ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.131.135

અધ્યાય ૧૩૧ વા :-
ક ઉવાચ ।
તતશ્ચિન્તાં ચકારાસૌ તત્ર નેતું તુ બાલકમ્ ।
તજ્જ્ઞાત્વા પ્રાહ તં નન્દી સ્વામિન્યુષ્મત્પ્રસાદતઃ

શોષયિષ્યે સમુદ્રાંસ્તુ ચૂર્ણયિષ્યે ગિરીનપિ ।
આજ્ઞાપય તતો મહ્યં ભવાન્કાર્યં હૃદિ સ્થિતમ્

ક ઉવાચ ।
ભણિતં તસ્ય તચ્છ્રુત્વા તુષ્ટઃ પ્રાહ હરઃ સ તમ્ ।
હર ઉવાચ ।
સાધુ સાધુ ત્વયા પ્રોક્તમાશયં મે વિવૃણ્વતા

પૌરુષં તે મયા જ્ઞાતં શતશો નન્દિકેશ્વર ।
ઇદાનીમથ યત્કાર્યં વદામિ તત્કુરુષ્વ ભોઃ

માહિષ્મત્યાં મહાપુર્યામાસ્તે રાજા મહાબલઃ ।
વરેણ્ય ઇતિ વિખ્યાતો નાનાધર્મપરાયણઃ

યસ્ય પત્ની મહાભાગા પુષ્પિકા નામ નામતઃ ।
તસ્યાં સદ્યઃ પ્રસૂતાયાં સુપ્તાયાં કાપિ રાક્ષસી

નિન્યે બાલં તત્પુરતો નેયો બાલસ્ત્વયા લઘુ ।
નીત્વા સ્થાપ્યસ્તત્પુરતો યાવન્નિદ્રાતિ સા શુભા

ક ઉવાચ ।
એવમાજ્ઞાં સમાકર્ણ્ય શંકરેણ સમીરિતામ।
શીઘ્રં બાલં સમાદાય નભોમાર્ગેણ સત્વરઃ

પ્રાક્ષિપત્પુરતો બાલં સા ન સુપ્તા બુબોધ તમ્ ।
શીઘ્રમુડ્ડીય સ પ્રાયાન્નન્દિકેશો મહેશ્વરમ્

ઉવાચ નિજવૃત્તાન્તં માર્ગે સ્વયમનુષ્ઠિતમ્ ।
અકસ્માદ્ગગનાદેવ રાક્ષસી ઘોરદર્શના

ભક્ષયન્તી બાલમાંસં મામાશ્રિત્ય સ્થિતા વિભો ।
તવ પ્રસાદાત્પુચ્છેન વેષ્ટિતા રાક્ષસી મયા

ભ્રામયિત્વા વિનિક્ષિપ્તા મહાપર્વતમસ્તકે ।
શતધા ખણ્ડિતા સા તુ ત્વન્નામોચ્ચારણાત્પ્રભો

તતોઽપશ્યં મહાવ્રાતં ગન્ધર્વાણાં દુરાત્મનામ્ ।
કથં મયા તૈર્યોદ્ધવ્યં રક્ષિતવ્યઃ કથં શિશુઃ

ઇતિ ચિન્તાકુલતયા સ્મૃતસ્ત્વં હ્રદિ શંકર ।
તતઃ પુચ્છેન શૃઙ્ગાભ્યાં ક્રોધોચ્છ્વાસૈશ્ચ લત્તયા

હુંકારેણ ચ તાન્સર્વાન્નિવાર્ય બલવત્તરાન્ ।
મૃતઃ કેચિભ્દુતાઃ કેચિત્કેચિદ્ભગ્નશિરોઙ્ઘ્રયઃ

પતિતાઃ શતધા ભૂમૌ પુષ્પવૃષ્ટિસ્તતોઽપતત્ ।
તતોહમગમદ્દેવ કૃત્વા કાર્યં ત્વયેરિતમ્

તવેચ્છાવિષયં કો નુ હન્યાત્ત્રૈલોક્યમણ્ડલે।
અસ્ત્વન્નામતો દેવ જયં પ્રાપ્તઃ સ બાલકઃ

તતઃ શિવો હર્ષયુતો લિલિઙ્ગ નન્દિકેશ્વરમ્ ।
ઉવાચ પ્રસન્નાત્મા જ્ઞાતં તે પૌરુષં દૃઢમ્

નાસ્તિ ત્રિભુવને કોઽપિ ત્વત્સમો નન્દિકેશ્વર ।
ક ઉવાચ ।
તતઃ પ્રણમ્ય વિશ્વેશં પાર્વતીમગમચ્ચ સઃ

પ્રણમ્ય તાં યોજ્યહસ્તૌ પ્રોચે મધુરયા ગિરા।
માતઃ શિવાજ્ઞયા બાલો નીતો માહિષ્મતીં પુરીમ

