ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.121.125

અધ્યાય ૧૨૧ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
વીરભદ્રાદિભિર્વીરૈઃ સુખાસીનં ગણેશ્વરમ્।
આયયુર્વેગતો દેવા ભીતાઃ શ્વાસમાકુલાઃ

ન્યવેદયન્ત વૃત્તાન્તં સ્વયં સિન્ધુઃ સમાગતઃ ।
મેનિરે તે પુનઃ પ્રાપ્તં કાલં સંહર્તુમાત્મનઃ

તતો હર્ષાન્મયૂરેશો રુરોહ શિખનં તદા ।
આયુધાનિ ચ ચત્વારિ પ્રગૃહય ચ જગર્જ ચ

નમસ્કૃત્ય શિવં વેગાદ્યયૌ પ્રદ્યોતયન્દિશઃ ।
તદાશીઃકવચો વીરસહિતો વાહિનીયુતઃ

યાવત્સ પુરતો યાતિ સિંધું હન્તું સમુદ્યતઃ।
તાવત્ષડાનનઃ પ્રાહ યામિ યુદ્ધાય વિઘ્નરાટ્

તિષ્ઠત્સુ બહુવીરેષુ કથં યુદ્ધાય યાસ્યસિ ।
પૌરુષં પશ્ય સર્વષાં તસ્મિન્ક્ષીણે રણં કુરુ

એવમુક્ત્વા નમસ્કૃત્ય યયૌ યુદ્ધાય ષણ્મુખઃ ।
ચતુરંગબલં ગૃહય સિંધુસેનામથાવધીત્

સોઽપિ તાં ન્યહનત્સેનાં નાનાશસ્ત્રૈઃ શરવ્રજૈઃ ।
સહસ્વ પ્રહરસ્વાદ્ય હન્મિ સંમુખતાં વ્રજ

એવં કોલહલોઽપ્યાસીદ્વીરાણાં તત્ર યુદ્ધયતામ્ ।
પેતુર્વીરાઃ શસ્ત્રહતાઃ શરજાલગતાસવઃ

છિન્નાંગા ભિન્નપાદાશ્ચ છિન્નબાહૂરુમસ્તકાઃ।
અસિભિર્ભિણ્ડિપાલૈશ્ચ કુન્તૈર્મુદ્ગરસંચયૈઃ

મારયન્મિશ્રિતા વીરાસ્તાન્પરાન્યુદ્ધદુર્મદાન્ ।
કોલાહલો મહાનાસીત્ક્ષ્વેડિતૈર્હ્રેષિતૈરપિ

વાદ્યધ્વનિપ્રતિધ્વાનૈર્બૃંહિતૈ રથનેમિભિઃ ।
અસંબદ્ધમભૂદ્યુદ્ધં સેનયોરુભયોરપિ

યથાપ્રતિજ્ઞં વીરાસ્તે નિજઘ્નુર્મંસ્તકં મુખમ્ ।
નેત્રે બાહૂદરં નાભિં પાદૌ ગુલ્ફૌ ચ જાનુની

કોઽપિ હસ્તેન પાદેન કોઽપિ ખડ્ગેન નાશયન્ ।
અસિના કેઽપ્યરિગણાનન્ધકારે મહત્યપિ

અસ્તં યાતે દિનકરે દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટ્વા નિજઘ્નિરે ।
દેવાઞ્જ્ઞાત્વાઽસુરા જઘ્નુરિતરાનિતરેઽપિ ચ

અસૃક્પ્રવાહસ્તત્રાસીત્પ્રધને તુમુલે તદા ।
વહન્પ્રેતાનિષજ્જીવા હુંકારેણ ચ તાન્પરે

બલાન્નિષ્કાશયામાસુર્વિશલ્યાંશ્ચક્રિરે યથા ।
ઇતો ન સેને પંચાહવિરામ યુદ્ધલંપટે ।
એવં પદાતાઃ સિન્ધોસ્તે કોટિશોઽથ હતાઃ સુરૈઃ

તતોઽગાત્તદ્ગજાનીકમસંખ્યં શસ્ત્રસંયુતમ્ ।
ધિષ્ઠિતં સાદિભિર્વીરૈર્નાનાયુદ્ધવિશારદૈઃ

વીરભદ્રાદયો જઘ્નુર્ગજસેનાં દુરત્યયામ્ ।
કેષાંચિન્મસ્તકા ભિન્નાઃ કેષાચિચ્ચ કરા દ્વિજાઃ

અગ્નિશસ્ત્રધરૈઃ કેચિત્પાતિતા વીરસંયુતાઃ ।
વીરભદ્રોઽતિવીર્યેણ ગજેનૈવાહનદ્ગજમ

પેતતુરષ્ટધા ભિન્નાવુભાવપિ તદા ગજૌ।
તતઃ ષડાનનોનિઘ્નન્ગજાનીકે વ્યરોચત

વીરૈસ્તુ સહિતાન્મત્તાનનન્તાન્કરિસંચયાન્ ।
શક્ત્યા શરૈરનેકૈઃ સોઽનાશયત્ષડ્ધનુષ્ચ્યુતૈઃ

હિરણ્યગર્ભોઽનેકવીરયુતાંસ્તાનપ્યપાતયત્ ।
ભૂતરાજોઽપિ શસ્ત્રૈસ્તાન્ગજાન્નાનાવિધાન્રણે

ન્યપાતયદ્વીરયુક્તાન્નારાચક્ષતજીવિતાન્ ।
સિંહો ભૂત્વા પુષ્પદન્તો દારયામાસ તાન્ગજાન્

નન્દી તુ ગજરૂપેણ બભંજ તાન્ગજાન્બહૂન્ ।
અન્યૈશ્ચ શરસંઘાતૈઃ સર્વે તે વિનિપાતિતાઃ

કંચિત્પુચ્છે ગૃહીત્વેભ ભ્રામયિત્વા પરોઽક્ષિપત્ ।
ઉભાવપિ લયં યાતૌ દૃઢાઘાતેન ચૂર્ણિતૌ

તતોઽશ્વચારા યુયુધુર્ગજાનીકે નિવારિતે।
અસંખ્યાતાન્નિજઘ્નુસ્તાન્સુરાન્નાનાયુધૈ રણે

પતિતા મૂર્છિતા દેવાઃ પુનઃ સંજ્ઞાં ચ લેભિરે ।
તતો વિવિધુરશ્વસ્થાન્વીરાનશ્વાનથો રુષા

ક્રોધેન દેવાન્ઘ્નન્તિ સ્મ હયારૂઢા મહાસુરાઃ ।
સુરાંસ્તાન્નિન્યુરન્તં તે શસ્ત્રાસ્ત્રશરવૃષ્ટિભિઃ

ષડ્વીરાઃ પુનરાયાતાઃ શ્રુત્વા દેવાન્હતાન્યુધિ ।
તતસ્તે પુનરાજઘ્નુર્દૈતેયાનશ્વસાદિનઃ

ચત્વારસ્તે ચતુર્દિક્ષુ પ્રાયુધ્યન્બલવત્તરમ્ ।
રરક્ષતુરુભૌ સૈન્યં સ્વીયં દેવગણૈર્યુતમ્

મારયામાસુરશ્વાંસ્તાનશ્વસ્થાન્વીરસંયુતાન્ ।
અયુધ્યન્પાદચારેણ નિઘ્નન્તોઽરિગણાન્બહૂન્

કોટિકોટિમિતાસ્તત્ર પેતુસ્તે તુ શરાર્દિતાઃ ।
નન્દી ભૃંગી હતાનશ્વાન્પતિતાન્વીક્ષ્ય સાદિનઃ

પાદાઘાતેન તેનાશુ પાતયન્નન્દિકેશ્વરઃ ।
વીરભદ્રોઽપ્યસંખ્યાતાનશ્વયોધાન્ન્યપાતયત્

હતેષુ મુખ્યવીરેષુ ચતુર્ભિઃ સર્વતો દિશમ્ ।
કલ્પાન્ત ઇવ તત્રાસીદ્દૈત્યાનાં રણકર્મણામ્

