ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.141.145

અધ્યાય ૧૪૧ પ્રારંભ :-
વરેણ્ય ઉવાચ ।
સંન્યસ્તિશ્ચૈવ યોગશ્ચ કર્મણાં વર્ણ્યતે ત્વયા ।
ઉભયોર્નિશ્ચિતં ત્વેકં શ્રેયો યદ્વદ મે પ્રભો

શ્રીગજાનન ઉવાચ ।
ક્રિયાયોગો વિયોગશ્ચાપ્યુભૌ મોક્ષસ્ય સાધને ।
તયોર્મધ્યે ક્રિયાયોગસ્ત્યાગાત્તસ્ય વિશિષ્યતે

દ્વન્દ્વદુઃખસહોઽદ્વેષ્ટા યો ન કાંક્ષતિ કિંચન।
મુચ્યતે બન્ધનાત્સદ્યો નિત્યં સંન્યાસવાન્સુખમ્।
વદન્તિ ભિન્નફલકૌ કર્મણસ્ત્યાગસંગ્રહૌ ।
મૂઢાલ્પજ્ઞાસ્તયોરેકં સંયુજીત વિચક્ષણઃ

યદેવ પ્રાપ્યતે ત્યાગાત્તદેવ યોગતઃ ફલમ્ ।
સંગ્રહં કર્મણો યોગં યો વિન્દતિ સ વિન્દતિ

કેવલં કર્મણાં ન્યાસં સંન્યાસં ન વિદુર્બુધાઃ ।
કુર્વન્નનિચ્છયા કર્મ યોગી બ્રહ્મૈવ જાયતે

નિર્મલો યતચિત્તાત્મા જિતસ્વો યોગતત્પરઃ।
આત્માનં સર્વભૂતસ્થં પશ્યન્કુર્વન્ન લિપ્યતે

તત્ત્વવિદ્યોગયુક્તાત્મા કરોમીતિ ન મન્યતે ।
એકાદશાનીન્દ્રિયાણિ કુર્વન્તિ કર્મસંખ્યયા

તત્સર્વમર્પયેદ્બ્રહ્મણ્યપિ કર્મ કરોતિ યઃ ।
ન લિપ્યતે પુણ્યપાપૈર્ભાનુભાનુર્યથાર્થગઃ

કાયિકં વાચિકં બૌદ્ધમૈન્દ્રિયં માનસં તથા ।
ત્યક્ત્વાશાં કર્મ કુર્વન્તિ યોગજ્ઞાશ્વિત્તશુદ્ધયે

યોગહીનો નરઃ કર્મ ફલેહયા કરોત્યલમ્ ।
બદ્ધ્યતે કર્મબીજૈઃ સ તતો દુઃખં સમશ્નુતે

મનસા સકલં કર્મ ત્યક્ત્વા યોગી સુખં વસેત્ ।
ન કુર્વન્કારયન્વાપિ નન્દઞ્શ્વભ્રે સુપત્તને

ન ક્રિયા ન ચ કર્તૃત્વં કસ્યચિત્સૃજ્યતે મયા ।
ન ક્રિયાબીજસંપર્કઃ શક્ત્યા તત્ક્રિયતેઽખિલમ

કસ્યચિત્પુણ્યપાપાનિ ન સ્પૃશામિ વિભુર્નુપ ।
જ્ઞાનમૂઢા વિમુહયન્તિ મોહેનાવૃતબુદ્ધયઃ

વિવેકેનાત્મનો જ્ઞાનં યેષાં નાશિતમાત્મના ।
તેષાં વિકાશમાયાતિ જ્ઞાનમાદિત્યવત્પરમ્

મન્નિષ્ઠા મદ્ધિયોઽત્યન્તં મચ્ચિત્તા મયિ તત્પરાઃ ।
અપુનર્ભવમાયાન્તિ વિજ્ઞાનનાશિતૈનસઃ

જ્ઞાનવિજ્ઞાનસમ્પન્નં દ્વિજે ગવિ ગજાદિષુ ।
સમેક્ષણા મહાત્માનઃ પણ્ડિતાઃ શ્વપચે શુનિ

વશ્યઃ સ્વર્ગો જગત્તેષાં જીવન્મુક્તાઃ સમેક્ષણાઃ ।
યતોઽદોષં બ્રહ્મસમં તસ્માત્તૈસ્તદ્વશીકૃતમ્

