ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.81.85

અધ્યાય ૮૧ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
રામસ્તુ વપનં કૃત્વા સ્નાત્વા સમ્યગ્વિધાનતઃ ।
ઉત્થાન શ્રાદ્ધમકરોદ્ બ્રાહ્મણૈઃ કથિતં યથા

વિશ્રાન્તિસ્થાનમારભ્ય મન્ત્રાગ્નિમુભયોરદાત્ ।
તદૈવ પ્રયયૌ તં તુ દત્તાત્રેયં મુનિં પ્રતિ

કુવેષં શિષ્ય સહિતં શ્વહસ્તં મલિનં કૃશમ્ ।
ધ્યાનેનાલોક્ય તં રામો નનામ મુનિપુંગવમ્

બદ્ધાંજલિપુટોઽતિષ્ઠદ્યામાર્ધં તત્પુરો દ્વિજઃ ।
દત્તાત્રેયોઽપિ સર્વજ્ઞો બુદ્ધ્વા તસ્યાશયં મુનિઃ

ઉવાચ રામમામન્ત્ર્ય જ્ઞાતં તવ પ્રયોજનમ્ ।
અથાપિ પૃચ્છે વિજ્ઞાતું કિમર્થં ત્વમિહાગતઃ

ક ઉવાચ ।
સ ઉવાચ તતો રામો વૃત્તાન્તમાદિતઃ સ્ફુટમ્ ।
રામ ઉવાચ ।
કૃતવીર્યાત્મજો રાજા પિતુરાશ્રમમાગતઃ ॥૬
ભોજિતઃ પરમાન્નેન નાનાપક્વાન્નશાલિના ।
ભુક્તઃ સ સેનયા સાર્ધં કામધેનુમયાચત

યદા ન દત્તા પિત્રા મે બલાન્નેતું મનો દધે ।
સા તાડિતાઽથ સુષુવે સૈનિકાનાં ગણાન્ બહૂન્

તૈર્ભગ્નો બલિભી રાજા સસૈન્યોઽગાન્નિજાલયમ્ ।
કામધેનુર્ગતા સ્વર્ગં તતો રાજા રુષાન્વિતઃ

જમદગ્નેર્હૃદિ શરમહનદ્ દૃઢમોજસા ।
એકવિંશતિકાન્ બાણાન્ માતુરંગેઽહનદ્રુષા

નાહં તત્ર સ્થિતો બ્રહ્મન્ પશ્ચાદાગત્ય દૃષ્ટવાન્ ।
મન્ત્રાગ્નિઆ તુ દગ્ધૌ તૌ માતુર્વાંક્યાદિહાગતઃ

દત્તાત્રેયં વિના નાન્યો વક્તા કાર્યોત્ર કર્મણિ ।
કૃતે કર્મણિ સર્વસ્મિંસ્ત્રયોદશદિનાવધિ

પશ્ચાદ્રાજા નિહંતવ્યઃ કૃતવીર્યાત્મજો બલિ ।
એકવિંશતિવારં ચ કાર્યા નિ:ક્ષત્રિયા મહી

ઇત્થમાજ્ઞાપયન્મહ્યં જનની રેણુકા મમ ।
ઇત્યર્થમિહ સંપ્રાપ્તસ્તસ્માત્કુરુ કૃપાં મયિ

બ્રહ્મોવાચ ।
ઇતિ રામવચઃ શ્રુત્વા રેણુકાયાઃ સખા મુનિઃ ।
શોકસંવિગ્નહૃદયો રામમૂચ ઇદં વચઃ

દત્તાત્રેય ઉવાચ ।
યદ્ગૃહે ભુક્તમત્યંતં તેન નેષ્ટા વિરોધિતા।
યદિ દુષ્ટેન સાઽકારિ દ્રષ્ટા તત્ફલમન્તિકાત્

ઇદાનીં તુ તયોઃ સમ્યગૌર્ધ્વદેહિકમાચર ।
બ્રહ્મોવાચ ।
તત આશ્રમમાગત્ય દત્તાત્રેયયુતસ્તુ સઃ ॥૧૭
રામશ્ચકાર ભક્ત્યૈવ પિત્રોરુત્તરકર્મ તત્ ।
દત્તાત્રેયોક્તમન્ત્રૈઃ સ દ્વિતીયદિવસાવધિ

સમાપ્તે કર્મણિ મુનિર્ગન્તું કોલ્હાપુરં મનઃ ।
ચક્રે તદાઽબ્રવીદ્રામ: કદાયાતિ ભવાન્પુનઃ

મુનિઃ પ્રોચે યદા ત્વં મે સ્મરણં વૈ કરિષ્યસિ ।
એહિ દત્તાત્રેય ઇતિ તદા માં દ્રક્ષ્યસેઽનઘ

કૃત્વા કર્મ વ્રજત્યેવ ભિક્ષિતું સ દિને દિને ।
અશૌચિનો ન ભોક્તવ્યમન્નમિત્યભિચિન્તયન્

પંચમે દિવસે કર્મસમાપ્ત મુનિપુંગવઃ ।
ગૃહીત્વાઽઽજ્ઞાં ગતો યાવત્તાવદ્ વ્યાઘ્રઃ સમાયયૌ

માતર્માતઃ ક્વ યામ્યદ્યેત્યેવં ચુક્રોશ તદ્ ભયાત્ ।
આવિરાભૂત્તદા માતા રેણુકા મમ વાક્યતઃ

અસંપૂર્ણશિરોમાત્રા પુત્રસ્નેહવશેન હિ ।
યદિ દ્વાદશ રાત્રાત્સાઽઽહૂતા સ્યાદ્ ભાર્ગવેણ તુ