તતઃ કેચિત્સુરગણાન્પેદિરે શરણં તદા ॥।
હાહાકારો મહાનાસીદ્દૈત્યસૈન્યાશ્વસાદિષુ

એવં હત્વાઽખિલાં સેનાં ષડ્વીરાસ્તે મુદં યયુ ।
વાદ્યત્સુ સર્વવાદ્યેષુ જગર્જુસ્તુષ્ટુવુર્વિભુમ્

જયઃ પ્રાપ્તો મયૂરેશપ્રભાવાત્સ્મરણાન્નતેઃ ।
તતઃ સિન્ધુઃ સમાકર્ણ્ય શરણામતવાક્યતઃ

વૃત્તાંતં હતસેનાયા હસ્ત્યશ્વરથસંયુતઃ ।
અમાત્યાન્સર્વવીરાંશ્ચ પ્રોવાચ યુદ્ધલાલસઃ

સિન્ધુરુવાચ ।
યે યે ગચ્છન્તિ યોદ્ધારસ્તાઞ્છૃણોમિ હતાન્પરૈઃ ।
ઇદાનીં યામિ તં હન્તું ગુણેશં ચ સ્વયં બલાત્

ક ઉવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા ક્ષ્વેડિતેનાસૌ ગગનં ચ દિશો દશ ।
નાદયામાસ ત્રીંલ્લોકાન્ગ્રસન્ભૂસ્વર્ગમણ્ડલમ્

યોજયિત્વાઽક્ષિપદ્બાણમાકર્ણકર્ષણાજ્જવાત્ ।
સેનાયાં વીરભદ્રાદિપાલિતાયાં મહાબલૈઃ

નિરીક્ષ્ય સર્વવીરાન્સ બાણં ધનુષિ સંદધે ।
અસ્ત્રમન્ત્રેણ સહસા શતજપ્તેન દૈત્યરાટ્

કૃપીટયોનિઃ સહસા તસ્માજ્જાતો દદાહ તામ્ ।
દેવસેનાં ચ પૃથિવીં સવનાં ચ સપર્વતામ્

તતોઽપશ્યન્સૈનિકાસ્તે દહયમાનાન્કૃશાનુના ।
પુરુષં વહ્નિસંભૂતં જટિલં દીપ્તતેજસમ્

વિદ્યુજ્જિહ્વં કરાલાસ્યં ગિલન્તં દેવસૈનિકાન્ ।
ષડાનાદયો ભીતા દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ

યં યં સ ભક્ષતિ સ્માજૌ સ સ પ્રાપ સ્મરન્મુદા ।
નિજધામ મયૂરેશમેવ મત્તાઽખિલા ચમૂઃ

યતો યતો યાતિ સેના તવસ્તદ્વક્ત્રસંભવઃ ।
તનૂનપાદ્દહત્યેનાં પ્રલયાગ્નિરિવ જ્વલન્

એવં સા વહ્નિના દગ્ધા મયૂરેશસ્ય વાહિની।
ધૂમાન્ધકારે મહતિ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન

તતઃ સર્વે મયૂરેશપૃષ્ઠભાગં સમાશ્રિતાઃ ।
ત્રાહિ ત્રાહીતિ જલ્પન્તો દગ્ધાસ્તે જાતવેદસા

અનિવાર્ય મહાસ્ત્રં તદ્ દૃષ્ટ્વા દેવો મયૂરરાટ્ ।
નિસ્તેજાશ્ચિન્તયામાસ ભીતો લોકે લઘુત્વતઃ

શિવઃ પ્રસાદં ચેત્કુર્યાત્તદૈવાત્ર જયો ભવેત્ ।
ઇત્યુક્ત્વા પરશું ગૃહય મન્ત્રયિત્વાઽક્ષિપન્બલાત્

મહસા જિતસૂર્યઃ સ ગર્જયનગગનં દિશઃ ।
યાતો દહન્વૈરિસેનાં જગત્કલ્પાનલો યથા

તસ્માદપિ મહાનેકઃ પુરુષઃ સમજાયત ।
યસ્યાસ્યે સર્વભૂગોલઃ કિન્નુ માસ્યતિ સામ્બરઃ

પુરુષઃ પુરુષેણાસાવસ્ત્રમસ્ત્રેણ વૈ તદા।
અયુધ્યતાં તતો જગ્મુર્દ્રષ્ટું દેવર્ષયસ્તદા

દૈત્યાસ્ત્રં ભક્ષિતં તેન કૃતાન્તાસ્ત્રેણ સત્વરમ્ ।
યયૌ સેનાં ચ નિર્દગ્ધું જ્વાલામાલિવ હવ્યભુક્

દૈત્યરાજોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા બાણવૃષ્ટિમવાસૃજત્ ।
એકસ્માન્મન્ત્રિતાદ્બાણાદનન્તા નિઃસૃતાઃ શરાઃ

દેવસેનાચરાસ્તેષુ નિમગ્ના વેગશાલિનઃ।
મયૂરેશઃ ક્રોધવશાન્નાનાઽસ્ત્રાણિ તદાઽસૃજત્

તૈરસ્ત્રૈર્દૈત્યરાજસ્ય નિરસ્યાસ્ત્રાણિ સર્વશઃ ।
અભક્ષયદ્દૈત્યસેનાં સ કાલપુરુષઃ પુનઃ

યતો યતઃ પલાયન્તેઽસુરાસ્તત્ર ચ યાતિ સઃ ।
ચિન્તાક્રાન્તસ્તતો દૈત્યઃ કર્તવ્યં નાભ્યપદ્યત

કિં કર્તવ્યં વ ગન્તવ્યં ક્વ ચ સ્થેયમચિન્તયત્ ।
અસ્તં યાતે દિનકરે સ્વધામપ્રત્યપદ્યત

ગચ્છન્સ્ખલન્પતન્ભૂમૌ નષ્ટકુણ્ડલભૂષણઃ ।
નગરં પ્રાવિશદસૌ તતઃ શમ્ભુરિવાપરઃ

ગુપ્ત એવાવસત્ક્વાપિ સ્ત્રીણાં ચૈવાનુજીવિનામ્ ।
જગર્જ સગણો દેવો જ્ઞાત્વા તદ્વૃત્તમાશુ સઃ

તેન નાદેન સહસા નાદિતં ભુવનત્રયમ્ ।
સંજહાર કૃતાન્તાસ્ત્રં મન્ત્રવિદ્ભુજગં યથા

સ્વનિવેશં જગામાશુ મયૂરેશો ગણૈર્વૃતાઃ ૬૫ (૫૫૦૮) ॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે એકવિંશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥૧૨૧॥ ॥
॥
અધ્યાય ૧૨૨ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
સિંહાસનસ્થે દેવેશ મયૂરેશે ગણૈર્વૃતે ।
ગૌતમાદ્યા મુનિગણાઃ પ્રશશંસુર્ગુણેશ્વરમ્

ઋષય ઊચુઃ ।
યેન શક્રો જિતઃ સંખ્યે નાગૈઃ શેષો ધરાતલે ।
તસ્ય કા ગણનાન્યેષાં સોઽપિ યુદ્ધ જિતસ્ત્વયા

રક્ષિતા બહવસ્તસ્માત્સિન્ધોર્દુષ્ટાત્સુરેશ્વર ।
ગણાનાં સર્વલોકાનામન્યથા જીવનં કથમ્

ક ઉવાચ ।
ઇત્થં તેષુ વદત્વેવ તત્કીર્તિં ગિરિજા યયૌ ।
આલિંગ્ય પ્રાહ પુત્રં સા શ્રાન્તોઽસિ યુદ્ધલાલસઃ

તતઃ શીઘ્રં સમાયાતો ભર્ગો દેવં સ સસ્વજે ।
ઉવાચેન્દ્રાદિભિર્દેવૈરસાધ્યં કૃતવાનસિ

પરબ્રહ્મસ્વરૂપસ્ય ચરાચરગુરોરપિ ।
સર્વજ્ઞસ્ય ધરાભારોદ્ધરણે નિરતસ્ય તે

મહિમાનં સ્વરૂપાણિ બ્રહ્માદ્યા ન વિદુઃ સુરાઃ ।
ગૌતમાદ્યાશ્ચ મુનયઃ શક્તિઃ કા તત્ર નો ભવેત્