પ્રિયાપ્રિયે પ્રાપ્ય હર્ષદ્વેષૌ યે પ્રાપ્નુવન્તિ ન।
બ્રહ્માશ્રિતા અસંમૂઢા બ્રહ્મજ્ઞાઃ સમબુદ્ધયઃ

વરેણ્ય ઉવાચ ।
કિં સુખં ત્રિષુ લોકેષુ દેવગન્ધર્વયોનિષુ ।
ભગવન્કૃપયા તન્મે વદ વિદ્યાવિશારદ

ગણેશ ઉવાચ ।
આનન્દમશ્નુતે સક્તઃ સ્વાત્મારામો નિજાત્મનિ ।
અવિનાશ્યં સુખં તદ્ધિ ન સુખં વિષયાદિષુ

વિષયોત્થાનિ સૌખ્યાનિ દુઃખાનાં તાનિ હેતવઃ ।
ઉત્પત્તિનાશયુક્તાનિ તત્રાસક્તો ન તત્ત્વવિત્

કારણે સતિ કામસ્ય ક્રોધસ્ય સહતે ચ યઃ ।
તૌ જેતું વર્ષ્મવિરહાત્સ સુખં ચિરમશ્નુતે

અન્તર્નિષ્ઠોઽન્તઃપ્રકાશોઽન્તઃસુખોઽન્તોરતિર્લભેત્ ।
અસંદિગ્ધોઽક્ષયં બ્રહ્મ સર્વભૂતહિતાર્થકૃત્

જેતારઃ ષડરીણાં યે શમિનો દમિનસ્તથા ।
તેષાં સમં તતો બ્રહ્મ સ્વાત્મજ્ઞાનાં વિભાત્યહો

આસનેષુ સમાસીનસ્ત્યક્ત્વેમાન્વિષયાન્બહિઃ ।
સંસ્તભ્ય ભૃકુટીમાસ્તે પ્રાણાયામપરાયણઃ

પ્રાણાયામં તુ સંરોધં પ્રાણાપાનસમુદ્ભવમ્ ।
વદન્તિ મુનયસ્તં ચ ત્રિધાભૂતં વિપશ્ચિતઃ

પ્રમાણં ભેદતો વિદ્ધિ લઘુમધ્યમમુત્તમમ ।
દશભિદ્વયંધિકૈર્વર્ણૈઃ પ્રાણાયામો લઘુઃ સ્મૃતઃ

ચતુર્વિંશત્યક્ષરો યો મધ્યમઃ સ ઉદાહૃતઃ ।
ષટ્ત્રિંશલ્લઘુવર્ણો ય ઉત્તમઃ સોઽભિધીયતે

સિંહં શાર્દૂલકં વાપિ મત્તેભં મૃદુતાં યથા ।
નયન્તિ પ્રાણિનસ્તદ્વત્પ્રાણાપાનૌ સુસાધયેત્

પીડયન્તિ મૃગાંસ્તે ન લોકાન્વશ્યં ગતા નૃપ ।
દહત્યેનસ્તથા વાયુઃ સંસ્તબ્ધો ન ચ તત્તનુમ્

યથા યથા નરઃ કશ્ચિત્સોપાનાવલિમાક્રમેત્ ।
તથા તથા વશીકુર્યાત્પ્રાણાપાનૌ હિ યોગવિત્

પૂરકં કુમ્ભકં ચૈવ રેચકં ચ તતોભ્યસેત્ ।
અતીતાનાગતજ્ઞાની તતઃ સ્યાજ્જગતીતલે

પ્રાણાયામૈર્દ્વાદશભિરુત્તમૈર્ધારણા મતા ।
યોગસ્તુ ધારણે દ્વે સ્યાદ્યોગીશસ્ત સદાઽભ્યસેત્

એવં યઃ કુરુતે રાજંસ્ત્રિકાલજ્ઞઃ સ જાયતે ।
અનાયાસેન તસ્ય સ્યાદ્વશ્યં લોકત્રયં નૃપ

બ્રહ્મરૂપં જગત્સર્વં પશ્યતિ સ્વાન્તરાત્મનિ ।
એવં યોગશ્ચ સંન્યાસઃ સમાનફલદાયિનૌ

જન્તૂનાં હિતકર્તારં કર્મણાં ફલદાયિમ્।
માં જ્ઞાત્વા મુક્તિમાપ્નોતિ ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરં વિભુમ્ ૩૭ (૬૪૭૬)
ઓઁતત્સદિતિ ઙીમદ્ગણેશગીતાસૂપનિષદર્થગર્ભાસુ યોગામૃતાર્થ શાસ્ત્રે શ્રીમદાદિ શ્રીમન્મહાગાણેશ્વરે મહાપુરાણે ઉત્તરખંડે બાલચરિતે શ્રીગજાનનવરેણ્યસંવાદે કર્મસંન્યાસઽ યોગો નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ॥૪॥