આગતા સ્યાત્સા સંપૂર્ણા સર્વાવયવશોભિની ।
ઉવાચ તં કિમાહૂતા વદ બાલ પ્રયોજનમ્

આલિલિંગ તદા સ્નેહાદ્રામં સ્નુતપયોધરા ।
દત્તાત્રેયઃ પુનરગાત્ ષષ્ટે ચ દિવસે મુનિઃ

અપશ્યદ્રેણુકાં તત્ર તાદૃશીં રામમબ્રવીત્ ।
મધ્યએવ કિમાહૂતા ન્યૂનદેહા સમાગતા । ૨૭॥
સપિંડીકરણાદૂર્ધ્વં યદ્યાહૂતા તદાઽખિલા।
આગતા સ્યાદ્રેણુકેયં તવ સ્નેહાદ્દ્વિજર્ષભ

રામ ઉવાચ ।
બાલભાવાદ્ ભયાદ્ બ્રહ્મન્ સ્વભાવાન્માતરિત્યહમ્ ।
ઉક્તવાન્ મુનિશાર્દૂલ દૃષ્ટવાનીદૃશીમિમામ્

વૃષોત્સર્ગં ચ કૃત્વાનેકાદશદિને દ્વિજઃ ।
સપિંડીકરણં ચૈવ દ્વાદશે કૃતવાન્ દ્વયોઃ

તતઃ પરેહ્નિ પાથેયં શ્રાદ્ધં પુણ્યાહવાચનમ્ ।
દદૌ દાનાન્યનેકાનિ બ્રાહ્મણેભ્યો યથાર્હતઃ

જમદગ્નિર્દિવ્યદેહો બ્રહ્મલોકમથાગમત્ ।
તસ્થૌ સા રેણુકા ભૂમૌ સ્થાને સ્થાને ચ તાદૃશી

પૂરયત્યખિલાન્ કામાન્ જનાનાં ભક્તિકારિણામ્ ।
માહાત્મ્યં વિસ્તૃતં તસ્યાઃ સ્કાન્દે પ્રોક્તં વિશેષતઃ

અતિવિસ્તારભીત્યાઽત્ર ન પ્રોક્તં મુનિસત્તમ

(૩૫૭૨)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે રામોપાખ્યાનં એકાશીતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૮૨ પ્રારંભ :-
વ્યાસ ઉવાચ ।
કથં રામો બાલ એવ કૃતવીર્યસુતેન હ।
એકાકી બહુસૈન્યેન સહસ્રભુજશાલિના

અજયત્તં મહાવીરં તન્મે કથય વિસ્તરાત્ ।
ક ઉવાચ ।
એકસ્મિન્ દિવસે રામો માતરં પરિપૃષ્ટવાન્

રામ ઉવાચ ।
યસ્માદિન્દ્રાદયો દેવા બિભ્યતિ ત્રાસકમ્પિતાઃ ।
અનન્તં યસ્ય સૈન્યં તચ્ચતુરંગસમન્વિતમ્

કથં વિજેષ્યે તં માતરુપાયં મેઽખિલં વદ ।
એકવિંશતિવારં ચ કથં નિઃક્ષત્રિયાં ધરામ્

કરિષ્યે વદ તત્સર્વં ત્વત્પ્રસાદાજ્જયો ભવેત્।
અતુલા મમ કીર્તિશ્ચ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતા

માતોવાચ ।
વિજયસ્તે ભવેત્પુત્ર શંકરારાધનં કુરુ ।
તુષ્ટે તસ્મિન્મહાદેવે સર્વં સેત્સ્યતિ વાંછિતમ્

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા રામઃ કૈલાસમાયયૌ ।
પ્રણમ્ય માતૃચરણાવાશિષં પ્રતિગૃહય ચ

તત્રાપશ્યન્મહાદેવં રત્નસિંહાસનેસ્થિતમ્ ।
બદ્ધાંજલિપુટો રામો નત્વા તુષ્ટાવ તં તદા

રામ ઉવાચ ।
નમો દેવ દેવેશ ગૌરીશ શમ્ભો ।
નમો વિશ્વકર્ત્રે નમો વિશ્વભર્ત્રે ।
નમો વિશ્વહર્ત્રે નમો વિશ્વભર્તે ।
નમો વિશ્વધામ્ને નમઃશ્ચન્દ્રધામ્ને

નમો નિર્ગુણાયામલજ્ઞાનહેતોર્નિરાકાર સાકાર નિત્યાય તેઽસ્તુ ।
નમો દેવવેદાત્તશાસ્ત્રાતિગાય।
નમોઽવ્યક્તવ્યક્તાત્મને સત્સ્વરૂપ

ગુણત્રયપ્રબોધાય ગુણાતીતાય તે નમઃ ।
નમઃ પ્રપંચવિદુષે પ્રપંચરહિતાય તે

ક ઉવાચ ।
ઇતિ સ્તોત્રં સમાકર્ણ્ય પરિતુષ્ટો મહેશ્વરઃ ।
ઉવાચ રામમામન્ત્ર્ય તૃપ્તો વાક્યામૃતેન તે

વરં વૃણીષ્વ મત્તસ્ત્વં યં યં કામયસે હૃદિ ।
જાનામિ જામદગ્ન્યં ત્વાં રેણુકાતનયં દ્વિજ

રામ ઉવાચ ।
કાર્તવીર્યેણ દુષ્ટેન કામધેનુમપેક્ષતાં ।
જમદગ્તિર્હતો રોષાદ્ અપરાધં વિના પ્રભો

રેણુકા તાડિતા બાણૈઃ સમન્તાજ્જનની મમ।
એકવિંશતિસંખ્યાકૈર્ભુક્ત્વાઽપિ સેનયા સહ

જહિ તં દુષ્ટનૃપતિમિતિ માત્રા નિયોજિતઃ ।
ત્વામહં શરણં યાત ઉપાયં વદ તદ્વધે

ત્રિઃસપ્તવારં તેનૈવ કુર્યાં નિઃક્ષત્રિયાં મહીમ્ ।
ક ઉવાચ ।
એવં વિદિતતત્વાર્થો મહાદેવો જગાદ્ તમ્