વરેણ્યપત્ન્યાઃ પુરતઃ પુષ્પિકાયા ન્યધાયિ સઃ ।
યતસ્તેન પુનરાદત્તો વરસ્તસ્ય બભૂવ હ

અહં પુત્રત્વમેષ્યામિ બ્રહ્મજ્ઞાનપ્રકાશકઃ ।
નિશમ્ય વચનં તસ્ય સર્વજ્ઞા પાર્વતી તદા

જહર્ષ જનની તસ્ય શિશોર્વીર્યમનન્તકમ્ ।
ઉવાચ પરયા ભક્ત્યા જ્ઞાતં તે પૌરુષં સુત

હતા ત્વયા મહાઘોરા રાક્ષસી ઘોરનિસ્વના ।
ગન્ધર્વાશ્ચ હતા દુષ્ટા રક્ષિતશ્ચૈવ બાલકઃ

અજ્ઞાતસ્થાપિતસ્તત્ર મહાકાર્યમિદં કૃતમ ।
ઇત્યુક્ત્વા વિસસર્જામું વિશ્રાન્તિં ચાકરોત્તદા ૨૫ (૬૦૧૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ગન્ધર્વજયો નામૈકત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૩૨વા
ક ઉવાચ ।
તતઃ કદાચિદ્દૈત્યેન્દ્રઃ સિન્દૂરો મદગર્વિતઃ ।
સભાસનગતઃ પ્રાહ વૃથા મે પૌરુષં કૃતં

ઇન્દ્રાઽદયો ન મે યુદ્ધં દદુર્બ્રહ્માદયો હરિઃ ।
રાજ્ઞાં તુ ગણના નૈવ મૃત્યુલોકનિવાસિનામ્

કુલીનાયા યથા નાર્યાં યૌવનં હિ પતિં વિના ।
તથા મે પૌરુષં વ્યર્થં યોદ્ધૃભિર્હિવિનાઽભવત્

તતોઽન્તરિક્ષે વાણીં સ શુશ્રાવ પરમાદ્ભુતામ્ ।
વાણ્યુવાચ ।
કિમર્થં વલ્ગસે મૂઢ જાતોઽસ્તિ તવ યુદ્ધદઃ

પાર્વત્યા ઉદરાદ્ગર્ભો વરેણ્યગૃહગોઽધુના।
વર્દ્ધતેઽનન્તલીલોઽસૌ યથેન્દુઃ શુક્લપક્ષગઃ

ક ઉવાચ ।
શ્રુત્વેત્થં સહસા વાણીં મુમૂર્છ સિન્દુરસ્તદા ।
વિહર્ષશ્ચિન્તયામાસ કિમિદં કેન ભાષિતમ્

યદિ દૃશ્યો ભવેન્મહ્યં ખાદેયં તં સમસ્તકમ્ ।
કાલસ્ય મે કથં મૃત્યુઃ પશ્ચાત્સૂર્યોદયો યથા

એવમુક્ત્વોદતિષ્ઠત્સ ગર્જયન્વિદિશો દિશઃ ।
ઉડ્ડીય સહસા પ્રાયાત્કૈલાસં ગિરિજાલયમ્

ચૂર્ણયત્પર્વતાન્વૃક્ષાન્પાતયન્સ્વાઙ્ગમારુતાત્ ।
ચેલતુઃ કૂર્મશેષૌ ચ ચકમ્પે ચ વસુન્ધરા

ન દદર્શ શિવં તત્ર પુનઃ સર્વં સહાં યયૌ ।
બભ્રામ વસુધાં સર્વાં શિવં વેગાદ્ગવેષયન્

પર્યલ્યાખ્યં મહારણ્યમાજગામ રુષાન્વિતઃ ।
દદર્શ દૂરતો ગૌરીસહિતં શંકરં તદા

મણ્ડપં ચ ગણાંશ્ચૈવ સરાંસિ ચોત્પલાનિ ચ ।
તતો જગામ સહસારિષ્ટં ગૌર્યૈ પ્રકલ્પિતમ્

અદૃષ્ટ્વા તત્ર બાલં સ ચુકોપાગ્નિરિવ જ્વલન્ ।
તતઃ સ તર્કયામાસ ન વાણી નભસો મૃષા

અસ્યાઃ સુતો માં હિ હન્યાન્ન જાતશ્ચેદ્ભવિષ્યતિ ।
તસ્માદેનાં નિહન્મ્યદ્ય મૂલચ્છેદસ્તતો ભવેત્

ક ઉવાચ ।
એવં નિશ્ચિત્ય મનસા તતઃ શસ્ત્રમુપાદદે ।
યાવદુમાં હન્તિ દુષ્ટસ્તાવદ્દૃષ્ટઃ શિશુઃ પુરઃ

ચતુર્ભુજોતિરુચિરો મુકુટાઙ્ગદભૂષિતઃ ।
પરશું કમલં માલાં દધન્તં ચ તદદ્ભુતમ્

કટૌ શેષં ગલે હારં નૂપુરૌ ચાઙ્ઘ્રિયુગ્મયોઃ ।
નિવૃત્તસ્તદ્વધાત્સદ્યસ્તાં ચ સુપ્તામમન્યત

દધાર બાલકં હસ્તેઽકાઙ્ક્ષત્ક્ષેમુ મહોદધૌ ।
એવં નિશ્ચિતસંકલ્પસ્તતોઽસૌ ચલિતઃ પુરા

તતઃ સ બાલો વવૃધે હિમાચલ ઇવાપરઃ ।
સિન્દૂરોઽપિ ચકમ્પેઽસૌ મદાભારાતુરઃ ક્ષણાત્

શ્વાસાકુલઃ પુરો ગન્તું ન શશાક સ્વશક્તિતઃ ।
તતસ્તત્યાજ તં બાલં દૈત્યો વિહ્વલતાં ગતઃ