અધ્યાય ૧૪૨ પ્રારંભ :-
શ્રી ગજાનન ઉવાચ।
શ્રૌતસ્માર્તાનિ કર્માણિ ફલં નેચ્છન્સમાચરેત ।
શસ્તઃ સ યોગી રાજેન્દ્ર અક્રિયાદ્યોગમાશ્રિતાત્

યોગપ્રાપ્ત્યૈ મહાબાહો હેતુઃ કર્મૈવ મે મતમ્ ।
સિદ્ધયોગસ્ય સંસિદ્ધ્યૈ હેતૂ શમદમૌ મતૌ

ઇન્દ્રિયાર્થાશ્ચ સંકલ્પ્ય કુર્વન્સ્વસ્ય રિપુર્ભવેત્ ।
એતાનનિચ્છન્યઃ કુર્વન્સિદ્ધિં યોગી સ સિદ્ધતિ

સુહ્રત્ત્વે ચ રિપુત્વે ચ ઉદ્ધારે ચૈવ બન્ધને ।
આત્મનૈવાત્મનો હ્યાત્માઽનાત્મા ભવતિ કશ્ચન

માનેઽપમાને દુઃખે ચ સુખે સુહૃદિ સાધુષુ ।
મિત્રેઽમિત્રેઽપ્યુદાસીને દ્વેષ્યે લોષ્ઠે ચ કાંચને

સમો જિતાત્મા વિજ્ઞાની જ્ઞાનીન્દ્રિયજયાવહઃ ।
અભ્યસેત્સતતં યોગં તદા યુક્તતમો હિ સઃ

તપ્તઃ શ્રાન્તો વ્યાકૂલો વા ક્ષુધિતોઽવ્યગ્રચિત્તકઃ ।
કાલેઽનિશીતેત્યુષ્ણે વાનિલાગ્ન્યમ્બુસમાકુલે

સધ્વનાવતિજીર્ણે ગોસ્થાને સાગ્નૌ જલાન્તિકે।
કૂપકૂલે શ્મશાને ચ નદ્યાં ભિત્તૌ ચ મર્મરે

ચૈત્યે સવલ્મિકે દેશે પિશાચાદિસમાવૃતે।
નાભ્યસેદ્યોગવિદ્યોગં યોગીધ્યાનપરાયણઃ

સ્મૃતિલોપશ્ચ મૂકત્વં બાધિર્યમન્ધતા જ્વરઃ ।
જડતા જાયતે સદ્યો દોષાજ્ઞાનાદ્ધિ યોગિનઃ

એતે દોષાઃ પરિત્યાજ્યા યોગાભ્યાસેનશાલિના।
અનાદરે હિ ચૈતેષાં સ્મૃતિલોપાદયો ધ્રુવમ્

નાતિભુઞ્જન્સદા યોગો નાભું જન્નાતિનિદ્રિતઃ ।
નાતિજાગ્રત્સિદ્ધિમેતિ ભૂપ યોગં સદાઽભ્યસન્

સંકલ્પજાંસ્ત્યજેત્કામાન્નિયતાહારજાગરઃ।
નિયમ્ય ખગણં બુદ્ધ્યા વિરમેત શનૈઃ શનૈઃ

તતસ્તતઃ કૃષેદેતદ્યત્ર યત્રાનુગચ્છતિ ।
ધૃત્યાત્મવશગં કુર્યાચ્ચિત્તં ચંચલમાદૃતઃ

એવં કુર્વન્સદા યોગી પરાં નિર્વૃતિમૃચ્છતિ ।
વિશ્વસ્મિન્નિજમાત્માનં વિશ્વં ચ સ્વાત્મનીક્ષતે