આલોક્ય પ્રણિધાનેન જયોપાયં સુખાવહમ્ ।
ષડક્ષરં મહામન્ત્રં દ્વિરદાનનતોષકમ્

કથયામાસ રામાય જપં કુરુ પ્રયત્નતઃ ।
લક્ષમાત્રં ચ હોમં ચ દશાંશેન સમાચાર

તર્પણં તદ્દશાંશેન તદ્દશાંશેન ભોજનમ્ ।
બ્રાહ્મણાનાં મહાભક્ત્યા પ્રસન્નો ભવિતા ભુવિ

ગજાનનો દેવદેવઃ સર્વકાર્યં કરિષ્યતિ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રણમ્ય ભવમાદરાત્

આજ્ઞાં ગૃહીત્વા રામોઽસાવચલાયાં ભ્રમન્ભ્રમન્ ।
કૃષ્ણાયા ઉત્તરે દેશેઽપશ્યત્સ્થાનમનુત્તમમ્

નાનાવૃક્ષલતાજાલૈરભિરામં સુસિદ્ધિદમ્ ।
તત્રાકરોદનુષ્ઠાનં યથોક્તં તેન શમ્ભુના

ઇન્દ્રિયાણાં ચ મનસો વૃત્તિં સ્થાપ્ય ગજાનને ।
આવર્તયન્ મહામન્ત્રમેકાંગુષ્ઠસ્થિતો દ્વિજઃ

જુહાવ તર્પયામાસ ભોજયામાસ વૈ દ્વિજાન્ ।
દશાંશેન દશાંશેન દશાંશેન યથાક્રમમ્

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાનાવિરાસીદ્ ગજાનનઃ ।
ચતુર્ભુજો મહાકાયો મહામાયોઽતિ સુન્દરઃ

નાગયજ્ઞોપવીતી ચ નાનાલંકાર શોભિતઃ।
મુકુટી કુંડલી ભ્રાજચ્ચારુગંડો લસન્મુખઃ

મુક્તાપ્રવાલમાલાભિર્ભ્રાજદ્વક્ષા મહાભુજઃ ।
પરશું કમલં દન્તં મોદકાંશ્ચ દધદ્ભુજૈઃ

પુષ્કરં પુષ્કરે ધૃત્વા ભામયન્ સ્વેચ્છયા વિભુઃ ।
પ્રભયા ભાસયન્ સર્વા દિશો વિદિશ એવ ચ

દદર્શ રામોઽકસ્માત્તં ન્યમીલયત ચાક્ષિણી।
તત્તેજસા પ્રતિહતે તત્તસ્તુષ્ટાવ તં દ્વિજઃ

રામ ઉવાચ।
સહસ્રાદિત્ય સંકાશ નમસ્તે જગદીશ્વર ।
નમસ્તે સર્વવિદ્યેશ સર્વસિદ્ધિપ્રદાયક

વિઘ્નાનાં પતયે તુભ્યં વિઘ્નનિવારણ ।
સર્વાન્તર્યામિણે તુભ્યં નમઃ સર્વપ્રિયંકર

ભક્તપ્રિયાય દેવાય નમો જ્ઞાનસ્વરૂપિણે ।
નમો વિશ્વસ્યકર્ત્રે તે નમસ્તત્પાલકાય ચ

નિવારય મહાવિઘ્નં તપોનાશકરં મમ। ક ઉવાચ ।
ઇતિ સ્તુતિં સમાકર્ણ્ય સૌમ્યતેજા ગજાનનઃ

ઉવાચ રામં સંભ્રાન્તં સ્વસ્યૈવ તિગ્મતેજસા ।
ગણેશ ઉવાચ ।
યં ધ્યાયસિ દિવારાત્રૌ મન્ત્રં જપ્ત્વા ષડક્ષરમ્

વરં દાતું સમાયાતઃ સોઽહં રામ તવાધુના ।
વરં વૃણીષ્વ મત્તસ્ત્વં યદ્યદ્ વાંછસિ ચેતસા

બ્રહ્માંડાનામનેકાનાં સૃષ્ટા પાતાઽપહારકઃ ।
નૈવ જાન્નન્તિ મે રૂપં બ્રહ્માદ્યા મુનયોઽપિ ચ

રાજર્ષયશ્ચ સર્વેઽપિ સોઽહં તે દર્શનં ગતાઃ ।
રામ ઉવાચ ।
યોઽપ્રમેયોઽખિલાધાર: સૃષ્ટિસંહારકારકઃ

યો ન વેદૈર્ન તપસા ન યજ્ઞૈર્ર્કતસંચયૈઃ।
ન દાનૈર્નૈવ યોગૈશ્ચ જનાનાં દૃષ્ટિગોચરઃ

સોઽહં ત્વં હિ મયા દૃષ્ટોઽનુગ્રાહાત્તવ વિઘ્નપ ।
કિમન્યદ્વરયે દેવ ભક્તિં દેહિ નિજાં દૃઢામ્

ગણેશ ઉવાચ ।
ભવિતા મમ ભક્તિસ્તે દૃઢા રામ દ્વિજોત્તમ્ ।
પ્રલોભિતસ્યાપિ વરૈર્ન તે બુદ્ધિઃ સુવિહ્વલા

પરશું મે ગૃહાણ ત્વં સર્વશત્રુનિબર્હણમ્ ।
નામ તે પરશુરામેતિ ત્ર્યલોક્યે ખ્યાતિમેષ્યતિ

ક ઉવાચ ।
એવં તસ્મૈ વરં દત્ત્વા પરશું ચ ગજાનનઃ ।
પશ્યતાં સર્વલોકાનામન્તર્ધાનં યયૌ તદા