ક ઉવાચ ।
ઇત્થં વદતિ દેવેશે શિવેઽથ પાર્વતી જગૌ ।
નારદો મુનિવર્યોઽસૌ માતઃ શણુ વચો મમ

બહવો વાસરા જાતા અત્ર સ્થાને કદા શિવે ।
મોક્ષમેષ્યતિ દૈત્યોઽસૌ સિન્ધુર્નષ્ટતમોઽનઘે

કદા વિવાહો ભવિતા મયૂરેશસ્ય સુવ્રતે ।
વાસવાદ્યા જિતા યેન નાશં સ કથમેષ્યતિ

આજ્ઞાં દેહિ ગમિષ્યામઃ પુનરેષ્યામ સત્વરમ્ ।
કદા સ્યુઃ સિન્ધુદૈત્યાત્તે દેવાશ્ચ મુક્તબન્ધનાઃ

દૈત્યસ્ય મરણં માતરસાધ્યં દૃશ્યતે મયા ।
ક ઉવાચ ।
સુરર્ષેર્વાક્યમાકર્ણ્ય પ્રોચુસ્તં તે ગણાસ્તદા

ષડાનનાદયો વીરા નારદં દેવદર્શનમ્ ।
ઉદ્દીપયન્તં તં દેવં મયૂરેશં સુરેશ્વરમ્

આશ્ચર્યં નારદમુને સર્વજ્ઞસ્યાપિ તેઽનઘ ।
એતદર્થં સમાયાતો નિજધામ્નો ભુવં વિભુઃ

અવાપ્તસકલાર્થોઽસૌ મયૂરેશોઽખિલાર્થકૃત્ ।
અગુણસ્ય ગુણેશસ્ય ગુણક્ષોભવિધાયિનઃ

સ્વરૂપં કિં ન જાનાસિ બ્રહ્માદ્યૈરનિરૂપિતમ્ ।
મયૂરેશસ્ય વીર્યં ચ ભૂભારોત્તારણૈષિણઃ

ઇન્દ્રાદ્યવધ્યાનસુરાન્નિઘ્નતો બલશાલિનઃ ।
અનન્તકોટિબ્રહ્માણ્ડનાયકસ્યાખિલાત્મનઃ

ઉત્પત્તિસ્થિતિસંહારકારિણો જગતામપિ ।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ તદ્ભારતીં શ્રુત્વા પુનઃ પ્રોવાચ નારદઃ

યદા દ્રક્ષ્યામિ તં દૈત્યં નિહતં મુક્તિમાગતમ્ ।
તદા સર્વં વચઃ સત્યં મન્યેઽહં નાન્યથા ક્વચિત્

નિશમ્યેત્થં વચસ્તસ્ય ચુક્રોધ સ મયૂરરાટ્ ।
જગર્જ ક્રોધદીપ્તોઽસૌ નાદયન્ભુવનત્રયમ્

દહન્નિવ ત્રિલોકીં સ શીર્ણયન્પૃથિવીમપિ ।
મેઘગમ્ભીરયા વાચા બભાણ તં મુનિ તદા

મયૂરેશ ઉવાચ ।
માન્યોઽસિ બ્રહ્મપુત્રત્વાત્સર્વજ્ઞત્વાન્મુનીશ્વર ।
અતસ્ત્વાં પ્રબ્રવીમ્યદ્ય મર્યાદાં પરિપાલયન્

તવ પ્રસાદાદ્બ્રહ્માણ્ડં પ્રાશયિષ્યેઽન્તકં ક્ષણાત્ ।
ભૂગોલં ન્યુબ્જતાં નેષ્યે શોષયિષ્યેઽમ્બુધીનપિ

ચાલયિષ્યે તથા મેરું મુને નિશ્વાસવાયુના ।
શૃણુ નારદ સત્યાં મે પ્રતિજ્ઞામદ્ય સર્વગ

હનિષ્યે સિન્ધુદૈત્યં તં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
ક ઉવાચ ॥।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ યોદ્ધું બર્યા ।રૂઢો વિનાયકઃ

આહતુસ્તં તદા નન્દી ભૃંગ ચૌભૌ વિનાયકમ્ ।
આવાં યુદ્ધં કરિષ્યાવો પશ્ય નૌ રણકૌશલમ્

ઇત્યુક્ત્વા વાયુવેગેન ગતૌ તૌ ગણ્ડકીં પુરીમ્ ।
વીરભદ્રો ભૂતરાજો યયૌ શ્રુત્વા તયોર્ગતિમ્

તદા ચકમ્પે ધરણી શેષો વિહ્વલતાં યયૌ।
દદૃશુસ્તે ચ ચત્વારો દુર્ગં દુર્ગં સુરેશ્વરૈઃ

પર્યંકે સુખમાસીનં સિન્ધું ચારા ન્યવેદયન્ ।
ચત્વારઃ પર્વતાકારા ગર્જયન્તો દિશો નભઃ

વીરાસ્તવ પુરીં યાતાઃ કિં સ્થિતોઽસિ મહાસુર ।
શ્રુત્વેત્થં વચનં સિન્ધુર્મગ્નશ્ચિન્તાર્ણવે ક્ષણાત્ ।
દુર્ગાપિ ચિન્તયાવિષ્ટા સા સોઽપિ શ્યામતામિયાત્

અધોમુખતયા ચોભૌ દુઃખં પ્રાપતુરંજસા ।
દુર્ગા પ્રોચે મહારાજ મયોક્તં ન કૃતં ત્વયા

તસ્યેદં હિ ફલં પ્રાપ્તમિદાનીં કિં નુ ચિન્તયા।
એવં વદતિ સા વાક્યં તાવત્તે વીરસત્તમાઃ

નાનાશ્ચર્યયુતં નાનારત્નકાંચનનિર્મિતમ્ ।
અનેકશિખરં તસ્ય સભામણ્ડપમાયયુઃ

ઉડ્ડીય સહસા ભૃંગી તસ્થૌ ક્રુદ્ધસ્તુ મણ્ડપે ।
બભંજ મણ્ડપં સદ્યઃ સ બલેન મહાબલઃ

અંગણે તસ્ય ખણ્ડાનિ પતિતાનિ સમન્તતઃ ।
તત્તસ્ત્રયોઽપિ તે વીરા ભૃંગિણં સમુપાગતઃ

યુદ્ધાવેશારુણમુખાઃ સસૈન્યં તં ગ્રસિષ્ણવઃ ।
દૃષ્ટ્વા તત્કર્મ તેષાં તુ સિન્ધુસેના યયૌ પુરઃ

ખડ્ગચર્મધનુર્બાણકુન્તમુદ્ગરધારિણી ।
ઘ્નન્તુ ઘ્નન્તુ મહાવેગાંશ્ચતુરો વીરપુંગવાન્

ઇત્યુક્ત્વા ચતુરો હન્તુમાગતા દૈત્યસૈનિકાઃ ।
અસંખ્યાતાશ્ચતુભિસ્તૈર્યુયુધુર્જાતસંભ્રમાઃ

હન્મિ ત્વાં જહિ મહ્યં ચેત્યત્ર કોલાહલોઽભવત્ ।
તતોઽભૂત્તુમુલં યુદ્ધં ચતુર્ભિર્દૈત્યસેનયા

રજોન્ધકારે શસ્ત્રાણાં પ્રકાશેનાવલોકયન્ ।
શતકોટિ હતા દૈત્યાશ્ચતુર્ભિઃ સંયુગે તદા

અસંખ્યાતાન્મહાવીરાન્પોથયામાસુરોજસા ।
ગૃહીત્વા પાદયોસ્તે તાન્ભ્રામયિત્વા પુનઃ પુનઃ

નભોઽક્ષિપન્મહાવીરાસ્તે ભૂમૌ શતધાઽપતન ।
શરૈરસ્ત્રૈશ્ચ શસ્ત્રૈશ્ચ પાદેન કરઘાતતઃ

નાશિતા સર્વસેના સા દૈતેયી રણમણ્ડલે ।
તતસ્તે તદ્ગૃહં ગત્વા સિન્ધું પર્યઙ્કસંસ્થિતમ્