યોગેન યો મામુપૈતિ તમુપૈમ્યહમાદરાત્ ।
મોચયામિ ન મુંચામિ તમહં માં સ ન ત્યજેત્

સુખે દુઃખે તરે દ્વેષે ક્ષુધિ તોષે સમસ્તૃષિ ।
આત્મસામ્યેન ભૂતાનિ સર્વગં માં ચ વેત્તિ યઃ

જીવન્મુક્તઃ સ યોગીન્દ્રઃ કેવલં મયિ સંશ્રિતઃ ।
બ્રહ્માદીનાં ચ દેવાનાં સ વન્દ્યઃ સ્યાજ્જગત્ત્રયે

વરેણ્ય ઉવાચ ।
દ્વિવિધોઽપિ હિ યોગોઽયમસંભાવ્યો હિ મે મતઃ ।
યતોઽન્તઃકરણં દુષ્ટં ચંચલં દુર્ગ્રહં વિભો

શ્રી ગજાનન ઉવાચ ।
યો નિગ્રહં દુર્ગ્રહસ્ય મનસાઃ સંપ્રકલ્પયેત્।
ઘટીયન્ત્રસમાદસ્માન્મુક્તઃ સંસૃતિચક્રકાત્

વિષયૈઃ ક્રકચૈરેતત્સંસૃષ્ટં ચક્રકં દૃઢમ્ ।
જનશ્છેત્તું ન શક્નોતિ કર્મકીલૈઃ સુસંવૃતમ્

અતિદુઃખં ચ વૈરાગ્યં ભોગાદ્વૈતૃષ્ણ્યમેવ ચ ।
ગુરુપ્રસાદઃ સત્સંગ ઉપાયાસ્તજ્યયે અમી

અભ્યાસાદ્વા વશીકુર્યાન્મનો યોગસ્ય સિદ્ધયે।
વરેણ્ય દુર્લભો યોગો વિનાઽસ્ય મનસો જયાત્

વરેણ્ય ઉવાચ ।
યોગભ્રષ્ટસ્ય કો લોકઃ કા ગતિઃ કિં ફલં ભવેત્ ।
વિભો સર્વજ્ઞ મે છિન્ધિ સંશયં બુદ્ધિચક્રભૃત્

શ્રી ગજાનન ઉવાચ ।
દિવ્યદેહધરો યોગાદ્ભ્રષ્ટઃ સ્વર્ભોગમુત્તમમ્।
ભુક્ત્વા યોગિકુલે જન્મ લભેદૃદ્ધિમતાં કુલે

પુનર્યોગી ભવત્યેષ સંસ્કારાત્પૂર્વજન્મજાત્ ।
ન હિ પુણ્યકૃતાં કશ્ચિન્નરકં પ્રતિપદ્યતે

જ્ઞાનનિષ્ઠાત્તપોનિષ્ઠાકર્મનિષ્ઠાન્નરાધિપ ।
શ્રેષ્ઠો યોગી શ્રેષ્ઠતમો ભક્તિમાન્મયિ તેષુ યઃ૨૭ (૬૫૦૩)
ૐતત્સદિતિ૦ શ્રીમદ્ગણેશગીતાસૂપનિષદર્થગર્ભાસુ યોગામૃતાર્થ શાસ્ત્રે શ્રીમદાદિ શ્રીમન્મહાગાણેશ્વરે મહાપુરાણે ઉત્તરખંડે બાલચરિતે શ્રીગજાનનવરેણ્યસંવાદે ઽયોગાવૃત્તિ પ્રશંસનોઽ યોગોનામ પંચમોધ્યાય ॥૫॥

અધ્યાય ૧૪૩ પ્રારંભ :-
ગજાનન ઉવાચ ।
ઈદૃશં વિદ્ધિ મે તત્ત્વં મદ્ગતેનાન્તરાત્મના ।
યજ્જ્ઞાત્વા મામસંદિગ્ધં વેત્સિ મોક્ષ્યસિ સર્વગમ્

તત્તેઽહં શૃણુ વક્ષ્યામિ લોકાનાં હિતકામ્યયા।
અસ્તિ જ્ઞેયં યતો નાન્યન્મુક્તેશ્ચ સાધનં નૃપ

જ્ઞેયા મત્પ્રકૃતિઃ પૂર્વં તતઃ સ્યાજ્જ્ઞાનગોચરઃ ।
તતો વિજ્ઞાનસંપત્તિર્મયિ જ્ઞાતે નૃણાં ભવેત્