બાલે તુ પતિતે ભૂમૌ મહારાવવિરાવિણઃ ।
ચેલુશ્ચ પર્વતા નાદૈશ્ચકમ્પે ચ વસુન્ધરા

બભ્રમુર્વિહગા વ્યોમ્નિ નાનારાવવિરાવિણઃ ।
અર્ણવાઃ ક્ષોભિતાઃ સપ્ત બ્રહ્માણ્ડમપિ પુસ્ફુટે

સ બાલઃ પતિતો રેવાજલાન્તે મુનિસન્નિધૌ।
તત્ર તીર્થમભૂચ્છ્રેપ્ઠં ગણેશકુણ્ડમિત્યુત

અસ્યા આજન્મતઃ પાપં નાશમેતિ સ્મૃતેઃ ક્ષણાત્ ।
દર્શનાદ્દશજન્મીયં સ્નાનાચ્ચ શતજન્મજમ્

સેવનં મોક્ષદં યસ્યા અનુષ્ઠાનવતાં નૃણામ્ ।
તદ્દેહરુધિરાત્તત્ર પ્રસ્તરા રક્તતાં મહાઃ

ત એવ નાર્મદાઃ ખ્યાતા ગણેશાઃ પાપનાશનાઃ ।
દર્શનાત્પૂજનાત્સર્વકામદા ભક્તિકારિણામ્

નર્મદામહિમા સર્વો વર્ણિતું નૈવ શક્યતે ।
તતઃ સ જહ્રષે દૈત્યો રિપુર્મે નાશતાં ગતઃ

તાવત્કુણ્ડાત્સમુદ્ભૂતો ભીષણઃ પુરુષો મહાન્ ।
જટાભારેણ સંછન્નો વલ્લીછત્રોધરો યથા

દંષ્ટ્રાકરાલવદનો જિહ્વાવ્યાલી સમાવૃતઃ।
દીર્ઘપાણ્યઙ્ઘ્રિયુગલ: શ્વાસવ્યાકુલલોચનઃ

દૃષ્ટ્વા તથાવિધં તં તુ ક્રોધવ્યાકુલલોચનઃ ।
ઉવાચ દૈત્યઃ સિન્દૂરો ન ચાસ્ય ગણના મમ

એવમુક્ત્વા ખડ્ગહસ્તો યયૌ હન્તું તુ તં રુષા ।
ખડ્ગેન હન્તિ તં યાવત્તાવત્સ દદૃશેમ્બરે

ઉવાચ દૈત્યં રે દૈત્ય વૃથા માં ત્યક્તવાન્ક્ષિતો।
તવાન્તકસ્તુ રે મૂઢ વર્ધિતઃ ક્વચિદેવ હિ

હનિષ્યત્યેવ નૂનં ત્વા સાધુરક્ષણતત્પરઃ ।
અન્તર્દધે તતો ભીમ એવમુક્ત્વા સ પૂરુષઃ

તતો દૈત્યો મહારોષાદુવાચ નિજસેવકાન્ ।
ધ્રિયતાં ધ્રિયતામેષ યેનોક્તં પરુષ વચઃ

યદા તં ક્વાઽપિ નાપશ્યત્તદા સ્વસ્થાનમાગમત્ ।
દ્રક્ષ્યામિ તં યદા શત્રું જયિષ્યે ઇત્યમન્યત

એતાવચ્ચરિતં તસ્ય પાવત્યાઽજ્ઞાયિ નૈવ તત્ ।
તસ્યૈવ માયામોહેન પ્રાપ્તયા મોહમુત્તમમ

તતઃ પ્રોવાચ ગિરિશં પાર્વતી વિનયાન્વિતા।
અત્ર પીડા દૈત્યકૃતા પ્રારબ્ધા જગદીશ્વર

કૈલાસં ગન્તુમિચ્છામિ તવેચ્છા ચેન્નયસ્વ મામ્ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં જહ્રષે શકરોઽપિ ચ

આરુહ્ય નન્દિનં સદ્યઃ પાર્વત્યા સહ શંકરઃ ।
સપ્તકોટિગણાકીર્ણઃ કૈલાસં પ્રાપ તત્ક્ષણાત્

પ્રવિશ્ય સ્વાલયં ગૌરી પરમં હર્ષમાયયૌ ૨.૧૩૨.૪૦ (૬૦૫૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે કૈલાસાભિગમનં નામ દ્વાત્રિંશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૩૩ વા :-
વ્યાસ ઉવાચ ।
પુષ્પિકાનિકટે ત્યક્તો વરેણ્યસ્ય ગૃહે સ કિમ્ ।
ચકાર તન્મમાચક્ષ્વ કાર્યં વિસ્તરતોઽબ્જજ

ક ઉવાચ ।
સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા વત્સ હૃદયાનન્દકારકમ્ ।
કથયિષ્યે વિધાનેન તત્સર્વં પાપનાશનમ્