રણસ્તમ્ભં સમાનિન્યુર્ધૃત્વા કેશેષુ વેગતઃ ।
તતઃ સિન્ધુર્મહાસ્ત્રૈઃ સ ચક્રે યુદ્ધં તુ તૈઃ સહ

વ્યસૃજત્પન્નગાસ્ત્રં સ ભુજગૈર્વેષ્ટિતાસ્ત્રયઃ ।
ગરુડાસ્ત્રં ચ સહસા ભૃંગિણાઽમોચિ તત્ક્ષણાત્

અગ્ન્યસ્ત્રે મોચિતે તેન પર્જન્યાસ્ત્રં ચ સોઽસૃજત્ ।
વાય્વસ્ત્રે મોચિતે તેન પર્વતાસ્ત્રં ચ તેઽસૃજન્

તતસ્તે મલ્લયુદ્ધેન યોધયામાસુરાદરાત્ ।
નન્દી તુ પાતયામાસ મુકુટં દૈત્યમસ્તકાત્

ભૃંગી તુ તાડયામાસ પૃષ્ઠે દૈત્યં મહારુષા ।
વીરભદ્રોઽગ્રહીદ્ભાર્યાં કચે તસ્યાથ પશ્યતઃ

ભૂતરાજો જઘાનૈનં લત્તયા વૈરભાવતઃ ।
દુર્ગા નેત્રે નિમીલ્યૈવ નાપશ્યત્તં તથાવિધમ્

નિન્દન્તી તસ્ય કર્માણિ પપાલ નિજમન્દિરમ્ ।
આવેશાન્સિન્ધુદૈત્યોઽપિ વીરભદ્રં પદેઽગ્રહીત્

મુષ્ટિના નન્દિનં હત્વા શિખામાક્રમ્ય ભૃંગિણઃ ।
અપાતયદ્ ભૂમિતલે ભૂતરાજો મુમૂર્છ હ

મુકુટં મસ્તકે ન્યસ્ય મુક્તાહારં ગલે તથા ।
તુરંગવરમારુહ્ય શેષાનાહૂય સૈનિકાન્

હનિષ્યેઽદ્ય મયૂરેશમિત્યુક્ત્વા યુયધે પુનઃ ।
જગર્જ સહસા દૈત્યો ગર્જયન્વિદિશો દિશઃ

ગતેષુ તેષુ વીરેષુ ચતુર્ષુ ગણનાયકમ્ ।
વદત્સુ દૈત્યસેનાયાં સર્વેષાં નાશનં કૃતમ્

આનીતઃ સિન્ધુદૈત્યોઽપિ રણભૂમિં ગણેશ્વર ।
અલ્પસેનાચરૈર્યુક્તં મોચયૈનં ભવાર્ણવાત્

વયમેવ હનિષ્યામો નાજ્ઞાસીત્તવ વિઘ્નરાટ્ ૫૬ (૫૫૬૨) ॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે દ્વાવિંશોત્તરશતતમોધ્યાયઃ ॥૧૨૨॥ ॥
॥
અધ્યાય ૧૨૩ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
આગતં સિન્ધુમાકર્ણ્ય જહૃષે સ મયૂરરાટ્ ।
નીલકણ્ઠં સમારુહય યયૌ યુદ્ધાય સત્વરઃ

ચતુર્ભિરાયુધૈઃ સર્વા ભાસન્વિદિશો દિશઃ ।
કલ્પાન્તમેઘસદૃશનાદેન નાદયન્નભઃ

દદર્શ પુરતઃ સિન્ધું યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયમ્ ।
સોઽપ્યેનં સમરે દૃષ્ટ્વા પશ્યતિ સ્મ પુનઃ પુનઃ

યથા સિંહં નાગરાજો ગરુડં ચાથ વાયુભુક્ ।
મધુકૈટભૌ યથા વિષ્ણું ત્રિપુરો વા શિવાપતિમ્

શુમ્ભો વાપિ નિશુમ્ભો વા જગદમ્બાં મહાબલામ્ ।
તતો યુદ્ધં પ્રકુર્વાતે નાનાશસ્ત્રૈઃ પરસ્પરમ્

જપાકુસુમસંકાશૌ દેહૌ જાતૌ તદા તયોઃ ।
દદાહ પૃથિવીં સાદ્રિં શસ્ત્રસંઘદૃજોઽનલઃ

ચકમ્પે પૃથિવી સર્વા સાબ્ધિદ્વીપા સપર્વતા।
બાણમાદાય સિન્ધુઃ સ વહ્ન્યાસ્ત્રેણ નિમન્ત્ર્ય ચ

સસર્જ દગ્ધું તં દેવં મયૂરેશં રણાંગણે ।
સ દહન્દેવસેનાં તાં દશદિક્ષુ સસર્પ હ

તતઃ પાશં મયૂરેશો મેઘાસ્ત્રેણ સુયોજ્ય ચ ।
ન્યક્ષિપદ્દૈત્યસેનાયાં કમ્પયન્ભુવનત્રયમ્

અશમચ્ચ તતો વહ્નિર્જલધારાભિવૃષ્ટિભિઃ।
પ્રભૂતેનાથ તમસા દિશો વ્યાપ્તા દશાપિ ચ

વિશીર્ણાઃ પર્વતાસ્તાભિઃ પતિતા વૃક્ષસંચયાઃ ।
અયં કિ પ્રલયઃ પ્રાપ્ત ઇત્યશોચત્સ દૈત્યરાટ્

પવનાસ્ત્રેણ તાન્મેઘાંસ્તદા સિન્ધુર્ન્યવાદયત્ ।
સ વાયુઃ કમ્પયામાસ ગગનં ચ દિશો દશ

તતો દેવોઽમન્ત્રયત્સ કમલં નિજહસ્તકે ।
પર્વતાસ્ત્રેણ સહસા તત્યાજ દૈત્યપુંગવે

ઉન્મૂલ્ય તદ્રુમાન્વ્યોમ દ્યોતયચ્ચ દિશો દશ ॥।
અગચ્છદૈત્યસેનાયાં પ્રાસુવત્પર્વતાન્બહૂન્

અસંખ્યાતૈર્ગિરિવરૈશ્છાદિતં પૃથિવીતલમ્ ।
ન સ્થાતુમવકાશોઽભૂન્ન ચ ગન્તુમથાપિ ચ

પવનં કુણ્ઠિતં દૃષ્ટવા પર્વતાન્સર્વતોઽપિ ચ।
વજ્રાસ્ત્રં પ્રેરયામાસ તતો વજ્રાણિ નિર્યયુઃ

અસંખ્યાતૈશ્ચ વજ્રૈશ્ચ પર્વતાશ્ચૂર્ણિતાસ્તદા ।
તતોંઽકુશં મયૂરેશો વજ્રાસ્ત્રેણ ન્યમન્ત્રયત

સસર્જ તેષુ વજ્રેષુ વજ્રયુદ્ધમભૂત્તદા ।
તચ્છબ્દેન ચકમ્પે ભૂઃ પાતાલાનિ દિશો નભઃ

ન્યપદદ્વજ્રઘાતેન વહ્નિર્લોકાન્દદાહ સઃ ।
પરસ્પરં નિરસ્તાનિ વજ્રાણ્યન્તર્દધુસ્તદા

તતોઽવદન્મહાદૈત્યોઽમાત્યાન્પ્રતિ મહારુષા।
કિમનેન પ્રયોગેણ ભસ્મ કુર્યા ક્ષણાદમુમ્

શિવબાલં શિવાસ્તન્યપાનદક્ષં શિવોચિતમ ।
ઇત્યુક્ત્વાઽભિદ્રવદ્દૈત્યો હંતું તં સ ગુણેશ્વરમ્

દધાર તં નિરીક્ષ્યૈવમાયાન્તં દૈત્યપુંગવમ ।
વિરાડ્રૂપો મયૂરેશો બિભેદ સહસા નભઃ

ચરણાક્રાન્ત પાતાલઃ શ્રોત્રવ્યાપ્ત દિગન્તરઃ

સહસ્રપાદં સહસા નિરીક્ષ્ય સહસ્રનેત્રં ચ સહસ્રશીર્ષમ્ ।
ખં રોદસી વ્યાપ્ય ચ તિષ્ઠમાનં સિન્ધુર્મુમૂર્છાથાપતચ્ચ ભૂમૌ