ક્વનલો ખમહંકારઃ કં ચિત્તં ધીસમીરણઃ ।
રવીન્દૂ યાગકૃચ્ચૈકા દશધા પ્રકૃતિર્મમ

અન્યાં મત્પ્રકૃતિં વૃદ્ધાં મુનયઃ સંગિરન્તિ ચ ।
તથા ત્રિવિષ્ટપં વ્યાપ્તં જીવત્વં ગતયાઽનયા

આભ્યામુત્પાદ્યતે સર્વં ચરાચરમયં જગત્ ।
સંગાદ્વિશ્વસ્ય સંભૂતિઃ પરિત્રાણં લયોપ્યહમ્

તત્ત્વમેતન્નિબોદ્ધું મે યતતે કશ્ચિદેવ હિ ।
વર્ણાશ્રમવતાં પુસાં પુરા ચીર્ણેન કર્મણા

સાક્ષાત્કરોતિ માં કશ્ચિદ્યત્નવત્સ્વપિ તેષુ ચ।
મત્તોઽન્યન્નેક્ષતે કિંચિન્મયિ સર્વં ચ વીક્ષતે

શ્રિતૌ સુગન્ધરૂપેણ તેજોરૂપેણ ચાગ્નિષુ।
પ્રભારૂપેણ પુણ્યબ્જે રસરૂપેણ ચાપ્સુ ચ

ધીતપો બલિનાં ચાહં ધીસ્તપો બલમેવ ચ ।
ત્રિવિધેષુ વિકારેષુ મદુત્પન્નેષ્વહં સ્થિતઃ

ન માં વિન્દન્તિ પાપીયાન્ માયામોહિતચેતસઃ ।
ત્રિવિકારા મોહયતિ પ્રકૃતિર્મે જગત્ત્રયમ્

યો મે ત્તત્ત્વં વિજાનાતિ મોહં ત્યજતિ સોઽખિલમ્ ।
અનેકૈર્જન્મભિશ્ચૈવં જ્ઞાત્વા માં મુચ્યતે તતઃ

અન્યે નાનાવિધાન્દેવાન્ભજન્તે તાન્વ્રજન્તિ તે ।
યથા યથા મતિં કૃત્વા ભજતે માં જનોઽખિલઃ

તથા તથાઽસ્ય તં ભાવં પૂરયામ્યહમેવ તમ્ ।
અહં સર્વં વિજાનામિ માં ન કશ્ચિદ્વિબુધ્યતે

અવ્યક્તં વ્યક્તિમાપન્નં ન વિદુઃ કામમોહિતાઃ ।
નાહં પ્રકાશતાં યામિ અજ્ઞાનાં પાપકર્મણામ્

યઃ સ્મૃત્વા ત્યજતિ પ્રાણમન્તે માં શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।
સ યાત્યપુનરાવૃત્તિં પ્રસાદાન્મમ ભૂભુજ

યં યં દેવં સ્મરન્ભક્ત્યા ત્યજતિ સ્વં કલેવરમ્ ।
તત્તત્સાલોક્યમાયાતિ તત્તદ્ભક્ત્યા નરાધિપ

અતશ્ચાહર્નિશં ભૂપ સ્મર્તવ્યોઽનેકરૂપવાન્ ।
સર્વેષામપ્યહં ગમ્યઃ સ્રોતસામર્ણવો યથા

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવેન્દ્રાદ્યાંલ્લોકાન્પ્રાપ્ય પુનઃ પતેત્ ।
યો મામુપૈત્ય સંદિગ્ધઃ પતનં તસ્ય ન ક્વચિત્

અનન્યશરણો યો માં ભક્ત્યા ભજતિ ભૂમિપ ।
યોગક્ષેમૌ ચ તસ્યાહં સર્વદા પ્રતિપાદયે

દ્વિવિધા ગતિરુદ્દિષ્ટા શુક્લા કૃષ્ણા નૃણાં નૃપ ।
એકયા પરમં બ્રહ્મ પરયા યાતિ સંસૃતિમ્ ૨૧ (૬૫૨૪)
ૐતત્સદિતિ શ્રીમદ્ગણેશગીતાસૂપનિષદર્થગર્ભાસુ યોગામૃતાર્થ શાસ્ત્રે શ્રીમદાદિ શ્રીન્મહાગાણેશ્વરે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે બાલચરિતે શ્રીગજાનવરેણ્યસંવાદે ઽયોગાવૃત્તિબુદ્ધિયોગો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ।
અધ્યાય ૧૪૪ પ્રારંભ :-
વરેણ્ય ઉવાચ ।
કા શુક્લા ગતિરુદ્દિષ્ટા કા ચ કૃષ્ણા ગજાનન ।
કિં બ્રહ્મસંસૃતિઃ કા મે વક્તુમર્હસ્યનુગ્રહાત્