તસ્યાં નિશાયાં વ્યુષ્ટાયાં દદર્શ પુષ્પિકા સુતમ્ ।
ચતુર્બાહું રક્તવર્ણં ગજવક્ત્રમલઙ્કૃતમ્

કસ્તુરીતિલકં મુક્તામાલયા સુવિરાજિતમ્ ।
પીતવસ્ત્રપરીધાનં ચારુચન્દનચર્ચિતમ્

દેદીપ્યમાનં વપુષા નાનાલંકારસંયુતમ્ ।
તતઃ સા પુષ્પિકા દૃષ્ટ્વા બાલકં તુ તથાવિધમ્

વિસ્મિતા દુઃખિતા ચાપિ ભયભીતાઽભવત્તદા।
ઘ્નતી વક્ષો બહિર્યાતા પાણિભ્યાં શોકકર્શિતા

તદાક્રન્દિતમાકર્ણ્ય મીલિતાઃ પરિચારિકાઃ ।
તાભિરત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા બાલકં તં તથાવિધમ્

નૃપોઽપિ જ્ઞાતવૃત્તાન્તઃ સગણોઽભિયયૌ ગૃહે।
તતસ્તેઽપિ ભયોદ્વિગ્ના દૃષ્ટવા બાલં તથાવિધમ્

અધીરાઃ પપલુસ્તસ્ય કેચિન્મૂર્છામુપાયયુઃ।
કેચિચ્ચ નૃપતિં પ્રાહુર્ન જાતો ન ભવિષ્યતિ

ન દૃષ્ટો ન શ્રુતઃ ક્વાપિ બાલ એતાદૃશો નૃણામ ।
નૈવાયં સ્થાપનીયસ્તે વંશચ્છેદકરો ગૃહે

એવમાકર્ણ્ય સર્વેષાં વાક્યં મેને સ ભૂપતિઃ ।
દૂતાનુવાચ બાલોઽયં ત્યજ્યતાં ગહને વને

તતો દૂતા ગતા મધ્યે ગૃહીત્વા બાલકં તુ તત્ ।
ગહનં કાનનં દૃષ્ટવા વાયુસ્પર્શવિવર્જિતમ્

તીરે તુ સરસસ્તત્ર ક્ષિપ્ત્વા તે પર્ણસંચયૈઃ ।
આચ્છાદ્ય પ્રયયુઃ શીઘ્રં વરેણ્યં નૃપતિં પુનઃ

સભામધ્યે નૃપં દૃષ્ટ્વા નમસ્કૃત્વાઽબ્રુવંસ્તદા ।
આજ્ઞયા તવ રાજેન્દ્ર સિંહવ્યાઘ્રનિષેવિતે

ત્યક્ત્વા બાલં સમાયાતા ભક્ષિતસ્સ્યાદ્વનેચરૈઃ।
ક ઉવાચ ।
યાવચ્ચ ભક્ષિતું યાતા જમ્બુકાસ્તાવદેવ તમ્

પરાશરો મુનિવરો દદર્શ કરુણાનિધિઃ ।
ચતુર્ભુજં ગજાસ્યં તં કોટિસૂર્યનિભં શિશુમ્

નાનાલંકારસંયુક્તં દિવ્યામ્બરવિભૂષિતમ્ ।
સર્પવેષ્ટિતસન્નાભિં ચિન્તામણિવિભૂષિતમ્

મુમોહ માયયા તસ્મૈ સર્વજ્ઞાનનિધિર્મુનિઃ ।
શુશોચ કિમિદં વિઘ્નં મમ નાશાય નિર્મિતમ્

ઇન્દ્રેણ મે તપોનાશં કાંક્ષતા સ્વાર્થસાધનમ્ ।
અકારિ ન મયા કિંચિદ્દુષ્કૃતં પાપભીરુણા

દીનનાથ ચન્દ્રચૂડ રક્ષ માં મહતો ભયાત્ ।
એવં શોચન્તમાલોક્ય ગજાસ્યઃ કરુણાયુતઃ

નિરાકરોન્મોહજાલં તં તતોઽલક્ષયત્પુરઃ ।
તમેવ પરમાત્માનં પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણમ્

ભક્તાનાં રક્ષણં કર્તુમીદૃશં વેષમાસ્થિતમ્ ।
ધન્યં મેઽદ્ય જનુર્માતાપિતરૌ ચ તપો મહત્

નિરસ્તૌ જન્મમૃત્યૂ મે પ્રાપ્તં વાંછિતમુત્તમમ્ ।
કેનાયં હતભાગ્યેન બાલસ્ત્યક્તો વનાન્તરે

ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા મુનિઃ સોઽથ નિન્યે બાલં સ્વમાશ્રમમ્ ।
વત્સલાઽસ્ય તતઃ પત્ની દૃષ્ટ્વા બાલં તથાવિધમ્

આનીતં સ્વામિના જ્ઞાત્વા નનન્દ સ્નેહનિર્ભરા ।
હૃદયે વિનિવેશ્યૈનં પ્રાહ પ્રાણપતિં તદા

બહુકાલકૃતં સ્વામિંસ્તપસ્તે ફલિતં ગુરુ ।
યસ્ય સ્વરૂપં ન બ્રહ્મા ન હરો ન શ્રિયઃ પતિઃ

