ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.8

॥અથાષ્ટમોઽધ્યાયઃ ॥
ભૃગુરુવાચ ॥
ઇતિ તેનોદિતં વાક્યં મુહુર્ગ્લાનિં પ્રકુર્વતઃ ।
કરુણાયુતમાકર્ણ્ય નોદ્ભિન્નં હૃદયં તવ

વજ્રાત્સારતરં કિં નુ બ્રહ્મણા ત્યયિ નિર્મિતમ્ ।
હિંસનાદ્ બહુજન્તૂનાં મનુષ્યાણાં સહસ્રશઃ

અતિનિષ્ઠુરતાં પ્રાપ્તં કૃતઘ્નસ્યેવ માનસમ્ ।
અવોચસ્ત્વં તતસ્તન્તુ કૃતાન્ત ઇવ નિષ્ઠુરઃ

ચોર ઉવાચ ॥
કિં તે વાક્યચયૈર્વિપ્રઃ વૃથામયિ નિયોજતૈઃ ।
અશ્રોચરિતપાણ્ડિત્યં ન્યુબ્જે કુમ્ભે યથા જલમ્

ક્વેયં મમ મતિર્મૂઢ ક્વોપદેશસ્તવાપ્યયમ્ ।
તત્ત્વ ચિન્તેવ મધુપે સામ્પ્રતં મે ન રોચતે

અર્થાસક્તય ન ક્વાપિ પિતૃબન્ધુવિચારણા ।
યથા કામાતુરસ્યાપિ ન ભીતિર્હૃશ્ચ વિદ્યતે

શુદ્ધિઃ કાકે દ્યૂતકારે સત્યંધૈર્યં નપુંસકે ।
કામશાન્તિ સ્ત્રિયાં સર્પે ક્ષમા દૃષ્ટ્વા ત્વયા નુ કિમ્

અન્તિકે ત્વં નિસૃષ્ટોસિ વ્યાપારરહિતસ્ય મે ।
વિધાત્રા દૈવયોગેન ન ત્વાં મુઞ્ચામિ કર્હિચિત્

ભૃગુરુવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા શિતિં ખડ્ગં હસ્તઆદાય દક્ષિણે ।
ચકર્તાથ શિરસ્તસ્ય બિડાલ ઇવ મૌષકમ્

એવં તે બહ્મહત્યાનાં સંખ્યાં કર્તું ન શક્યતે ।
સ્ત્રીબાલવૃદ્ધજન્તૂનાં હત્યાનાં ચ વિશેષતઃ

સંખ્યાતાપરપાપાનાં વિભાગી જાયતે યતઃ ।
તતો બહુતિથે કાલે ગતે કામંદતે જરા

અગતા કફોગ્લાનિઃ સ્વેદેહોહિક્કાથવેપથુઃ ।
અભૂત્તન્દ્રીચોપવિષ્ટે પ્રસુપ્તેન ચ સા ભવત્

અનાદરં ચ ચક્રુસ્તે પુત્રા દાસ્યોથસેવકાઃ ।
સુહૃદશ્ચ સુતાશ્ચાપિ નપ્તારોથાપિ મિત્રકાઃ

એક એવાભવત્તત્ર દૃષ્ટઆપ્તો રહસ્યકૃત્ ।
અનિવાર્ય ગતિર્વિપ્રઃ સ ચાપિ પ્રેષિતસ્ત્વયા

આકારયિતું સર્વાંસ્તાન્ મુનીન્ કાનનવાસિનઃ ।
તે ચાપિ ત્વદ્ભયાદેવ દ્વિજવાક્યાત્સમાગતાઃ

અબ્રવીસ્તાન્નમસ્કૃત્ય મત્તો દાનાનિ ગૃહ્યતામ્ ।
તે બ્રુવન્ન ચ ગૃહ્ણીમો દાનાનિ પતિતસ્ય તે

યજનાધ્યાપનાદ્યૌનાત્સમ્બન્ધાદ્ભાષણાદપિ ।
પરં સઞ્ચરતે પાપં સહયાનાસનાશનાત્

ઇતિ તે ભાષણાસ્ત્વાં ગત્વા ચ નિજમાશ્રમમ્ ।
સસ્નુઃ સચૈલસર્વેપિ પાવમાનીસ્તતો જપન્

તતોનુતાપો મનસિ જાતઃ કામંદતે ભૃશમ્ ।
આમયાત્સ્વજનૈસ્ત્યાગાદ્બ્રાહ્મણૈઃ પરિવર્જનાત્

જીર્ણદેવાલયોદ્ધારે ભવત્તે મતિરૂર્જિતા ।
ધનં સ્વં વિપુલં વીક્ષ્ય કુપ્યરત્નાદિ સંયુતમ્