રામો સ્થાપયામાસ મહાગણપતિં તદા ।
બ્રાહ્મણૈર્વેદવેદાંગશાસ્ત્રવિદ્ભિઃ સમં મુદા ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ દત્ત્વા દાનાન્યનેકશઃ

પ્રાસાદં કારયામાસ રત્નસ્તંભયુતં દૃઢમ્ ।
સંપૂજ્ય તં પરિક્રમ્ય પ્રણિપત્ય ગજાનનમ્

રામઃ પ્રસન્નમનસા પ્રયયૌ નિજમન્દિરમ્ ।
તતો રામો જુહાવોચ્ચૈઃ કાર્તવીર્યં ધરાપતિમ્

યુદ્ધે તુ શાતયામાસ રાજ્ઞો બાહુસહસ્રકમ્ ।
નિઃક્ષત્રિયાં ચ પૃથિવીં ચક્રે ત્રિસપ્તવારતઃ

બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ પૃથ્વીં યજ્ઞં કૃત્વા સદક્ષિણમ્ ।
પુપૂજુસ્તં તદા લોકા જ્ઞાત્વા વિષ્ણું તમીશ્વરમ

દૃષ્ટ્વા પરાક્રમં તસ્ય સર્વદેવાતિગં દૃઢમ ।
એવં નાનાવિધો બ્રહ્મન્ મહિમા તે નિરૂપિતઃ

ગજાનનસ્ય દેવસ્ય સંક્ષેપેણ મયા સુત ।
નિખિલેન ન શેષોઽપિ ક્ષમો વક્તું મુનીશ્વર

ઉપાસનાખંડમિદં શૃણુયાન્માસવો ભુવિ ।
સર્વાંન્કામાનવાપ્નોતિ ગણેશં ધામ ચાપ્નુયાત્

યથેષ્ટં રમતે તત્ર યાવદાભૂત સંપ્લવમ્

(૩૬૨૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે રામવરદાનં નામ દ્વયશીતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૮૩ પ્રારંભ :-
મુનિરુવાચ ।
કસ્મિન્ સ્થાને તપોઽકારિ રામેણ પરમાદ્ભુતમ્ ।
તન્મે કથય લોકેશ તૃપ્તિં મે નાસ્તિ શણ્વતઃ

ક ઉવાચ ।
મયૂરેશ્વરનામ્ના યત્ક્ષેત્રં ખ્યાતં ચતુર્યુગે ।
યત્રાવતીર્ણો દેવેશો મયૂરારૂઢ એવ સઃ

કમલાસુર નામાનમહનદ્ દૈત્યપુંગવમ્ ।
યસ્માન્ મયૂરમારૂઢો મયૂરેશ ઇતિ સ્ફુટમ્

સંસ્તુતો દેવમુનિભિર્લોકે તાં ખ્યાતિમાગમત્ ।
તત્રાનુષ્ઠાનમકરોદવાપ પરશું તતઃ

સ્વયં પરશુરામોઽભૂન્નામ્ના ખ્યાતસ્ત્રિવિષ્ટપે ।
ઇતિહાસં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ તં મુનિસત્તમ

તારકોનામ દૈત્યોઽભૂન્મહાબલ પરાક્રમઃ ।
દિવ્યવર્ષસહસ્રં સ તપસ્તેપે સુદારુણમ્

તતઃ પ્રસન્નો બ્રહ્માઽસ્મૈ દદૌ સર્વાંભયં દ્વિજ ।
દેવર્ષિયક્ષગન્ધર્વોરગરાક્ષસહસ્તતઃ

તચ્છસ્ત્રાસ્ત્રગણાન્ મૃત્યુર્ન તે ક્વાપિ ભવેદિતિ ।
ઉત્પત્સ્યતે યદા સ્કન્દસ્તતસ્તે મરણં ભવેત

ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય બલગર્વસમાયુતઃ ।
તારકોઽપીડયલ્લોકાંસ્ત્રૈલોક્યે વસતો મુને

વેદાધ્યયનનિષ્ઠાંશ્ચ તપોઽનુષ્ઠાનકારિણઃ ।
અગ્નિહોત્રરતાનન્યાન્ કારાગારેઽક્ષિપદ્ દ્વિજાન્

સર્વાન્ રાજ્ઞોઽથ નાગાંશ્ચ વશે કૃત્વા દિવં યયૌ ।
ઇન્દ્રાદયસ્તદા દેવા હિમાચલ ગુહાં ગતાઃ

તદ્ ભયાન્નાભવત્ ક્વાપિ યજનં પૂજનં તથા।
અહમેવેશ્વરો દેવો બ્રાહ્મણઃ કુલદેવતા

અહં નમસ્ય પૂજ્યશ્ચ નાન્યો જગતિ વર્તતે ।
યશ્ચાન્યાન્ પ્રણમેત્ ક્વાપિ પૂજયેદ્વા કદાચન

સ દણ્ડ્યસ્તાડનીયઃ સ્યાદ્ ગચ્છેદ્વા યમસાદનમ્ ।
એવં સર્વેષુ લોકેષુ ખ્યાપયામાસ દૂતતઃ

તતઃ સર્વે જના રિક્તા જાતા: સજ્જનવર્જિતાઃ ।
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારા યજ્ઞદાનવિવર્જિતાઃ

ઉચ્છિન્નકુલધર્માંશ્ચ સ્વાચારરહિતાઃ ખલાઃ ।
મુનયઃ સાધવઃ સર્વે ગિરિગહ્વરમાશ્રિતાઃ

દેવં તે પ્રાર્થયામાસુઃ કથં દૈત્યો વિવર્દ્ધિતઃ ।
વિના ત્વાં શરણં શમ્ભો યામઃ કં જગદીશ્વરમ્