મુનયો ન વિદુઃ સાક્ષાદ્દર્શનં જાતમદ્ય નૌ ।
યઃ કર્તા રક્ષિતા હન્તા સર્વસ્ય જગતઃ પ્રભુઃ

અવતીર્ણો ભુવો ભારં હર્તું નાનાવતારકૃત્ ।
મહદ્ભાગ્યં હિ નૌ સ્વામિન્નનાયાસેન વિશ્વભૃત્

અક્ષિગોચરતાં યાતો મનોવાચામગોચરઃ ।
ક ઉવાચ ।
તસ્ય બાલસ્ય સ્પર્શેન સ્તનૌ પીનપયોધરૌ

જાતૌ પપૌ તતો બાલઃ સા ચાનન્દમવાપ હ।
તતઃ શુશ્રાવ રાજાઽસૌ વરેણ્યો બાલકં તુ તમ્

પરાશરેણ મુનિના પાલિતં દિવ્યચક્ષુષા ।
વાદ્યઘોષેણ મહતા શર્કરાં ચ ગૃહે ગૃહે

દાપયામાસ હર્ષેણ બ્રાહ્મણાન્સુહૃદોઽપિ ચ ।
તોષયામાસ વસ્ત્રાદ્યૈઃ કાંચનૈ રત્નસંચયૈઃ

ગાવઃ કામદુઘા જાતાઃ શુષ્કવાપ્યો જલાન્વિતાઃ ।
આશ્રમે તુ મુનેસ્તસ્ય શુષ્કવૃક્ષાઃ ફલાન્વિતાઃ

ય ઇદં શૃણુયાન્મર્ત્યઃ પુત્રવાન્ધનવાન્ભવેત્ ૩૪ (૬૦૮૮ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે પરાશરદર્શનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૩૪ પ્રારંભઃ –
ક ઉવાચ ।
બાલઃ સ વવૃધે તત્ર દિવસે દિવસે શશી ।
આનન્દં જનયન્માતુઃ પિતુશ્ચ ચરિતૈઃ સ્વકૈઃ

વ્યાસ ઉવાચ ।
વદ બ્રહ્મન્ગુણેશસ્ય ચરિતં દ્વાપરોદ્ભવમ્ ।
શ્રુત્વા પૂર્વચરિત્રાણિ ન તૃપ્તિર્મેઽભવત્પ્રભો

ગજાનનેતિ નામાસ્ય વાહનં મૂષકઃ કથમ્ ।
એતત્સર્વં સવિસ્તારં વદ મે ચતુરાનન

ક ઉવાચ ।
અત્રૈવોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
પ્રહ્લાદસ્ય ચ સંવાદં ભાર્ગવસ્ય કવેરપિ

એવમેવ પુરા પૃષ્ટઃ પ્રહ્લાદેન મહામુનિઃ।
તસ્મૈ પ્રોવાચ ભગવાન્કવિસ્તચ્છૃણુ સાંપ્રતમ્

શૃણુ પ્રહ્લાદ યેનાસ્ય વાહનં મૂષકોઽભવત્ ।
તદહં સંપ્રવક્ષ્યામિ શ્રવણાત્સર્વકામદમ્

પુરા શક્રસભામધ્યે ક્રૌઞ્ચૌ ગન્ધર્વસત્તમઃ ।
વામદેવમુનિં સોઽથ ત્વરાવાન્પ્રપદાઽહનત્

સ શશાપ ચ ગન્ધર્વં મૂષકસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ।
કલ્પયિષ્યતિ વાહત્વે ત્વામાક્રમ્ય ગુણેશ્વરઃ

સ એવ કરુણાયુક્તો મોક્ષં નેષ્યતિ વિશ્વકૃત્ ।
પરાશરાશ્રમે સોઽથ પપાત મૂષકાકૃતિઃ

ગિરિશૃંગનિભો ઘોરો મહારોમા મહાનસ્વઃ ।
મહાવીર્યો મહાદંષ્ટો મહાસ્વનવિરાજિતઃ

તસ્યાશ્રમે મહાઘોરમુપદ્રવમથાકરોત્ ।
ભક્ષયામાસ ધાન્યાનિ ભઙક્ત્વા મૃત્પાત્ર- સંચયાન્

પુસ્તકાનિ ચ વસ્ત્રાણિ વલ્કલાનિ મહાન્ત્યપિ ।
સ સારભૂતં યત્સર્વં ભક્ષયામાસ મૂષકઃ

પુચ્છાઘાતેન વૃક્ષાન્સ પાતયામાસ ભૂતલે ।
ચુઞ્ચુકારેણ શબ્દેન ગર્જયામાસ વિષ્ટપમ્

જ્ઞાત્વા તથાવિધં તં તુ ચિન્તામાપ મુનીશ્વરઃ ।
દુર્જનસ્ય બલાત્કારૈઃ સ્થાનં ત્યાજ્યં ન સંશયઃ

અધુના ક્વાનુગન્તવ્યં કસ્મિન્સ્થાને સુખં ભવેત્ ।
પ્રાણત્યાગે મહદ્દોષં વદન્તિ શાસ્ત્રચિ- ન્તકાઃ