ગજાનન ઉવાચ ।
અગ્નિર્જ્યોતિરહઃશુક્લા કર્માર્હમયનં ગતિઃ ।
ચાન્દ્રં જ્યોતિસ્તથા ધૂમો રાત્રિશ્ચ દક્ષિણાયનમ્

કૃષ્ણૈતે બ્રહ્મસંસૃત્યોરવાપ્તૈઃ કારણં ગતિઃ।
દૃશ્યાદૃશ્યમિદં સર્વં બ્રહ્મૈવેત્યવધારય

ક્ષરં પંચાત્મકં વિદ્ધિ તદન્તરક્ષરં સ્મૃતમ્ ।
ઉભાભ્યાં યદતિક્રાન્તં શુદ્ધં વિદ્ધિ સનાતનમ્

અનેકજન્મસંભૂતિઃ સંસૃતિઃ પરિકીર્તિતા।
સંસૃતિં પ્રાપ્નુવન્ત્યેતે યે તુ માં ગણયન્તિ ન

યે માં સમ્યગુપાસન્તે પરં બ્રહ્મ પ્રયાન્તિ તે ।
ધ્યાનાદ્યૈરુપચારૈર્માં તથા પંચામૃતાદિભિઃ

સ્નાનવસ્ત્રાદ્યલંકારસુગન્ધધૂપદીપકૈઃ ।
નૈવેદ્યૈઃ ફલતામ્બૂલદક્ષિણાભિશ્ચ યોર્ચયેત્

ભક્ત્યૈકચેતસા ચૈવ તસ્યેષ્ટં પૂરયામ્યહમ્ ।
એવં પ્રતિદિનં ભક્ત્યા મદ્ભક્તો માં સમર્પયેત્

અથવા માનસીં પૂજાં કુર્વીત સ્થિરચેતસા ।
અથવા ફલપત્રાદ્યૈઃ પુષ્પમૂલજલાદિભિઃ ।
પૂજયેન્માં પ્રયત્નેન તત્તદિષ્ટફલં લભેત્

ત્રિવિધાસ્વપિ પૂજાસુ શ્રેયસી માનસી મતા ।
સાપ્યુત્તમા મતા પૂજાઽનિચ્છયા યા કૃતા મમ

બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થો વા વાનપ્રસ્થો યતિશ્ચ યઃ ।
એકાં પૂજાં પ્રકુર્વાણોપ્યનો વા સિદ્ધિમૃચ્છતિ

મદન્યં દેવં યો ભક્ત્યા દ્વિષન્મામન્યદેવતામ્ ।
સોઽપિ મામેવ યજતે પરંત્વવિધિતો નૃપ

યો હ્યન્યદેવતાં માં ચ દ્વિષન્નન્યાં સમર્ચયેત્ ।
યાતિ કલ્પસહસ્રં સ નિરયાન્દુઃખભાક્ સદા

ભૂતશુદ્ધિં વિધાયાદૌ પ્રાણાનાં સ્થાપનં તથા ।
આકૃષ્ય ચેતસો વૃતિં તતો ન્યાસમુપક્રમેત્

કૃત્વાન્તર્માતૃકાન્યાસં બહિશ્ચાથ ષડઙ્કકમ્ ।
ન્યાસં ચ મૂલમન્ત્રસ્ય તતો ધ્યાત્વા જપેન્મનુમ્

સ્થિરચિત્તો જપેન્મન્ત્રં યથા ગુરુમુખોદ્ગતમ્ ।
જપં નિવેદ્ય દેવાય સ્તુત્વા સ્તોત્રૈરનેકધા

એવં માં ય ઉપાસીત સ લભેન્મોક્ષમવ્યયમ્ ।
ય ઉપાસનયા હીનો ધિઙનરો વ્યર્થજન્મભાક્

યજ્ઞોઽહમૌષધં મન્ત્રોઽગ્નિરાજ્યં ચ હવિર્હુતમ્ ।
ધ્યાનં ધ્યેયઃ સ્તુતિઃ સ્તોત્રં નતિર્ભક્તિરુપાસના

