૈઃ શમ્ભુસ્તસ્થૌ ગિરિવરે શુભે

દિવોદાસસ્ય નાપશ્યત્કિંચિદ્રન્ધ્રં સદાશિવઃ ।
દેવાન્સંપ્રેષયામાસ દ્રષ્ટું તદ્રન્ધ્રમાદૃતઃ

યો યો દેવો યાતિ કાશીં તસ્ય રન્ધ્રં ન પશ્યતિ ।
સ્વનામ્ના પરિસંસ્થાપ્ય લિંગં તત્રૈવ તસ્થિવાન્

દિવોદાસસ્ય રાજ્યે તુ સર્વે વર્ણાઃ સ્વધર્મિણઃ ।
આશ્રમસ્થા દ્વિજાઃ સર્વે યથોક્તાચારસંયુતાઃ

ગુરુશુશ્રુષવઃ શિષ્યાઃ સ્ત્રિય આસન્પતિવ્રતાઃ ।
ધર્મશીલા દાનપરા વ્રતોપવાસતત્પરાઃ

યતયશ્ચ ત્રિષવણા વ્રતિનો હોમમૌનિનઃ ।
સ્નાનં સન્ધ્યાં જપં હોમં સ્વાધ્યાયં દેવતાર્ચનમ્

આતિથ્યં વૈશ્વદેવં ચ સ્વયમેવ પ્રકુર્વતે ।
ગૃહસ્થાઃ સર્વ એવાષ્ટૌ કર્માણિ ભક્તિતોઽનઘાઃ

અતો વિવર્ધતે ધર્મો વૃષ્ટિશ્ચાનુત્તમાઽભવત્ ।
સ્વર્ગે દેવા મુમુદિરે પિતરશ્ચ સ્વધાભુજઃ

ન વન્ધ્યા ન ચ વાઽપુષ્પા વિધવા વા મૃતપ્રજા ।
નાવૃષ્ટિર્નાતિવૃષ્ટિશ્ચ સ્વચક્રં ન પરં તયા

શુકાશ્ચ શલભા નાસન્મૂષકા વા કદાચન ।
એવં ચ સર્વસસ્યાનાં નિષ્પત્તિઃ સમપદ્યત

વિશ્વેશ્વરં માધવં ચ ઢુણ્ઢિં ભૈરવમેવ ચ।
દણ્ડપાણિં ગુહં ગંગામદૃષ્ટ્વા વા નિમજ્જ્ય વા

મણિકર્ણીં ભવાનીં વા યો ભુંક્તે દણ્ડ્ય એવ સઃ ।
ઇતિ ડિણ્ડીરવં નિત્યમકરોન્નૃપસત્તમઃ

ન પાપલેશસ્તત્રાસીદેવં નૃપવરે સ્થિતે ।
વિના રન્ધં ન તદ્રાજ્યં જિઘ્રક્ષતિ સદાશિવઃ

વારાણસીવિયોગેન પરિતપ્તસ્તતોઽભવત્ ।
પ્રેષયામાસ વિઘ્નાય તતોઽષ્ટાવપિ ભૈરવાન્

ઉવાચ તાન્કારયન્તુ રાજ્યેઽસ્યાણીતુ કિલ્બિષમ્ ।
આદાસ્યે તત એતસ્માત્કાશીરાજ્યં ન સંશયઃ

જગ્મુસ્તે ત્વરયા ભદ્રે આજ્ઞાં પ્રાપ્ય સદાશિવાત્ ।
દૃષ્ટ્વા વારાણસીં તે તુ વિશ્રાન્તાઃ સ્નાનકર્મણા

અદૃષ્ટ્વા તસ્ય દુરિતં કાશીવાસં પ્રચક્રિરે।
શિવશ્ચિન્તાપરશ્ચાસીદનાગચ્છત્સુ તેષુ તત્

તતોઽપ્રેષયદાદિત્યાન્રન્ધં દ્રષ્ટું નૃપસ્ય હ ।
તેઽપિ તત્પુણ્યમાલોક્ય સ્થિતાઃ કાશ્યાં મુદાન્વિતા

ન કાર્યં ચ હરસ્યાપિ ન ત્યાજ્યેયં પુરીતિ ચ।
તતશ્ચતુઃષષ્ટિમિતા અપ્રેષયત યોગિનીઃ

અણુમાત્રમદૃષ્ટ્વૈનો દિવોદાસસ્ય તા અપિ।
સ્થિતા વારાણસીં પ્રાપ્યં યજન્ત્યઃ શિવમવ્યયમ્

તતઃ સંપ્રેષયામાસ દુર્ગાં દુઃખવિનાશિનીમ્ ।
અદૃષ્ટ્વા તદઘં સાઽપિ તસ્થૌ ગ્રામાદ્બહિઃ કિલ

ધ્યાનેનાતોષયદ્દેવં સર્વકામૈશ્ચ માનવાન્ ।
દિક્પાલાનથ શમ્ભુશ્ચ પ્રેષયામાસ સત્વરમ્

ગતા વારાણસીં તે તુ નેક્ષેરંસ્તદઘં લઘુ ।
સ્વસ્વનામ્ના પ્રતિષ્ઠાપ્ય લિંગાનિ ન્યવસન્મુદા

ઋષયઃ પ્રેષિતઃ પશ્ચાદુત્સુકેન શિવેન હ ।
ગતાસ્તે ત્વરયા હ્રષ્ટાઃ શિવેનાપિ પ્રણોદિતાઃ

ગત્વા તીર્થવિધિં કૃત્વા સ્થિત્વા વારાણસીમનુ ।
આશીર્વાદાય ગચ્છન્તઃ પશ્યન્તસ્તસ્ય ચેષ્ટિતમ્

ભક્ત્યા તાન્પૂજયામાસ સર્વાન્સ ધનવસ્ત્રકૈઃ ।
નાન્વગૃહ્ણંસ્તદ્ધનં તે નૈનોઽપિ દદૃશુર્લઘુ

સ્વસ્વનામ્ના પરિસ્થાપ્ય તેપુસ્તે પરમં તપઃ ।
તતઃ સર્વેઽમરાસ્તેન પ્રેષિતાઃ કાર્યસિદ્ધયે

તેઽપિ નો દદૃશુસ્તસ્ય દુષ્કર્મં ધર્મચારિણઃ ।
નાયાતિ કોઽપિ કાશ્યાસ્તુ યો યઃ સંપ્રેષ્યતે મયા

તતશ્ચિન્તાપરો રુદ્રો નિશ્ચયં નાધ્યગચ્છત ।
મનસા ચિન્તયામાસ કદા દ્રક્ષ્યે ચ તાં પુરીમ્

દિવોદાસસ્ય રાજ્યે ચ યદા પાપં ભવિષ્યતિ ।
તદૈવ પ્રાપ્યા કાશી ચ નાન્યથા ચ મયા ક્વચિત્

વિના ઢુણ્ઢિં માધવં ચ સર્વે દેવા નિરર્થકાઃ।
નાયાન્તિ ચ સ્થિતાસ્તત્ર કાશ્યાં ધ્યાનપરાયણાઃ

( ૧૯૫૫ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે દિવોદાસોપાખ્યાને પંચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