કથં મુખાશ્રમે દુઃખે પ્રાપ્તં કમપ્રસંગતઃ ।
કસ્ય વા સ્મરણં કાર્યં કો વા દુઃખાત્પ્રમોક્ષ્યતિ

ક એનં નાશયેદત્ર કઃ સમર્થો ભવેદ્ વધે ।
કમદ્ય શરણં યાયાં કો નસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ

એવં પિતૃવચઃ શ્રુત્વા બાલકોઽનન્તવિક્રમઃ ।
ઉવાજ મધુરં વાક્યં ચિન્તાં મા કુરુ સર્વથા

મયિ તિષ્ઠતિ દુષ્ટાનાં સંહારિણિ મહાપ્રભૌ ।
પુત્રતાં તે પ્રયાતોઽસ્મિ વિધાસ્યે તે પ્રિયં તુ યત્

યસ્ય મે ક્રન્દિતેનેયં પૃથિવી શીર્ણતામિયાત્ ।
પર્વતાશ્ચૂર્ણંતામાપુઃ પાદાઘાતેન મે મુને

પશ્ય મે કૌતુકં તાત નયામ્યેનં તુ વાહતામ્ ।
એવમુક્ત્વાઽસૃજત્પાશં કોટિસૂર્યનિભં શિશુઃ

મેઘેષ્વિવ તડિત્પુઞ્જઃ શુશુભે સોઽન્તરિક્ષગઃ ।
તત્યજુર્ભયતો દેવા સ્વાનિ ધિષ્ણ્યાનિ તત્ક્ષણાત્

સ યયૌ વહ્નિવદનો દશદિગ્ભ્રમણે રતઃ ।
પાતાલે મૂષકં કણ્ઠે બદ્ધ્વા બહિરકાશયત્

મૂર્છામવાપ મહતીમાખુઃ પાશબલાર્દિતઃ ।
શુશોચ પરમક્રુદ્ધો નિરુદ્ધશ્વાસમારુતઃ

કથં કાલસ્ય મરણમાગતં દૈવનિર્મિતમ્. ।
ભવિતવ્યં ભવત્યેવ પુરુષાર્થો નિરર્થકઃ

યેન દંષ્ટ્રાગ્રમાત્રેણ દારિતાઃ પર્વતા બહુ ।
ન મયા ગણિતા દેવા નાસુરા રાક્ષસા નરાઃ

તસ્ય મે કેન પાશેન કણ્ઠોઽક્રામિ ગતાયુષઃ
ક ઉવાચ ।
મૂષકે પ્રબ્રુવત્યેવં યાવત્તાવદ્ગજાનનઃ

ચકર્ષ મનસા તં સ સોઽગાન્મૂષકસંયુતઃ ।
યથા ગારૂડશાસ્ત્રજ્ઞઃ સર્પં કર્ષતિ તત્ક્ષણાત્

સ તં દૃષ્ટવા પાશકણ્ઠો મૂષકો લબ્ધધીઃ ક્ષણાત્ ।
નમસ્કૃત્ય વિભું દેવં ગજાનનમનામયમ્

તુષ્ટાવ પરયા ભક્ત્યા ચિદાનન્દઘનં પ્રભુમ્ ।
ત્વમેવ જગતાં નાથઃ કર્તા હર્તા પ્રપાલકઃ

ગુણત્રયવિહીનશ્ચ ગુણત્રયસહાયકૃત્ ।
માયાતીતોઽપિ માયાવી માયિનામપિ મોહકૃત

બ્રહ્માદીનામગમ્યસ્ત્વં મુનિહૃત્પદ્મસંસ્થિતઃ।
કરણ કરણં કર્તા કારણાનાં ચ કારણમ્

સોઽદ્ય દૃષ્ટઃ સ્વચક્ષુર્ભ્યાંમતો ધન્યં જનુર્મમ ।
ધન્યા મે પિતરૌ નેત્રે તપો વિદ્યા વ્રતં જપઃ

ક ઉવાચ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં પ્રીતોઽસૌ દ્વિરદાનનઃ ।
પ્રાહ ભક્તિં દૃઢાં જ્ઞાત્વા ભક્તં તં મૂષકં વિભુઃ

તવૈવ પુરુષાર્થેન દેવદ્વિજદ્રુહોઽનઘ ।
નિર્ગુણોઽહં ગુણી જાતો દુષ્ટનાશનહેતવે

સાધૂનાં રક્ષણાર્થાય યતસ્ત્વં શરણં ગતઃ ।
અતસ્તે દત્તમભયં વરં શૃણુ યમિચ્છસિ

મૂષક ઉવાચ ।
નાહં વૃણે ગજાસ્ય ત્વાં ત્વમેવ વૃણુ વાંછિતમ્ ।
ક ઉવાચ ।
ઇત્યુક્તો મૂષકેનાસૌ ગર્વિતેન ગજાનનઃ

વાહતાં મમ યાહિ ત્વં યદિ સત્યં વચસ્તવ ।
તથેત્યુક્તે સ પિગાક્ષો રુરોહાક્રમ્ય તત્ક્ષણાત્