નિર્માતા રક્ષિતા ધાતા સંહર્તા જગતાં વિભો ।
દાવાનલો વનમિવ દહતેઽસ્માન્સ દર્પતઃ

યદિ તે સંજિહીર્ષા સ્યાત્ સંહરસ્વ સ્વયં જગત્ ।
નોચેત્ સંહર દૈત્યં ત્વં તારકં સર્વપીડકમ્

એવં સંપ્રાર્થ્ય તેપુસ્તે દુષ્કરં તપ ઉત્તમમ્ ।
પત્રભક્ષ્યા વાયુભક્ષ્યા નિરાહારા જલાશિનઃ

એવં સ્થિતેષુ મુનિષુ તેનાજ્ઞાતેષુ દૈત્યરાટ્ ।
ઐન્દ્રં પદં સમાસ્થાય બ્રહ્માણં સમતાડયત્

વિષ્ણુસ્તતોઽગમત્ ક્ષીરસાગરં નિદ્રિતું મુને ।
ત્યક્ત્વા કૈલાસમગમચ્છંકરોપિ ગુહાન્તરમ્

દિક્પાલા દિગ્ગજાશ્ચાપિ નાનાગહ્વરમાશ્રિતાઃ ।
તેષાં સ્થાનેઽસ્થાપયત્સ દૈત્યાનન્યાંશ્ચ દૈત્યરાટ્

અચલામચલસ્તિષ્ઠન્ પાલયામાસ વૈ પ્રજાઃ।
ગર્જતે સ્વસ્વભાવેન કમ્પતેઽથ ત્રિવિષ્ટપમ્

તત ઇન્દ્રાદયો દેવાસ્તુષ્ટવુર્ગિરિગહ્વરે ।
ગિરિશં ગિરિજાનાથં ગિરા ગંભીરયા મુદા

દેવા ઊચુઃ ।
દેવાધિભૂમિગગનેન શશિસ્વરૂપ।
વાય્વગ્નિરૂપ યજમાન જલસ્વરૂપ ।
ત્વં સ્થાવરાનથ ચરાન્ સૃજસેઽવસીશ ।
ત્વં સર્વમેવ હરસે નિજયેચ્છયેશ

તન્નોચિતં ત્વયિ પરે પરદુઃખહારિન્।
સ્વીયં યશઃપરગતં બહુધાઽદ્ય કર્તુમ્ ।
તન્નાશયૈનમથવા સકલાન્ મુનીંશ્ચ ।
દેવાન્ દ્વયોશ્ચ ભજનં પરિવિષ્ટચિત્તાન્

કં વા વ્રજેમ શરણં ત્વદૃતે ગિરીશ ।
કં બા ભજેમ ભગવંસ્ત્વદૃતે મહેશ ।
કં વા વદેમ વૃજિનાર્દન પાર્વતીશ ।
કો વાઽવિતું પ્રભવતિ ત્વદૃતેઽખિલેશ

ક ઉવાચ ।
એવં તે તુષ્ટુવુર્યાવચ્છુશ્રુવુસ્તાવદેવ હિ ।
નભોવાણીં સર્વદેવા હરપુત્રો યદા ભવેત્

તદાઽસ્ય નાશો ભવિતા યત્નં કુરૂત તત્ર વૈ ।
નભોવાણી સમાકર્ણ્ય સર્વે હર્ષસમન્વિતાઃ

કૈલાસં દેવનિલયમાપુરિન્દ્રાદયઃ સુરાઃ ।
નાપશ્યચ્છંકરં તત્ર દદૃશુઃ પુરતોઽમરઃ

મૂલપ્રકૃતિરૂપાં તામુમાં સર્વે વિજિજ્ઞપુઃ ।
તારકે તારકજ્ઞાનપ્રદે તારય તારકાત્

ત્રૈલોક્યપીડકાદ્ દુષ્ટાત્ પદભ્રષ્ટાન્ મુનીન સુરાન્ ।
તથા વિચિન્ત્યતાં માતસ્તસ્ય નાશો ભવેદ્યથા

માતસ્ત્વાં પ્રણમામ દેવજનનીં ત્રૈલોક્યરક્ષાકરે ।
શર્વાણિ ત્રિપુરે પરાત્પરકલે બ્રહ્માદિભિઃ સંસ્તુતે ।
ત્વં વેદૈરનિરૂપિતે કુરુ જગત્ કલ્યાણમીશ પ્રિયે ।
સ્વેચ્છોપાત્તસુવિગ્રહે સુરહરે વૈશ્વાદિ ભૂતેઽનઘે

ક ઉવાચ ।
એવં સંપ્રાર્થિતા દેવી વિશ્વમાતા જગાદ તાન્।
નભોવાણી મયા જ્ઞાતા શંકરઃ શં કરિષ્યતિ

સહૈવ યાન્તુ સર્વેઽપિ મયા યત્ર સ શંકરઃ ।
પરં નિયમમાસ્થાય કુરુતે પરમં તપઃ

ઇત્યુક્ત્વા સર્વદેવાન્સા ભિલ્લીવેશમધારયત્ ।
યાં દૃષ્ટ્વા પરમો યોગી કામબાણાર્દિતો ભવેત્

દેવા અપિ તદા કેજિજ્જાતા મદનવિહ્વલાઃ ।
ઉર્વશી મેનકા રમ્ભા પૂર્વચિત્તી રતિસ્તથા

લજ્જિતા તાં નિરીક્ષ્યૈવ સર્વાવયવસુન્દરામ્ ।
તે દેવા સા ચ ગિરિજા પ્રાપ્તા બ્રહ્મન્ શિવાન્તિકમ્