આચ્છાદયન્તં હસ્તેન વ્યોમ સવૈ સુરેશ્વરમ્ ।
સાવધાનમનાઃ કિંચિત્સસ્માર રવિજં વરમ

સિન્ધુરુવાચ ।
રવિણા પૂર્વમુક્તોઽહં વરદાને મહૌજસા ।
આચ્છાદયેદ્યો ગગનમેકહસ્તેન રેઽસુર

સ તે મુક્તિપદં સદ્યો નેષ્યતે બહુકાલતઃ।
અતોનેન રણેનાલં યદ્ભાવ્યં તદ્ભવિષ્યતિ

પુનર્નિરીક્ષ્યમાણોઽસૌ હ્રસ્વકાયં દદર્શ તમ ।
ષડ્ભુજં તુ મયૂરેશં પરં વિસ્મયમાયયૌ

તતોઽવરુહ્ય દેવેશો મયૂરેશઃ શિખણ્ડિનઃ ।
ઉપસ્પૃશ્ય જલં શુદ્ધં જજાપ પરમં મનુમ

પરશું મન્ત્રયામાસ મહોવ્યાપ્તં દિગન્તરમ્।
લક્ષીકૃત્ય રિપોર્નાભિં સુધામન્ત્રેણ સંયુતમ્

સ્ફોટયન્નિવ બ્રહ્માણ્ડં ક્રોધરક્તલોચનઃ ।
જ્વાલામાલાકુલં તં સ મુમોચ ગિરિજાસુતઃ

સ મોચ્યમાનો ગગનં નાદયન્વિદિશો દિશઃ ।
ભાસયન્મહસા પૃથ્વીં સપર્વતવનાકરામ્

દૃષ્ટ્વા દૈત્યઃ સમાયાન્તં પરશું કાલસન્નિભમ્ ।
શીઘ્રં ચક્રે ધનુર્ઘોરં શરં યાવદ્ધિ યોજ્યતે

તાવત્સ બિભિદે નાભિમમૃતાભિયુતં લઘુ ।
અમૃતે નિઃસૃતે દૈત્યો વાતાહત ઇવ દ્રુમઃ

પપાત સહસા ભૂમૌ વજ્રાહત ઇવાચલઃ ।
પ્રસાર્ય વક્ત્રં રુધિરં વમન્પ્રાણાન્વિસૃજ્ય સઃ

મયૂરેશપ્રતાપેન મુક્તિં પ્રાપ સુદુર્લભામ્ ।
પશ્યતાં સર્વલોકાનાં તદદ્ભુતમિવાભવત્

અવતેરુર્વિમાનાનિ યુદ્ધં દ્રષ્ટું સ્થિતાનિ હ ।
પપાત પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ શનૈર્મેઘા જગર્જિરે

અશીશમદ્રજો ભૌમં વવૌ વાતઃ સુખાવહઃ ।
પ્રસેદુશ્ચ દિશઃ સર્વા ગન્ધર્વા મધુરં જગુઃ

નનૃતુશ્ચાપ્સરઃ સઙઘાસ્તુષ્ટવુર્મુનિદેવતાઃ ।
ષડાનનાદયો વીરા મયૂરેશં મુદા યુતાઃ

સર્વે ઊચુઃ ।
પરબ્રહ્મરૂપં ચિદાનન્દરૂપં સદાનન્દરૂપં સુરેશં પરેશમ્ ।
ગુણાબ્ધિં ગુણેશં ગુણાતીતમીશં મયૂરેશમાદ્યં નતાઃ સ્મો નતાઃ સ્મઃ

જગદ્વન્દ્યમેકં પરોંકારમેકં ગુણાનાં પરંકારણં નિર્વિકલ્પમ્ ।
જગત્પાલકં હારકં તારકં તં મયૂરેશમાદ્યં નતાઃ સ્મો નતાઃ સ્મઃ

મહાદેવસૂનું મહાદૈત્યનાશં મહાપૂરુષં સર્વદા વિઘ્નનાશમ્ ।
સદા ભક્તપોષં પરં જ્ઞાનકોશં મયૂરે૦

અનાદિં ગુણાદિં સુરાદિં શિવાયા મહાતોષદં સર્વદા સર્વવન્દ્યમ્ ।
સુરાર્યન્તકં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં તં મયૂરે૦,

પરં માયિનં માયિનામપ્યગમ્યં મુનિધ્યેયમાકાશકલ્પં જનેશમ્ ।
અસંખ્યાવતારં નિજાજ્ઞાનનાશં મયૂરેશમા૦

અનેકક્રિયાકારણં શ્રુત્યગમ્યં ત્રયીબોધિતાનેકકર્માદિબીજમ્ ।
ક્રિયાસિદ્ધિહેતું સુરેન્દ્રાદિસેવ્યં મયૂરે૦

મહાકાલરૂપં નિમેષાદિરૂપં કલાકલ્પરૂપં સદાગમ્યરૂપમ્ ।
જનજ્ઞાનહેતું નૃણાં સિદ્ધિદં તં મયૂ૦

મહેશાદિદેવૈઃ સદા સેવ્યપાદં સદા રક્ષકં યોગિનાં ચિત્સ્વરૂપમ્ ।
સદાકામરૂપં કૃપામ્ભોનિધિં તં મયૂ૦

સદા ભક્તાનાં ત્વં પ્રસભપરમાનન્દસુખદો યતસ્ત્વં લોકાનાં પરમકરુણામાશુ તનુષે ।
ષડૂર્મીણાં વેગં સુરવર સદા નાશય વિભો તતોઽ મુક્તિઃ શ્લાઘ્યા તવ ભજનતોઽનન્તસુખદાત્

કિમસ્માભિઃ સ્તોત્રં ગજવદન તે શક્યમતુલં વિધાતું વા રમ્યં ગુણનિધિરસિ પ્રેમ જગતામ્ ।
ન ચાસ્માકં શક્તિસ્તવ ગુણગણં વર્ણિતમહો ત્વદીયોઽયં વારાં નિધિરિવ જગત્સર્જનવિધિઃ

ક ઉવાચ ।
એવં સ્તુત્વા પુનસ્તેઽમું પ્રાર્થયામાસુરાદરાત્ ।
યદુક્તં તે મયૂરેશ તત્કૃતં પરમં વચઃ

સર્વેષાં સુરસઙ્ઘાનામવઘ્યોઽયં હતોઽસુરઃ॥।
તતોઽગાત્પાર્વતી તત્ર જહૃષે ચાલિલિંગ તમ્

શિવોઽપિ પ્રયયૌ તત્ર સમાલિંગ્ય તમબ્રવીત્ ।
સમ્યક્કૃતં ત્વયા વત્સ ત્રૈલોક્યં હર્ષ નિર્ભરમ્

સિન્ધોર્વધઃ સર્વસુરૈરસાધ્યો ન ચ તે શ્રમઃ ।
પરાક્રમવતઃ સર્વલોકરક્ષારતસ્ય ચ

ચતુર્વેદાનિરુપ્યસ્ય સર્વવિદ્યાનિધેરપિ ।
એવમુક્ત્વા ગતાસ્તે તુ સર્વે સ્વસ્થાનમાદૃતાઃ

મયૂરેશં નમસ્કૃત્ય તતો દેવાબ્રુવંશ્ચ તમ્ ।
ઇદં યઃ પઠતે સ્તોત્રં સ કામૉલ્લભતેઽખિલાન્

સહસ્રાવર્તનાત્કારાગૃહસ્થં મોચયેજ્જનમ્ ।
અયુતાવર્તનાન્મર્ત્યોઽસાધ્યં યત્સાધયેત્ક્ષણાત્

સર્વત્ર જયમાપ્નોતિ શ્રિયં પરમદુર્લભામ્ ।
પુત્રવાન્ધનવાંશ્ચૈવ વશતામખિલં નયેત્

ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા હ્યનુજ્ઞાતાઃ સાધ્વિત્યુક્ત્વા યયુઃ સુરાઃ ।
મયૂરેશો ગણૈર્યુક્તઃ સ્વધામ પ્રત્યપદ્યત ૫૮ (૫૬૨૦) ॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ત્રયોવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥૧૨૩॥ ॥
॥
અધ્યાય ૧૨૪ પ્રારંભઃ- ॥
ક ઉવાચ ।
પતિતે સિન્ધુદૈત્યે તુ હતશેષા રણે સ્થિતાઃ ।
આયયુર્ગણ્ડકીં યાવત્તાવત્તે ચિન્તયા યુતાઃ