ભારેણ ચૂર્ણયંસ્ત્વં તુ પુનર્દેવ સ યાચત ।
અહં તે વાહનં જાતો લઘુભૂતો ભવ પ્રભો

યાચતસ્તસ્ય વચસા લઘુભારોઽભવદ્વિભુઃ ।
એતદ્દૃષ્ટવા મહાશ્ચર્યં પ્રણમ્ય મુનિરબ્રવીત્

ના બાલે પૌરુષં ક્વાપિ મયા દૃષ્ટં જગત્ત્રયે।
યચ્છબ્દાત્પર્વતાઃ શીર્ણા લોકપાલાશ્ચ્યુતસ્થલાઃ

સ ત્વયા ક્ષણમાત્રેણ નીતો વાહનતાં બલાત્ ।
તત આગત્ય માતાઽસ્ય વત્સલા ગૃહ્ય તં શિશુમ્

પ્રસ્નુતૌ પાયયામાસ સ્તનૌ માતા મુદા યુતા ।
ઉવાચ ન ચ જાને તે સ્વરૂપં ચ પરાક્રમમ્

જન્મજન્માન્તરીયેણ પુણ્યેન નૌ ગૃહં ગતઃ ।
તતઃ સ મૂષકં બદ્ધ્વા ચિક્રીડે પ્રાકૃતો યથા

એવં તે કથિતા ચાસ્ય યથા મૂષકવાહતા ૪૫ ( ૬૧૩૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ચતુસ્ત્રિંશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ ॥ ૧

અધ્યાય ૧૩૫ પ્રારંભઃ-
વ્યાસ ઉવાચ ।
કિમનેન કૃતં પૂર્વં પુણ્યં પાપં ચ પદ્મજ ।
યેનાયં મૌષકં જન્મ પાપ દેવસ્ય વાહતામ્

ક ઉવાચ ।
સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા વત્સ મમાપિ મનસઃ પ્રિયમ્ ।
બ્રવીમિ સકલં તચ્ચ તદિહૈકમનાઃ શૃણુ

સુમેરુશિખરે રમ્યઃ સૌભરેરાશ્રમો મહાન ।
અભૂદ્વક્ષસમાકીર્ણો નાનાપક્ષિગણાન્વિતઃ

વસિષ્ઠાદ્યા મુનિગણા દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ ।
આયન્તિ સૌભરસ્તસ્ય દર્શનાર્થં દિને દિને

મહત્તપોવૃદ્ધિદીપ્તેરત્યગ્નિરવિતેજસઃ ।
ખ્યાતસ્ય સર્વલોકેષુ ધ્યાનનિષ્ઠસ્ય ચેશ્વરે

તસ્ય પત્ની મહાભાગા મનોમયીતિ વિશ્રુતા ।
પતિવ્રતાસુ સર્વાસુ વિખ્યાતા ભર્તૃવલ્લભા

રમ્યતા તુ રતેસ્તસ્યા જિતા રમ્યતયાઽખિલા।
શચીપ્રભૃતયઃ સર્વા ન પ્રાપુઃ સમતાલવમ્

કદાચિત્સૌભરિર્હોમશાલાયાં પ્રાતરુત્થિતઃ ।
કૃત્વા હોમં વનં યાતઃ સમિદર્થં ગૃહે સ્થિતા

મનોમયી સુશીલા સા ગૃહકાર્યરતાઽભવત્ ।
તદા દુષ્ટસ્તુ ગન્ધર્વઃ ક્રૌંચનામા સમાગતઃ

વિશ્રાન્તિરભવત્તસ્ય દૃષ્ટ્વાશ્રમમનુત્તમમ્ ।
નાનાશાલાસમાકીર્ણં બહુચ્છાયં સુશીતલમ્

એતાદૃશો રમ્યતર આશ્રમો યસ્ય સ પ્રભુઃ ।
ધન્યં જપસ્તપસ્તસ્ય ક્ષણેનાયં સુખપ્રદઃ

ચિરસ્થાનાન્મુક્તિદઃ સ્યાદિત્યુક્ત્વા તદ્ગૃહં યયૌ ।
દદર્શ મુખચન્દ્રં સ મનોમય્યા મનોરમમ્

યસ્યા દર્શનમાત્રેણ હરોઽપિ સ્મરસાદ્ભવેત્ ।
તસ્યાઃ કટાક્ષપાતેન મદનાનિલવિહ્વલ:

સ બભૂવ તદાસક્તો દધાર સહસા કરે।
તત્કરસ્પર્શમાત્રેણ ચકમ્પે સા મુમૂર્છ ચ

મનોમયી ન શશાપ ભર્તૃસ્મરણતત્પરા ।
મ્લાના ચ શુષ્કકણ્ઠા ચ સસ્વેદાક્ષિસ્રવજ્જલા

બભૂવ પરમોદ્વિગ્ના મુમોહ ચ શુશોચ ચ ।
કમદ્ય શરણં યામિ કોઽસ્માદ્દુષ્ટાત્પ્રમોક્ષ્યતે

ન કૃતં દુષ્કૃતં કિંચિદિહજન્મનિ સંસ્મરે ।
જન્માન્તરીયપાપેન સુખદુઃખમુપસ્થિતમ્

દુષ્ટભાવં તુ તં જ્ઞાત્વા સાન્ત્વયન્ત્યબ્રવીદિદમ્।
અહં દુહિતૃતુલ્યા તે જનકેન સમોઽસિ મે