સ્થાણું તં સ્થાણુભૂતં ચ ધ્યાનનિશ્ચલલોચનમ્ ।
ધ્યાયન્તં મનસા બ્રહ્મ જપન્તં નિષ્પરિગ્રહમ્

દદૃશુઃ સર્વદેવાસ્તે ભિલ્લી ચાપિ ત્રિલોચનમ્ ।
તત ઊચેઽખિલાન્દેવાનુમોપાયં સુખાવહમ્

દેહાતીત ઇવાસ્તેઽસૌ તપોનિષ્ઠઃ સદાશિવઃ ।
એતસ્ય દેહભાવાર્થં કામં વિજ્ઞાપયન્તુ ચ

તેનેષુણા યદા વિદ્ધઃ એકનિષ્ઠઃ સદાશિવઃ ।
યાસ્યતે દેહભાવં સ તદા કાર્યં ભવિષ્યતિ

તતો દેવાઃ સર્વ એવ કામં સસ્મરુરુત્કટમ્ ।
સમાગતં તમૂચુસ્તે સ્વકાર્ય કૃતનિશ્ચયાઃ

પ્રાર્થયામાસુરપરે સ્વકાર્યાય મનોભવમ્ ।
વિભુસ્ત્વમસિ લોકાનાં ચરેષુ સ્થાવરેષુ ચ

ત્વયૈવ જાયતે સૃષ્ટિસ્ત્વયા વ્યાપ્તમિદં જગત્ ।
અબલા કામિનઃ સર્વે ત્વયૈવ બલવત્તરાઃ

ત્વયા વિના વૃથા સર્વં જગત્ સ્થાવરજંગમમ્ ।
અતસ્ત્વયૈવ કર્તવ્યં સર્વેષાં કાર્યમુત્કટમ્

કામ ઉવાચ ।
યદ્યપ્યહં વિસામગ્રિસ્યથા યુષ્મત્ પ્રસાદતઃ ।
કરિષ્યામિ વચઃ કાર્યમાદેહ પતનાવધિ

સુમં ધનુર્મરાલાજ્યેષુઃ કટાક્ષોઽથ યોષિતઃ ।
વિજેષ્યેઽથાપિ સકલાનમરાન્ છંકરાવધિ

વસન્તં પ્રતિલભ્યૈવ સહાયં સકલં સુરાઃ ।
ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા ગતઃ કામો યત્રાસ્તેઽસૌ સદાશિવઃ

મોહિતું શંકરં દેવં દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે

(૩૬૭૫)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૮૪ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા ગતઃ કામઃ સુરકાર્યાર્થસિદ્ધયે ।
અપશ્યચ્છંકરં સ્થાનં વૃક્ષવલ્લીસમાકુલમ્

સિંહ શાર્દૂલજુષ્ટં ચ પક્ષિશ્વાપદસંયુતમ્ ।
સ્વયં ચ નિર્મમે માયાવાટિકાં તત્ક્ષણેન સઃ

સરોવરાણિ ભૂરીણિ સુધારૂપજલાનિ ચ ।
અનેક કુસુમાન્ વૃક્ષા નાગવ્યૂતિસુગન્ધિભિઃ

જમ્બ્વામ્રબદરી વૃક્ષાન્ સુપક્વફલશાલિનઃ ।
તથૈવ રમ્ભા પનસા નારિકેલીઃ સખર્જુરી:

એલાલવંગ મારીચ વૃક્ષાનન્યાનનેકશઃ ।
અગૃહયમાણો ગન્ધોઽસૌ હરનાસાપુરં યયૌ

ઉષઃકાલે હરોઽપશ્યજ્જ્યોત્સ્ના જલયં મનોહરમ્ ।
અનેક ફલપુષ્પાઢ્યં કામકાનનમદ્ભુતં

તદૈવ ભેદયામાસ માનસં શૂલિનસ્તુ સઃ ।
સ્વીયામશોકવનિકાં ધિક્ચ કે મનસા શિવઃ

દેહભાવં ગતો દેવશ્ચિન્તયામાસ કારણમ ।
કૃતં કેન તપોવિઘ્નં કૃતમેતદ્વનં શુભમ્

અકસ્માદ્રચિતં કેન દુષ્ટેનેદં ગતાયુષા ।
આબદ્ધ્ય ભ્રુકુટીં રોષાદારક્ત નયનોદરઃ

કામસ્તુ ભયસંત્રસ્તો લીનઃ ક્વાપિ ન ગૃહયતે ।
ઇન્દ્રાદીનાં સ સસ્માર સ્મૃતાસ્તે નાત્ર તે યયુઃ

વિમાનાનિ સમારૂઢાઃ કાર્યસિદ્ધીચ્છયા સુરાઃ ।
શિવેન દદૃશે તાવન્ મદનોઽતિ લઘુઃ કૃશઃ

ઉદ્ઘાટયંસ્તૃતીયં સ નેત્રં દગ્ધં મનોભવમ્ ।
ચકમ્પે પૃથિવી સર્વા સ્વર્ગઃ પાતાલમેવ ચ

મા જહીતિ બ્રુવન્દેવા યાવત્તાવત્સ નેત્રજઃ ।
ચકાર ભમ્મસાત્ કામં ભસ્મમાત્રાવશેષિતમ્

તતો ભિલ્લી મહેશાનં પ્રાર્થયામાસ સાદરમ્ ।
નમસ્કૃત્વાંજલિં બદ્ધ્વા ત્રૈલોક્યહિતકામ્યયા

ત્રૈલોક્યદાહકં વહ્નિમુપસંહર શંકર ।
બ્રહ્મલબ્ધવરો દૈત્યસ્તારકોઽતિ મહાબલી

આક્રાન્તં તેન ત્રૈલોક્યં નિઃસ્વાધ્યાયં નિરાહુતિ ।
સ્થાનચ્યુતાઃ સુરા સર્વે ત્વાં દૃષ્ટ્વા તપસિ સ્થિતમ્