ઉગ્રા દુર્ગા ચક્રપાણિરતિષ્ઠન્વિહ્વલા ભૃશમ્ ।
તાવત્તેષાં દુષ્ટચિહ્નં બભૂવ વિવિધં તદા

ઉદક્શિરાઃ પ્રસુષ્વાપ કાશ્ચિત્તત્રાશુભાવહઃ ।
જાનુનોર્મસ્તકં ન્યસ્ય તસ્થૌ તૂષ્ણીં ચલન્નિવ

હનૌ પાણિતલં ન્યસ્ય તસ્થૌ કાચિન્મુદં વિના ।
એતસ્મિન્નન્તરે દૂતા યમદૂતા ઇવાયયુઃ

અતિમ્લાનમુખા દીના નાબ્રુવન્મૂકતાં ગતાઃ ।
પૃષ્ટાસ્તે પ્રાહુર- પરે વૃત્તાન્તં રણભૂગતમ્

દૂતા ઊચુઃ ।
અસંખ્યાતાન્મહાવીરાન્હત્વા સિન્ધુર્દિવં ગતઃ ।
બાલાનસ્માન્પરિત્યજ્ય તેન હીના રુદામહે

નિરીક્ષ્ય દેવાન્નિહતાન્ક્રુદ્ધોઽગાદ્ગિરિજાસુતઃ॥।
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય મુમોચ પરશું શિતમ્

તેન સિન્ધુર્મૃતસ્તત્ર પતિતો ધરણીતલે ॥।
મુમૂર્છુસ્તત્ર સર્વેઽપિ તદીયા નાગરાશ્ચ હ

શ્રુત્વા વાર્તાં દૂતમુખાદ્રુરુદુઃ સર્વ એવ તે॥।
વિલલાપાથ દુર્ગા સા જઘાન શિર ઉત્કટમ્

મુક્તકેશા મુહુર્વક્ત્રં નિઘ્નતી ગતભૂષણા ।
ઉગ્રા ચ જનની ચાસ્ય ચક્રપાણિઃ પિતા તદા

પૌરાશ્ચ રુરુદુસ્તત્ર નિઘ્નન્તઃ પાણિના મુખમ્ ॥।
અવનૌ શિર આસ્ફાલ્ય લુલણ્ઠુર્ઘોરનિસ્વનાઃ

કશ્ચિદ્ધૂલિં નિચિક્ષેપ મુખે શિરસિ દુઃખિતઃ ।
હસ્તપૃષ્ઠં દદંશાન્યાસ્તાભ્યાં ભૂમિમથાહનત્

અશપન્ગિરિજાપુત્રં સ્ત્રિયો ભઙ્ક્ત્વા કરાંગુલીઃ ।
ઉગ્રોવાચ ।
નાનાયત્નૈસ્તપસા સૂર્યતુષ્ટ્યા નત્યા સ્તુત્યા લઙઘનૈઃ સર્વદાનૈઃ ।
પ્રાતઃકાલાન્મહતસ્ત્વં કથંચિચ્છૂરો માની કેન નીતોઽસિ રે ત્વમ્

ત્રિલોકનાયકેનાહં શ્લાઘ્યા ત્રૈલો- ક્યમંડલે ।
શપિષ્યન્તિ ચ માં લોકા હતભાગ્યાસિ સાંપ્રતમ્

જિતાઃ કૃતાન્તઃ પૂર્વં તે કથં તેન સમાગમઃ ।
પ્રાપ્તસ્ત્વયા કથં પુત્ર ન જિતઃ પુનરેવ સઃ

સકામો ગિરિજાપુત્રસ્ત્વયિ યાતે દિવં સુત ।
મામપૃષ્ટ્વા કથં યાતઃ સ્વર્ગ લોકં સુખાવહમ્

દુઃખિતાયાં મયિ સુત કથં સન્તોષમેષ્યસિ ।
ગર્જન્તિ નૈવ જીમૂતાસ્ત્વયિ ગર્જતિ પુત્રક

નિઃશબ્દઃ સ કથં પુત્ર પતિતસ્ત્વં રણાંગણે ।
દુર્ગોવાચ ।
દેહૈક્યં કૃતવાન્ધાતા દમ્પત્યોર્વેદદર્શનાત્

પ્રાણૈક્યં ન કૃતં તસ્માદ્બ્રહ્મણા મૂઢબુદ્ધિના ।
નાહં શચીં ચ સાવિત્રીં સૌભાગ્યમદગર્વિતા

ગણયામિ ન ચાન્યાશ્ચ સા કથં વિધવાઽભવમ્ ।
સ્વહસ્તેન ચ કસ્તૂરીં ચન્દનં ચ યદા ભવાન્

ચર્ચતિ સ્મ તદાંગાનિ શીતલાનિ મમાભવન્ ।
ઇદાનીં દહ્યમાનાનિ શોકેન તાનિ નિર્વપ

ન ભક્ષયસિ પૂર્વં ત્વં મદ્વિના વિષમણ્વપિ ।
સ કથં માં વિના સ્વર્ગસુખં ભોક્ષ્યસિ તાદૃશમ્

અપરાધં વિના ભૃત્યે નોદાસીના ભવન્તિ હિ ।
સાધવઃ સમશીલાશ્ચ તત્કથં મામુપેક્ષસે

ઉપાધિરહિતં પ્રેમ કૃતં નાનાવિધં પુરા ।
અનિર્વાચ્યં કથં ત્યક્ત્વા તદ્ગતોઽસિ સુરાન્તક

ક ઉવાચ ।
તપોવૃદ્ધા જ્ઞાનવૃદ્ધાઃ પ્રાબ્રુવન્નિષ્ઠુરં વચઃ ।
ન રોદનં પ્રશંસન્તિ ધર્મશાસ્ત્રવિદો જનાઃ

યદશ્રુ સુહૃદામાસ્યે પ્રેતસ્ય તત્પતેદ્ધ્રુ - - ॥
તસ્માત્તસ્ય હિતં યત્સ્યાત્તત્કર્તવ્યં દયાવતા

વિચાર્યમાણે તસ્યાપિ મોક્ષોઽદાયિ કૃપાવતા ।
નિર્ગુણેન ચિદાનન્દઘનેન બ્રહ્મરૂપિણા

દયાપરવશાજ્જન્મબિભ્રતા લોકશંકૃતા ।
મયૂરેશેન સંગ્રામે નિઘ્નતા સંમુખં ચ તમ્

આત્મનો નૈવ મરણં નોત્પત્તિઃ ક્વાપિ વિદ્યતે ।
અનાદિત્વાન્નિર્ગુણત્વાન્નિત્યત્વાદ્વેદનિશ્ચયાત્

સ્વાર્થે હિ રોદતે જન્તુર્હિતં પ્રેતસ્ય નેહતે ।
અસખ્ય ભારવાડ્દેવી ન ભારં સહતે ધરા

પ્રેતસ્ય શેષઃ કમઠો વરાહોઽસૌ ધરાધરઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા તે તદા શોકં વિજહરુર્બુદ્ધવાક્યતઃ

ઉગ્રા ચ ચક્રપાણિશ્ચ દુર્ગા ચ સખિભિઃ સહ ।
નાગરાશ્ચાપિ શોચન્તો યયુઃ સંગ્રામમણ્ડલમ્

દદૃશુઃ સેવકૈઃ સિન્ધું વીજ્યમાનં રણાંગણે ।
પતિતં વક્ત્રકમલં વ્યાદાય સિતલોચનમ્

અસૃક્સ્રવન્તં દુર્ગન્ધં પક્ષિશ્વાપદસઙ્કુલમ્ ।
ઉપવિષ્ટાસ્તુ પરિતઃ શોચન્તો ભૃશદુઃખિતાઃ