તતોનાદિઃ પરામૂર્તિર્ગણેશસ્ય વને શુભા ।
જીર્ણ દેવાલયે ક્ષુદ્રે સ્થિતા તે કથિતા દ્વિજૈઃ

તતોઽતિ વિસ્તૃતં દીર્ઘં ચતુસ્તોરણસંયુતમ્ ।
ચતુર્દ્વારં સુરુચિરં ચતુઃશિખર શોભિતમ્

નાનાસ્તમ્ભભિતં નાના વેદિભિઃ પરિવારિતમ્ ।
મુક્તાપ્રવાલરત્નાદ્યૈઃ રચિતં રુચિરાઙ્ગણમ્

નાનાપુષ્પદ્રુમયુતાં નાનાફલદ્રુમૈશ્ચિતમ્ ।
ચતુર્દિક્ષુચારુવારિમયવાપી વિરાજિતમ્

પ્રાસાદં નિર્મિતવતસ્તદ્દ્રવ્યં તે વ્યયં ગતમ્ ।
કિઞ્ચિત્સ્ત્રિયા ચ પુત્રૈશ્ચ સુહૃદ્ભિર્બન્ધુભિર્હૃતમ્

તતો નાતિ ચિરેકાલે પઞ્ચત્વં ચ ગતો ભવાન્ ।
યામ્યદૂતૈઃ કશાઘાતૈર્બદ્ધઃ સન્તાડિતો ભૃશમ્

કણ્ટકૈર્વિદ્ધસર્વાઙ્ગઃ શિલાયાં પોથિતોપિ ચ ।
મજ્જિતો નરકે ઘોરે પૂયશોણિતકર્દમે

એવં નીતસ્તુતૈર્દૂતૈશ્ચિત્રગુપ્તયમાન્તિકે ।
યમેન પૃષ્ટઃ કિં પુણ્યમુતભોક્ષ્યસિ પાતકમ્

ત્વમવોચઃ પુણ્યમહં પૂર્વં ભોક્ષ્યામિ સૂર્યજ ।
તતઃ સૌરાષ્ટ્રદેશે ત્વં રાજત્વેન વિનિર્મિતઃ

ઇતિ તે કથિતં પૂર્વજન્મ પાપકરં મયા ।
શરણાગત કારુણ્યાત્તપોબલ સમાશ્રયાત્

કાન્ત પ્રાસાદકરણાત્સોમકાન્તોઽભવોનૃપઃ ।
કાન્તયા કાન્તતરયા ભાસિકાન્ત્યા શશી યથા

સૂત ઉવાચ ॥
ભૃગુણાભિહિતં શ્રુત્વા સોમકાન્તો નૃપાધમઃ ।
તદ્વાક્યે સંશયાપન્ન આસીદશ્મેવ નિષ્ક્રિયઃ

વેદશાસ્ત્રાર્થવિદુષો ભૂતભાવિભવદ્વિદઃ ।
તપસ્વિનો ભૃગોર્વાક્યે યતઃ સ સંશયં દધૌ

નિરગન્ક્ષણમાત્રેણ તસ્યાઙ્ગાત્પક્ષિણો ભૃશમ્ ।
નાનાવર્ણાકૃતિધરા બભક્ષુર્નૃપતિં તદા

ઉડીયોડ્ડીયચઞ્ચોગ્રૈર્દદંશુર્નૃપશું દૃઢૈઃ ।
ઉત્કૃત્યોત્કૃત્ય માંસાનિ નિજક્ષુસ્તે મુનિસન્નિધૌ

તતોતિદુઃખિત તનુઃ શરણં પુનરાગતઃ ।
અવદદ્દીનયા વાચા ભૃગું જ્ઞાનતપોનિધિમ્

રાજોવાચ ॥
ત્વદ્વને જાતિવૈરાણાં પરસ્પર ભયં ન હિ ।
ત્વત્સમક્ષં કથમિમે મૃતં માં મારયન્તિ ચ

ત્વત્પાદ પ્રવણં દીનં સકુષ્ઠં શરણાગતમ્ ।
ઇદાનીં મોચય મુને સર્વસત્વા ભયઙ્કર

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તઃ પુનરપ્યાહ ભૃગુસ્તં દીનવત્સલઃ ।
મદ્વાક્યસંશયાદિત્થમનુભૂતં નૃપત્યયા

પ્રતીકારં વદિષ્યામિ સ્વસ્થો ભવ ક્ષણં નૃપ ।
મમ હુંકાર માત્રેણ ગમિષ્યન્તિ દ્વિજા ઇમે

સૂત ઉવાચ ॥
દ્વિજસ્ય હુંકૃતિં શ્રુત્વા દ્વિજાશ્ચાન્તર્હિતાસ્તદા ।
તુતોષ નૃપતિશ્ચાપિ પત્ન્યમાત્યસમન્વિતા

॥ ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખણ્ડે નાનાપક્ષિનિવારણં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