ત્વરયા કામમામન્ત્ર્ય દેહભાવાય તેઽનઘ ।
અપ્રેષયન્સ વૈ ભસ્મ જાતઃ શ્રેષ્ઠાપરાધતઃ

ઇદાનીં દેવ રક્ષાસ્માંસ્ત્વામેવ શરણં ગતાન્ ।
વિખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ શરણાગત પાલકઃ

ક્ષમસ્વ કૃપણાનાં ત્વં દેવાનાં શરણૈષિણામ્ ।
અપરાધં મહાદેવ કરુણાકર શંકર

ક ઉવાજ ।
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા સ્વાઙ્ઘ્રિસ્થશિરસો મુને ।
જગાદ હાસ્યવદનો વહ્નિં સંહૃત્ય શંકરઃ

ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ દેવાનાં રક્ષણં કૃતમદ્ય મે।
પાદયોઃ પતિતાયાસ્તે વચસા પ્રણયેન ચ

તત આલિંગ્ય સહસા ભિલ્લીમંકમથાનયત્ ।
વૃષભારુહ્ય ચ તયા સાર્દ્ધં કૈલાસમાગમત્

(૩૬૯૭)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે કામદહનં નામ ચતુરશીતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૮૫ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
શિવસ્યાલિંગનાદ્ ભિલ્લી મદનાનલદીપિતા ।
નાપ ક્વાપિ સુખં દેવી નિર્જલે શફરી યથા

પતિતા જલમધ્યે સા શીતલોશીરશાલિની।
ન શર્મ લેભે તત્રાપિ સ્થલે નિદ્રાં ન ચાલભત્

કર્પુરચન્દનં તસ્યા અધિકં તાપમાદધે ।
ન શીતલપદાર્થોઽસ્યાઃ કોઽપિ સંતોષમાદધે

એવં બહુતિથે કાલે સાસ્થિચર્માવશોષિતા।
તતો ગિરિશમાગમ્ય ગિરિજા ગિરમબ્રવીત્

ન ત્વં મૃશસિ માં દેવ કામવસ્થાં ગતાઽસ્મિ હ ।
દગ્ધોઽપિ મદનો મહ્યમત્યન્તં પીડયત્યહો

નાનોપાયાઃ કૃતાસ્તસ્ય શાન્તયે ન ચ સાઽભવત્ ।
યેનોપાયેન શાન્તિઃ સ્યાત્સ તં કુરુ મમ પ્રભો

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય પ્રિયાયાઃ પ્રિયકૃદ્ધરઃ ।
રહસ્યેતાં કરે કૃત્વા પર્યંકે પર્યવેશયત્

રેમે તયા યથેષ્ટં સ મદનેન વશીકૃતઃ।
મૃતેનાપિ કૃતં તેન મહત્કાર્યં સુરેરિતમ્

અનંગેન સમો નૈવ ધન્વીતિ યશ આષ્તવાન્ ।
તયોસ્તુ ક્રીડતો યાતાઃ ષષ્ટિસાહસ્રવત્સરાઃ

ભ્રષ્ટસ્થાના મુનિસુરાઃ શ્રુત્વા મદનચેષ્ટિતમ્ ।
કૈલાસં પુનરાયાતાસ્તત્ર ક્રીડારતં હરમ્

જ્ઞાત્વા તૂષ્ણીં સ્થિતાસ્તત્ર ચિન્તાવ્યાકુલચેતસઃ ।
તારકાસુરભીતાસ્તે પુનર્ગહ્વરમાગતા

કદા વધો ભવેદસ્ય કદા સ્થાનાનિ યામ ચ ।
કરિષ્યતિ કદા શમ્ભુરસ્માકં દુઃખનાશનમ્

ઇતિ ચિન્તાર્ણવે મગ્ના યાવદ્ બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ ।
તાવદૂચે સુરાચાર્યો વાક્યં મે શૃણુતાનઘાઃ

પ્રેષયન્ત્વખિલા વહ્નિં રૂપાન્તરધરં હરમ્ ।
સ હરં બોધયિત્વાશુ ભવત્કાર્યં ભવિષ્યતિ

તતસ્તે વહ્નિમાકાર્ય તુષ્ટુવુર્વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ ।
દેવા ઊચુઃ ।
ત્વત્તો યજ્ઞક્રિયા બ્રહ્મન્ સંસ્કારાઃ સર્વ એવ હિ

અપાં ત્વમસિ હેતુશ્ચ દેવાનાં મુખમેવ ચ ।
અગ્નિહોત્રપ્રણેતા ત્વં ગાર્હપત્યાદિનામભિઃ

ત્વમેવ પિબસીશાબ્ધિ વારિ નિત્યં મહત્તરમ્ ।
ત્વમેવ પચસે નૃણામ્ જઠરે ષડ્રસાનપિ

ત્વમેવ સર્વજન્તૂનાં સન્ધૌ સન્ધૌ વિચેષ્ટસે ।
ત્વયા ત્યક્તં પ્રેતસંજ્ઞાં લભતે દહ્યતે ત્વયા

હેતુસ્ત્વમસિ દેવેશ જન્તૂનાં પ્રાણધારણે।
ત્વયાદ્ભિશ્ચ વિના નાન્નં પક્તું શક્યં ન ચ ક્વચિત્ ।
ત્વમેવ બ્રહ્મા રુદ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચાનેક રૂપધૃક્

ત્વમેવ જાયસે મૂલં ક્રોધસ્ય જગદીશ્વર ।
યત્ર તત્ર ભવેત્તેજસ્તત્તદ્રૂપં તવૈવ ચ

અતસ્ત્વાં પ્રાર્થયામોઽદ્ય ત્રિલોક્યા ઉપકારક ।
ત્રૈલોક્યાક્રમણં તેન તારકેણ કૃતં વિભો