અંકે કૃત્વા શિરસ્તસ્ય દુર્ગાઽશોચત્ખરસ્વના ।
પાદસંવાહનં નાથ હસ્તાભ્યાં પૂર્વમાચરભ્

જનમધ્યે ન તચ્છક્યમુત્તિષ્ઠ પ્રાણનાયક ।
શત્રૌ જીવતિ નિદ્રાં ત્વં કથં વિરાધિગચ્છસિ

તન્મુખે સ્થાપયિત્વાસ્યં હાહાકારં ચ સાઽકરોત્ ।
ન્યષેધન્વૃદ્ધવિજ્ઞાસ્તાં તત ઉગ્રાઽબ્રવીદ્વચઃ

ચક્રપાણિઃ પિતા ચાસ્યં ક્ષાલયન્તૌ શુશોચ તમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠ વત્સ કિં શેષે શેષે રિપુગણે સતિ

વજ્રી વજ્રાહત ઇવ પતિતો ધરણીતલે ।
ઇદાનીં બાલયુદ્ધે ત્વં કથં નિપતિતો ભુવિ

જિતઃ કૃતાન્તો ભ્રૂક્ષેપાત્તદ્વશં કથમાગતઃ ।
કિંચિદ્વાક્યં વદ વિભો હૃદયાનન્દકારકમ્

યસ્ય શબ્દેન ત્રૈલોક્યં કમ્પતે સ્મ પુરાઽનઘ ।
કથં સ્વવચનં નાદ્ય વદસે મન્દવિક્રમ

નાવાભ્યામપરાદ્ધં તે યેન મૌનં ત્વમાશ્રિતઃ ।
ન ભાષસે રોષવશાત્સેનાશેષસમન્ત્રિત

કથં વિહ્વલતાં યાત કામેભ્યો જિતવાન્રુચા ।
તતો વિજ્ઞાશ્ચ વૃદ્ધાશ્ચ નાનાદૃષ્ટાન્તદર્શનૈઃ

સમાદધ્યુઃ પ્રરુદતો મૃતાનુમરણં ન હિ ।
રામો દાશરથિ કિં નુ લોકાન્તરગતો ન હિ

વિક્રમેણ રિપૂં જિત્વા ગતઃ કિં ન રઘૂત્તમઃ ।
અન્યેઽપિ શતશો ભૂપાસ્ત્વત્કૃતે મરણં ગતાઃ ।
કીર્તિં નાનાવિધાં કૃત્વા સ્વર્ગસ્થા સુખમશ્નુતે

ક ઉવાચ ।
તતસ્તે સંસ્કૃતિં ચક્રુર્બિલ્વચન્દનદારુભિઃ ।
દુર્ગા સહૈવ સયાતા પાતિવ્રત્યગુણાન્વિતા

તતો યયૌ મયૂરેશં ચક્રપાણિઃ સનાગર ।
નમસ્કૃત્ય પ્રતુષ્ટાવ બદ્ધાંજલિપુટઃ શનૈઃ

રાજોવાચ ।
નિર્ગુણત્વં પરાત્માસિ ચરાચરગતિર્વિભો ।
ત્રયીગમ્યો ગુણાધ્યક્ષો વિરજો વિશ્વનાયક

તવૈવ માયયા દેવા મોહિતસ્ત્વાં ન તે વિદુઃ ।
અહં ધન્યો નાગરિકા ધન્યાસ્ત્વદ્દર્શનાદ્વિભો

ક ઉવાચ ।
એવં તેન સ્તુતો દેવઃ કરુણાબ્ધિર્મયૂરરાટ્ ।
ઉવાચ પરમપ્રીતઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્

દેવ ઉવાચ ।
વરં વરય મત્તસ્ત્વં ચક્રપાણે હતાર્ભક ।
રાજોવાચ ।
યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવેશ યદિ દેયો વરો મમ

તદા ગૃહાનુપાગચ્છ પુનીહિ નગરીમિમાં।
ક ઉવાચ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં બર્હિણં સ સમારુહત્

યયૌ સ નગરં પશ્ચાત્ત્ર્યમ્બકો ગિરિજાયુત ।
અગ્રતસ્તે ગણાઃ સર્વે મુનયો હર્ષનિર્ભરાઃ

વાદ્યત્સુ સર્વવાદ્યેષુ યુયુસ્તે ગણ્ડકીં પુરીમ્ ।
નાનાધ્વજપતાકાભિર્યુતાં સૈસિક્તપદ્ધતિમ્ ૫૪ (૫૬૭૪) ॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ચતુર્વિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥ ૧

॥
અધ્યાય ૧૨૫ પ્રારંભ –
ત ઉવાચ।
સભાં સંવારયામાસ ચક્રપાણિઃ પુરો ગતઃ ।
પરાર્ધ્યાસ્તરણૈર્વસ્ત્રૈઃ પતાકાધ્વજચામરૈઃ

નાનારત્નેષુ દીપ્તેષુ ભૂમિસ્તમ્ભગતેષુ ચ ।
અનન્તો દૃશ્યતે યત્ર સંક્રાન્તપ્રતિમો નરઃ

દદર્શ નગરીં દેવો નાનાધ્વજવિરાજિતામ્ ।
પ્રાસાદશિખરારૂઢાઃ પશ્યન્તિ સ્માસુરસ્ત્રિયઃ

તતો મુક્તાઃ સુરાસ્તે તં સંમુખં ચક્રપાણિના ।
આયયુર્માધવઃ શક્રોઽનલ ઐલવિલોઽપિ ચ

મરુદ્રવિઃ શચી ચાન્યે વાદ્યઘોષેણ સત્વરમ્ ।
સ્વસ્વવાહાત્સમુત્તીર્ય પ્રણેમુઃ સર્વ એવ તમ્

આલિલિંગુર્મયૂરેશં દેવાઃ પૌરાશ્ચ સાદરમ્ ।
માધવશ્ચ મયૂરેશં દૃષ્ટ્વા હર્ષસમન્વિતઃ

પ્રશશંસુઃ સિન્ધુવધાત્સર્વે હર્યાદયઃ સુરાઃ ।
દેવા ઊચુઃ ।
આક્રાન્તં વિષ્ટપં યેન સહિતઃ ક્ષણમાત્રતઃ

દત્તાનિ સ્વપદાન્યાશુ નેદૃગ્દૃષ્ટો ન વા શ્રુતઃ ।
અત્ર યે વૈષ્ણવાઃ શૈવાઃ શાક્તાઃ સૌરાશ્ચ તેઽપ્યમુમ્

તત્તદ્રૂપં નિરીક્ષ્યૈવ પુપૂજુઃ પરયા મુદા ।
મયૂરેશ જયસ્વેતિ શ્રુત્વા વાચઃ સુવિસ્મિતાઃ

બાલકાશ્ચ સુસંપન્ના મુગ્ધાઃ પ્રૌઢાશ્ચ યોષિતઃ ।
પુપૂજુર્મનસા દેવં વૃદ્ધાશ્ચ તરુણાસ્તદા

ચક્રપાણિગૃહે દેવો મધ્યે સિંહાસને શુભે

ઉપવિષ્ટો મયૂરેશો વિબુધાશ્ચ સમન્તતઃ ।
મુનયશ્ચ ગણાઃ સર્વે સપ્તકોટિમિતા મુને

નુનુવુર્બંદિનઃ સર્વૈ ધન્યા દેવા નૃપાસ્તથા ।
નનૃતુશ્ચાપ્સરઃસઙ્ઘા જગુસ્તે નારદાદયઃ

ચક્રપાણિસ્તતઃ સર્વાન્સંપૂજ્ય વિધિવત્તદા ।
ઉવાચ ચ સભામધ્યે ધન્યં મે જન્મ કર્મ ચ

ઇન્દ્રાદયો લોકપાલાઃ સમિતૌ યસ્ય મેઽધુના ।
શતજન્માર્જિતૈઃ પુણ્યૈર્મયૂરેશો નિરીક્ષિતઃ

ક ઉવાચ ।
ઇન્દ્રો દૃષ્ટ્વા મયૂરેશં પ્રથમં પૂજિતં રુષા ।
અબ્રવીત્સહસા ભ્રાન્તો માયયા જગદીશિતુઃ