ત્રયીજ્ઞેયં પવિત્રં ચ પિતામહ પિતામહઃ ।
ૐકારઃ પાવનઃ સાક્ષી પ્રભુર્મિત્રં ગતિર્લયઃ

ઉત્પત્તિઃ પોષકો બીજં શરણં વાસ એવ ચ ।
અસન્મૃત્યુઃ સદમૃતમાત્મા બ્રહ્માહમેવ ચ

દાનં હોમસ્તપો ભક્તિર્જપઃ સ્વાધ્યાય. એવ ચ ।
યદ્યત્કરોતિ તત્સર્વં સ મે મયિ નિવેદયેત્

યોષિતોઽથ દુરાચારાઃ પાપાસ્ત્રૈવર્ણિકાસ્તથા ।
મદાશ્રયા વિમુચ્યન્તે કિ મદ્ભક્ત્યા દ્વિજાદયઃ

ન વિનશ્યતિ મદ્ભક્તો જ્ઞાત્વેમા મદ્વિભૂતયઃ ।
પ્રભવં મે વિભૂતીશ્ચ ન દેવા ઋષયો વિદુઃ

નાનાવિભૂતિભિરહં વ્યાપ્ય વિશ્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
યદ્યચ્છ્રેષ્ઠતમં લોકે સા વિભૂતિર્નિબોધ મે ૨૪ (૬૫૪૮)
ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ગણેશગીતાસૂપનિષદર્થગર્ભાસુ યોગામૃતાર્થ શાસ્ત્રે શ્રીમદાદિ શ્રીમન્મહાગાણેશ્વરે મહાપુરાણે ઉત્તરખંડે બાલચરિતે શ્રીગજાનનવરેણ્યસંવાદે ઽ ઉપાસના યોગોઽ નામ સપ્તમોધ્યાય ॥૭॥

અધ્યાય ૧૪૫ પ્રારંભ :-
વરેણ્ય ઉવાચ ।
ભગવન્નારદો મહયં તવ નાનાવિભૂતયઃ ।
ઉક્તવાંસ્તા અહં વેદ ન સર્વાઃ સોઽપિ વેત્તિ તાઃ

ત્વમેવ તત્ત્વતઃ સર્વા વેત્સિ તા દ્વિરદાનન ।
નિજં રૂપમિદાનીં મે વ્યાપકં ચારુ દર્શય

શ્રીગજાનન ઉવાચ ।
એકસ્મિન્મયિ પશ્ય ત્વં વિશ્વમેતચ્ચરાચરમ્ ।
નાનાશ્ચર્યાણિ દિવ્યાનિ પુરા દૃષ્ટાનિ કેનચિત્

જ્ઞાનચક્ષુરહં તેઽદ્ય સૃજામિ સ્વપ્રભાવતઃ ।
ચર્મચક્ષુઃ કથં પશ્યેન્માં વિભું અજમવ્યયમ્

વ્યાસ ઉવાચ ।
તતો રાજા વરેણ્યઃ સ દિવ્યચક્ષુરવૈક્ષત ।
ઈશિતુઃ પરમં રૂપં ગજાસ્યસ્ય મહાદ્ભુતમ્

અસંખ્યવક્ત્રં લલિતમસંખ્યાંઘ્રિકરં મહત્ ।
અનુલિપ્તં સુગન્ધેન દિવ્યભૂષામ્બરસ્રજમ્

અસંખ્યનયનં કોટિસૂર્યરશ્મિધૃતાયુધમ્ ।
તદ્વર્ષ્માણિ ત્રયો લોકા દ્રષ્ટાસ્તેન પૃથગ્વિધાઃ

દૃષ્ટ્વૈશ્વરં પરં રૂપં પ્રણમ્ય સ નૃપોબ્રવીત્ ।
વરેણ્ય ઉવાચ ।
વીક્ષેઽહં તવ દેહેઽસ્મિન્દેવાનૃષિગણાન્પિતૄન્

પાતાલાનાં સમુદ્રાણાં દ્વીપાનાં ચૈવ ભૂભૃતામ્।
વનર્ષીણાં સપ્તકં ચ નાનાર્થઃ સંકુલં વિભો

ભુવોઽન્નરિક્ષં સ્વર્ગાશ્ચ મનુષ્યોરગરાક્ષસાન્ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશેન્દ્રાન્દેવાંજન્તૂનનેકધા