જ્ઞાનવાનસિ પાપે ત્વં મા વર્તસ્વ ગતત્રપ।
પાપિનો યાન્તિ નરકં વર્ષકોટિગણાન્બહૂન્

તસ્માન્મુંચ મહાભાગ કૃપણાં પુત્રિકોપમા।
નો ચેદહં કરિષ્યામિ પ્રાણત્યાગં ન સંશયઃ

સ્ત્રીહત્યાદોષસંભૂતં પાપં તે સ્યાન્મહત્તરમ્ ।
મમ ભર્તા મહાભાગો વનાદાયાસ્યતેઽધુના

તસ્ય ક્રોધાનલસ્ત્વાં હિ ભસ્મત્વં નેષ્યતે ક્ષણાત્ ।
વિજ્ઞાનાં તસ્ય નો કિંચિત્કાર્યં કાર્ય મયા લઘુ

નો ચેત્ત્વાં ભસ્મસાત્કુર્યા સૃષ્ટિં ચ બ્રહ્મણોઽપિ ચ ।
એવં વદન્ત્યાં તસ્યાં તુ સૌભરિઃ સમુપાગતઃ

તં દૃષ્ટ્વા સ્વાંગણગત મધ્યાહ્નરવિસન્નિભમ્ ।
મુમોચ તેજસા તત્ર ધર્ષિતોઽસૌ કરં તદા

અધોઽપશ્યચ્ચકમ્પે ચ મમ્લાય ચ વિભાય ચ ।
મુનિઃ પ્રોવાચ સહસા પ્રલયાગ્નિરિવ જ્વલન્

ઉત્સસર્જ તદા શાપં ગન્ધર્વં પ્રતિ દુઃસહમ્ ।
મુનિરુવાચ ।
અસમક્ષં યતો મે ત્વં પત્નીં ધર્ષિતવાનસિ

અસમક્ષચરો મૂઢ મૂષકસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ।
ચૌરવત્પૃથિવી દાર્યં સ્વોદરં પૂરયિષ્યસિ

ક્રૌંચ ઉવાચ ।
ન મયા બુદ્ધિપૂર્વં તે ધર્ષિતેયં મનોમયી ।
પ્રસંગાદભવત્સંગો દૃષ્ટ્વેમાં ચારરૂપિણમ્

કરમાત્રધૃતા ચેયં તાવત્ત્વમપિ દૃષ્ટવાન્।
તેજસા તે પ્રભીતેન મયા મુક્તાઽનઘા મુને

અતોઽપરાધં મે ક્ષન્તુમર્હસિ ત્વં કૃપાનિધે ।
કુરુષ્વાનુગ્રહં મહયં શરણાગતવત્સલ

અહં ત્વાં શરણં યામિ કૃપાં કુરુ મમોપરિ ।
ત્રૈલોક્યે નેદૃશી દૃષ્ટા પતિવ્રત્યગુણાન્વિતા

મુનિરુવાચ ।
પ્લવતે સાગરે મેરુરુદિયાત્પશ્ચિમે રવિઃ।
ન મે વચોઽન્યથા ભૂયાદ્વહ્નિઃ શીતત્વમાપ્નુયાત્

અથાપિ પ્રબ્રવીમ્યદ્ય દુષ્ટ તચ્છૃણુ સાદરમ્ ।
પરાશરગૃહે દેવી દ્વાપરેઽવતરિષ્યતિ

ગજાનન ઇતિ ખ્યાતસ્તસ્ય વાહત્વમેષ્યસિ ।
તદા બ્રહ્માદયો દેવા માનયિષ્યન્તિ સાદરમ્

તસ્ય હસ્તગતઃ સ્વર્ગં પુનરેષ્યસિ સત્વરમ્ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં દુઃખહર્ષસમન્વિતઃ

ક ઉવાચ ।
પપાત પૃથિવીપૃષ્ઠે મહામૂષકરૂપધૃક્ ।
પરાશરસ્યાશ્રમે તુ દ્વાપરે સમુપસ્થિતે

મહાબલો મહાવીર્યો મહાપર્વતસન્નિભઃ ।
મુનેરાશીર્બલેનાસૌ ગજાનનસમીપગઃ

અભવદ્વાહરૂપેણ મૂષકોઽસૌ મહાબલઃ ।
એતત્તે કથિતં સર્વં યન્મે પૃષ્ટં ત્વયાઽનઘ

ગજાનનસ્ય વાહત્વં મૂષકસ્ય યથાઽભવત્ ।
મુનિરુવાચ ।
સિન્દૂરસ્ય વધં બ્રહ્મન્કથં સ કૃતવાન્વિભુઃ

ગણેશસ્તન્મમાચક્ષ્વ વિસ્તારાચ્ચતુરાનન ।
શ્રુત્વા વાચો ન મે તૃપ્તિર્જાયતેઽમૃતપાનવત્

ભક્ત્યા શૃણોમિ દેવેશ સર્વજ્ઞસ્ત્વં વદસ્વ મે ૪૧ (૬૧૭૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ક્રૌઞ્ચશાપવર્ણનં નામ પંચત્રિશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