શક્ર ઉવાચ ॥॥
ચતુર્મુખોઽપિ લક્ષ્મીશો જગદુત્પત્તિકારકઃ ।
મૂઢોઽસિ ચક્રપાણે ત્વમર્ભકસ્ય પ્રપૂજનાત્

અસ્માન્ધિક્કૃત્ય યન્મોહાત્પૂજિતો બાલકસ્ત્વયા ।
જનકં સર્વલોકાનાં ત્યજ્ય સંહારકારકમ્

ત્રૈલોક્યજનનીમમ્બાં સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણીમ્ ।
રવિં ત્રૈલોક્યનેતારં ત્રયીકર્મપ્રવર્તકમ્

હિત્વા સંપૂજિતો બાલો નેદં સમ્યક્કૃતં ત્વયા

ક ઉવાચ ।
એવં વદતિ દેવેન્દ્રે ચક્રપાણિસ્તદાઽબ્રવીત્ ।
રુદ્રાત્સૂર્યાત્કુબેરાચ્ચ શકાચ્ચ મરુતોનલાત્

દૃષ્ટઃ પરાક્રમોઽતીવ સિન્ધુદૈત્યવિનાશનાત્ ।
મોક્ષાત્સર્વસુરાણાં ચ કારાગારાદ્ગુણેશ્વર

યોઽવતીર્ણો ભુવો ભારં હર્તું શિવનિવેશને ।
પરમાત્માનન્તશક્તિર્નાનાદૈત્યવિભંજનઃ

ક ઉવાચ ।
એવં વદતિ તસ્મિંસ્તુ શ્રુતઃ શબ્દઃ સુરૈર્મહાન્ ।
મૂર્છિતાઃ પતિતાઃ કેચિદબ્રહ્માણ્ડસ્ફોટશંકયા

ચકમ્પે ધરણી સર્વા ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ।
કોટિસૂર્યપ્રકાશેન સહસાચ્છાદિતં જગત્

તતસ્તૈસ્ત્રિદશૈસ્તત્ર દૃષ્ટો દેવોઽતિસુન્દરઃ ।
નાનાલંકારસંયુક્તો દશબાહુર્ગજાનનઃ

એવં દૃષ્ટ્વા સ્વરૂપં તે વિસ્મિતાસ્ત્રિદશાસ્તદા ।
પુનસ્તમેવ દદૃશુઃ પંચરૂપિણમીશ્વરમ્

પદ્માસનગતં મધ્યં વક્રતુણ્ડં શિવં પુનઃ ।
આગ્નેય્યાં નૈરૃતે સૂર્યં પાર્વતીં મારુતેઽપિ ચ

નારાયણં તથેશાને તતો ભ્રમમિતાઃ સુરાઃ।
તતસ્તે શુશ્રુવુર્વ્યોમવાણીં ભ્રમનિવારિકામ્

આરાધ્યોઽયંસર્વજનૈરેકો જાતઃ સ પંચધા ।
અનાદિનિધનો દેવો જગદ્વ્યાપી ગજાનનઃ

અયમેવ સદા પૂજ્યઃ સર્વવિઘ્નવિનાશનઃ ।
દેવૈર્મનુષ્યૈર્યક્ષૈશ્ચ નાગૈ રક્ષોભિરેવ ચ

એતાસ્મિન્પૂજિતે પંચપૂજનં ચ ભવિષ્યતિ ।
ન બુદ્ધિભેદં તનુયાદેતસ્મિન્નરકાય સા

ક ઉવાચ ।
શ્રુત્વૈવં તે મયૂરેશં શુણ્ડાદણ્ડવિરાજિતમ્ ।
દદૃશુર્વજ્રિમુખ્યાસ્તે આદ્યમોંકારરૂપિણમ્

તતઃ પ્રબુદ્ધાસ્તે દેવાસ્ત્યક્ત્વા ભ્રાન્તિં સ્મયં ચ તમ્।
પુપૂજુર્જયશબ્દૈસ્તં સર્વાન્તર્યામિણં વિભુમ્

તતઃ પુપૂજે હર્ષેણ ચક્રપાણિર્ગુણેશ્વરમ્ ।
પંચામૃતૈઃ શુદ્ધજલૈર્દિવ્યવસ્ત્રૈશ્ચ ભૂષણૈઃ

પુષ્પૈર્ધૂપૈશ્ચ દીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈરપિ ।
ફલતામ્બૂલનિચયૈર્દક્ષિણાભિરનેકશઃ

નીરાજનૈર્મન્ત્રપુષ્પૈર્નતિભિઃ સ્તુતિભિસ્તદા ।
તથૈવ પૂજયામાસ ભક્ત્યા સર્વસુરાનપિ

ઉવાચ તાન્નૃપવરો ધન્યોઽહં ચ પ્રપૂજનાત્ ।
યતો નૈતાદૃશઃ ક્વાપિ જાતઃ સર્વસમાગમઃ

તતસ્તત્રાબ્રવીધૃષ્ટો નારદશ્ચતુરાનનમ્ ।
નારદ ઉવાચ ।
સિદ્ધબુદ્ધિર્વિવાહાર્થમાજ્ઞયા તેઽબ્જસંભવ

શિવં શિવાં ચ વિજ્ઞાપ્ય નિશ્ચયઃ પ્રાઙ્મયા કૃતઃ ।
મયૂરેશાય સમ્યક્તે દાતવ્યે બહુલક્ષણે

તતઃ સર્વે સુરા દેવં બ્રહ્માણં મન્મથાતુરાઃ ।
પ્રત્યેકં તે અયાચન્ત મમ દેહીતિ સાદરમ્

તતો બ્રહ્મા તયોર્હસ્તે માલાં દત્ત્વાઽબ્રવીદિદમ્ ।
ક ઉવાચ ।
ત્રયસ્ત્રિંશત્કોટિસુરેષ્વેકો યો ભાસતે હ્રદિ

તમેવ વૃણુતં દેવ્યૌ માલાભ્યાં મત્સમક્ષતઃ ।
ત્યક્ત્વા સર્વાન્સુરાંસ્તે તુ સિદ્ધિબુદ્ધી ઉભે અપિ

મયૂરેશગલે માલે નિક્ષિપેતાં મુદા તદા ।
વિમનસ્કાસ્તતો દેવા અસૃજઞ્શ્વાસામારુતમ્॥
તાભ્યાં જાનુગતાભ્યાં તુ શુશુભે સ મયૂરરાટ્ ।
બ્રહ્મા યથાવિધિ તયોર્વિવાહમકરોત્તદા

ઉવાચ ચ સભામધ્યે મયા લબ્ધં હૃદિ સ્થિતમ્ ।
ન્યવેદયત્તં દેવેશં મયૂરેશં વિધાનતઃ

અદ્યયાવન્મયૈતે વૈ પાલિતે બહુયત્નતઃ ।
ઇદાનીં તે મયા દત્તે રક્ષસ્વ બહુયત્નતઃ

તત ઇન્દ્રાદયો દેવા મયૂરેશં વ્યજિજ્ઞપુઃ ।
તવ પ્રસાદાદ્દેવેશ મુક્તાઃ કારાગૃહાત્તતઃ

તતઃ સિન્ધુર્ગતો મોક્ષં સ્વસ્થાનં કૃપયા તવ ।
યાસ્યામો દેહ્યનુજ્ઞાં નો મુનિભિર્ગોતમાદિભિઃ

ક ઉવાચ ।
દદાવાજ્ઞાં મયૂરેશો યાતુકામાન્મુદા તદા।
પાર્વતી ચ સ્નુષે ચોભે સ્વાંકમારોપ્ય સાદરમ્

મયૂરેશં ચ પરમં હર્ષમાપ શિવાન્વિતા ।
દદૌ દાનાન્યનેકાનિ વાસાંસ્યાભરણાનિ ચ

ય ઇદં શૃણુતાન્મર્ત્યો વિવાહં ચ વધં શુભમ્ ।
સિંધોર્જયં ગણેશસ્ય સર્વકામાઁલ્લભેન્નરઃ ૫૨ (૫૭૨૬) ॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે પંચવિંશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥૧૨૫॥ ॥
॥