જાનાસિ તન્નભોવાણીં કામસ્યાપિ ચ તાં ગતિમ્ ।
પાર્વતીહરયોર્બોધં ચિરંક્રીડાનિમગ્નયોઃ

કુરુ ગત્વાઽન્યરૂપેણ ભિક્ષાં યાચસ્વ તત્ર વૈ।
એવં કૃતે જગત્કાર્યમસ્માકં ચ ભવિષ્યતિ

બ્રહ્મોવાચ ।
ઇતિ દેવવચઃ શ્રુત્વા કાષાયવસનો દ્વિજઃ ।
ભૂત્વા શુષ્માયયૌ તત્ર યત્રાસ્તાં પાર્વતીશ્વરૌ

ક્રીડાસક્તૌ બહિઃ સ્થિત્વા ભિક્ષાં દેહીત્યુવાચ સઃ ।
ત્રિવારં પ્લુતશબ્દેન દ્વાભ્યામપિ શ્રુતઃ સ્વનઃ

ઊચતુર્વિસ્મિતૌ તૌ તુ પરસ્પરમુભૌ વચઃ ।
પરિધત્તાં શુકે સ્વે સ્વે કુતોઽત્રાયં સમાગતઃ

કિમસ્મૈ ચ પ્રદાતવ્યમિતિ ચિન્તાં ચ ચક્રતુઃ ।
ઉમાંજલાવધાદ્વીર્યમશક્તા તસ્ય ધારણે

જાનતી ભાવિનં ચાર્થં દદૌ સા ભિક્ષુકાય તત્ ।
ભૂમૌ ત્યક્તં દહેદેતત્ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

હરવીર્યમિત્યપિ યદ્વહ્નિઃ શાપભયાત્તયોઃ ।
ગર્ભવાનનલો જાતો લજ્જાવાનપિ તાપવાન્

તત્ર યત્ર યયૌ વહ્નિઃ શર્મ લેભે ન તત્ર વૈ।
ઉષસ્યુત્થાય ગંગાયાં તુલાસંસ્થે દિવાકરે

સ્નાતું યાવત્સ શૌચાદિ કુરુતે તાવદેવ હ।
આગતાઃ ષટ્ સ્ત્રિયસ્તત્ર સ્નાતુમૂર્જે સમાહિતાઃ

અગ્નિના યત્સમુત્સૃષ્ટં ગંગેયં ચ હરપ્રિયા ।
ધારયિષ્યતિ શક્તા ચેજ્જલરૂપા સુશીતલા

શિવવીર્યં ચ તત્તાભિઃ પ્રાશિતં ષડ્વિભાગતઃ ।
તસ્મિન્નેવ ક્ષણે સોઽગ્નિરન્તર્દ્ધિ સમપદ્યત

અંકુશાનિ ચ યાતાનિ દૂરદેશં ગતેઽનલે ।
પરિધાય સ્વવસ્ત્રાંસ્તાસ્તતો યાતા નિજં ગૃહમ્

દદૃશુઃ પતયસ્તાસાં મુખાન્યત્યુજ્જ્વલાનિ ચ ।
ગર્ભિણ્ય ઇતિ તે જ્ઞાત્વા જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા મુનીશ્વરાઃ

બહિશ્ચક્રુર્ગૃહાત્ સર્વા ન પ્રદર્શ્યં મુખં ત્વિદમ્ ।
તાઃ સમેત્ય પુનર્ગગાં તીરે શર સુશોભિતે

મુમુચુઃ સ્વ સ્વ ગર્ભં તાઃ શુદ્ધાઃ સ્નાતા ગૃહાન્યયુઃ ।
ષટ્સુ તાસુ પ્રયાતાસુ સ્વં સ્વં ગર્ભં વિમુચ્ય વૈ

ષણ્મુખો દ્વાદશભુજો બાલસ્તત્ર વ્યજાયત ।
તસ્ય હુંકારમાત્રેણ નિપેતુર્ભાનિ રવાદ્ભુવિ

ચકમ્પે ધરણી સર્વા શેષઃ પાતાલમેવ ચ ।
દ્રુમા ઉન્મીલિતાઃ સૂર્યો નીહારાચ્છાદિતોઽભવત્

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર નારદો દિવ્યદર્શનઃ ।
કૈલાસં ગિરિશં દૃષ્ટું ગચ્છન્માર્ગે દદર્શ તમ્

અતિદીપ્તતરં બાલં દુર્દશં બલવત્તરમ્ ।
પ્રણિધાનેન તં જ્ઞાત્વા તૂષ્ણીં કૈલાસમાયયૌ

ઉવાચ પાર્વતીં શમ્ભું વૃત્તાંતં સર્વમેવ ચ ।
જહર્ષ પૃથિવી સર્વાં જ્ઞાત્વા તં ગિરિશાત્મજમ્

દેવદુન્દુભયો નેદુર્ગન્ધર્વાં જગુરદ્ભુતમ્ ।
નારદ ઉવાચ ।
આગચ્છતા મયા દૃષ્ટો ગૌરિ માર્ગે તવાત્મજઃ

ષણ્મુખો દ્વાદશભુજો સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ।
ગંગાતીરે નિપતિતસ્ત્યક્તસ્તે ષણ્મુખો નુ કિમ્

કોટિકન્દર્પશોભાઢ્યો ગર્જિતક્ષોભિતાખિલઃ ।
કથં નિષ્ઠુરતાઽકારિ ગૌરિ સુન્દરબાલકે

ક ઉવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વાઽન્તર્હિતે તસ્મિન્ગૌરી બાલકમભ્યગાત્

(૩૭૪૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે સ્કન્દોપાખ્યાનં નામ પંચાશીતિતમોઽધ્યાયઃ