અનાદ્યનન્તં લોકાદિમનન્તભુજશીર્ષકમ્ ।
પ્રદીપ્તાનલસંકાશમપ્રમેયં પુરાતનમ્

કિરીટકુણ્ડલધરં દુર્નિરીક્ષ્યં મુદાવહમ્ ।
એતાદૃશં ચ વીક્ષે ત્વાં વિશાલવક્ષસં પ્રભુમ્

સુરવિદ્યાધરૈર્યક્ષૈઃ કિન્નરૈર્મુનિમાનુષૈઃ ।
નૃત્યદ્ભિરપ્સરોભિશ્ચ ગન્ધર્વૈર્ગાનતત્પરૈઃ

વસુરુદ્રાદિત્યગણૈઃ સિદ્ધૈઃ સાધ્યૈર્મુદા યુતૈઃ ।
સેવ્યમાનં મહાભક્ત્યા વીક્ષ્યમાણં સુવિસ્મિતૈઃ

વેત્તારમક્ષરં વેદ્યં ધર્મગોપ્તારમીશ્વરમ્ ।
પાતાલાનિ દિશઃ સ્વર્ગાન્ભુવં વ્યાપ્યાખિલં સ્થિતમ્

ભીતા લોકાસ્તથા ચાહમેવં ત્વાં વીક્ષ્ય રૂપિણમ્ ।
નાનાદંષ્ટાકરાલં ચ નાનાવિદ્યાવિશારદમ્

પ્રલયાનલદીપ્તાસ્યં જટિલં ચ નભઃસ્પૃશમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ગણેશ તે રૂપમહં ભ્રાન્ત ઇવાભવમ્

દેવા મનુષ્યા નાગાદ્યાઃખિલાસ્ત્વદુદરેશયાઃ ।
નાનાયોનિભુજશ્ચાન્તે ત્વય્યેવ પ્રવિશન્તિ ચ

અબ્ધેરુત્પદ્યમાનાસ્તે યથા જીમૂતબિન્દવઃ ।
ત્વમિન્દ્રોઽગ્નિર્યમશ્ચૈવ નિરૃતિર્વરુણો મરુત

ગુહ્યકેશસ્તથેશાનઃ સોમઃ સૂર્યોઽખિલં જગત્।
નમામિ ત્વામતઃ સ્વામિન્પ્રસાદં કુરુ મેઽધુના

દર્શયસ્વ નિજં રૂપં સૌમ્યં યત્પૂર્વમીક્ષિતમ્ ।
કો વેદ લીલાસ્તે ભૂમન્ક્રિયમાણા નિજેચ્છયા

અનુગ્રહાન્મયા દૃષ્ટમૈશ્વરં રૂપમીદૃશમ્ ।
જ્ઞાનચક્ષુર્યતો દત્તં પ્રસન્નેન ત્વયા મમ

શ્રીગજાનન ઉવાચ ।
નેદં રૂપં મહાબાહો મમ પશ્યન્ત્યયોગિનઃ ।
સનકાદ્યા નારદાદ્યાઃ પશ્યન્તિ મદનુગ્રહાન્

ચતુર્વેદાર્થતત્ત્વજ્ઞાશ્ચતુઃશાસ્ત્રવિશારદાઃ ।
યજ્ઞદાનતપોનિષ્ઠા ન મે રૂપં વિદન્તિ તે

શક્યોઽહં વીક્ષિતું જ્ઞાતું પ્રવેષ્ટું ભક્તિભાવતઃ ।
ત્યજ ભીતિં ચ મોહં ચ પશ્ય માં સોમ્યરૂપિણમ્

મદ્ભક્તો મત્પરઃ સર્વસંગહીનો મદર્થકૃત્ ।
નિષ્ક્રોધઃ સર્વભૂતેષુ સમો મામેતિ ભૂભુજ ૨૬ (૬૫૭૩ )
ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ગણેશગીતાસૂપનિષદર્થગર્ભાસુ યોગામૃતાર્થ શાસ્ત્રે શ્રીમદાદિ શ્રીમન્મહાગાણેશ્વરે મહાપુરાણે ઉત્તરખંડે બાલચરિતે શ્રીગજાનનવરેણ્યસંવાદે ઽવિશ્વરૂપવીક્ષણયોગોઽ યોગો નામ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ ॥૮॥